Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Ứng xử với thần linh, tổ tiên của người Tày Cao Bằng

Chủ nhật 10/10/2021 05:00

Ứng xử với thần linh, tổ tiên là kinh nghiệm quý báu đúc kết từ cuộc sống, cách ứng xử qua tri thức thực tiễn của người Tày mà biết bao thế hệ đã dày công đúc kết trong suốt quá trình lịch sử phát triển.

Chuông Đền Quan Triều ở Đà Quận, Thành phố Cao Bằng.

Theo quan niệm của người Tày, thần linh và tổ tiên là những thế lực siêu nhiên hay có nguồn gốc từ con người đều là các vị phúc thần bảo trợ cho gia đình và con người. Chính vì vậy, đồng bào dân tộc Tày đều thờ phụng rất cẩn thận, đây cũng là phong tục, tín ngưỡng trong đời sống tinh thần của người Tày.

Trong mỗi chặng đường đời và nhiều công việc trong gia đình, xã hội và bản thân mỗi cá nhân người Tày đều được ghi lại bằng một phong tục nhất định. Những phong tục đó bên cạnh yếu tố nhân văn, mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc còn có cả những yếu tố tâm linh, tôn giáo. Qua đó, thể hiện mối quan hệ ứng xử của đồng bào dân tộc Tày trước mối quan hệ tổng hòa: thiên - địa - nhân. Quan niệm này gắn với việc thờ phụng thần linh và tổ tiên của cộng đồng dân tộc Tày từ khi sinh ra cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay. Những mối quan hệ này còn chi phối đến những liên hệ khác nhau của mọi thành viên trong gia đình và làng bản.

Người Tày quan niệm: con người và muôn vật đều do một bà mẹ sinh ra, đó là mẹ Hoa. Quan niệm này được ghi lại như sau: “Mẻ bjoóc păn mà, mẻ Hoa păn hẩư”(Mẹ nụ dành cho/Mẹ Hoa chia tới).

Mẹ Hoa đi theo cuộc đời của mỗi con người, chính vì vậy, khi trẻ nhỏ ốm, người Tày lo lắng cho là mình đã làm gì đó để mẹ Hoa phật ý. Và để cho mẹ Hoa hài lòng thì phải ứng xử bằng cách nhờ cậy đến sự giúp đỡ của các cô hát Then (Pựt) mời mẹ Hoa về để tạ lỗi, để mẹ Hoa tiếp tục định đoạt quãng đời tiếp theo của con người: "Chít hương slam Mẻ bjoóc kỷ cằm/Mẻ bjoóc cạ mỉnh khoăn định giá" (Đốt hương hỏi mẹ Hoa mấy lời/Mẹ Hoa bảo: số phận định rồi).

Hình thành, biến đổi và tồn tại trong lòng cộng đồng người Tày, hình tượng mẹ Hoa đã chứa đựng trong đó những giá trị văn hóa lâu đời của dân tộc, thể hiện rõ đời sống tâm linh và lưu giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống của tộc người Tày.

Ngoài ra, theo vòng đời của mỗi người còn có các nghi lễ khác như: cưới xin, làm nhà mới, mừng thọ, ma chay... Những nghi lễ này thể hiện rõ nét văn hóa ứng xử của đồng bào người Tày. 
Song song với việc thờ cúng tổ tiên, đồng bào người Tày rất coi trọng việc thờ phụng thần linh như: thờ thần bản mệnh của bản làng hay thờ Thổ công, thờ thần Sông, thần Núi, thần Đá...

Với quan niệm "vạn vật hữu linh", có khi là những thần linh trú ngụ trong khu rừng cấm, hòn đá, gốc cây to, có khi do hồn người chết thiêng nhập vào..., vì thế, mỗi người Tày đều luôn ý thức không làm bất cứ việc gì thiếu tôn trọng với các vị thần. Bởi vậy, trong cuộc sống hằng ngày, dân làng có những việc trọng đại như: làm nhà mới, ma chay, cầu mùa, đón năm mới... đều phải làm lễ thỉnh báo các thần "bồi hơi, tiếp sức" cho đến các cuộc tế lễ như cầu yên, giải hạn, cưới xin, ma chay, cấp sắc của những người hành nghề Mo, Then, Tào... đều dâng lễ xin các vị thần chỉ bảo, chở che.

Bước đầu nghiên cứu, tìm hiểu về những văn bản đúc kết kinh nghiệm ứng xử của tộc người Tày với thần linh, tổ tiên giúp cho chúng ta thấy kiến thức dân gian của người Tày vô cùng phong phú. Nhiều kinh nghiệm quý báu được cổ nhân đúc rút lại. Cách ứng xử giữa con người với con người trong một bản làng rộng hơn nữa còn là cách ứng xử đối với các chư vị thần linh, tổ tiên với những người đã khuất vô cùng ý nghĩa, vô cùng sâu sắc. Bằng những lời lẽ chân thực, ví von cổ nhân đã khuyên nhủ con cháu phải sống có nhân cách, biết tiếp thu và trao truyền những giá trị tốt đẹp cho muôn đời sau.

Triệu Thị Kiều Dung

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh