Bạn đang xem: Trang chủ » Non nước Cao Bằng

Lễ "Au khoăn vài" của người Tày, Nùng

Thứ sáu 01/07/2022 05:00

Hằng năm, vào ngày mùng 6/6 (âm lịch) người Tày, Nùng tại các xóm, bản vùng cao trên địa bàn tỉnh lại tổ chức lễ "Au khoăn vài" hay Tết khoăn vài (nghĩa là thu vía cho trâu). Lễ thu vía cho trâu mang ý nghĩa sự biết ơn và trả công của nông dân đối với con trâu sau vụ mùa cày kéo vất vả.

Trong ngày Tết khoăn vài, người dân xã Ngọc Côn (Trùng Khánh) thả trâu lên đồi ăn cỏ và đưa trâu ra sông, suối tắm mát rồi mới cho trâu về chuồng.

Theo các cụ cao niên Tày, Nùng ở Cao Bằng, từ bao đời nay, cả năm người Tày, Nùng chỉ làm một vụ mùa. Tháng 2 trồng ngô nên trâu chỉ cần cày 5 - 7 buổi, tháng 3 làm ruộng mạ trâu cày 3 - 4 buổi là xong. Sang tháng 4 người dân phải làm lễ đặt ách lên vai trâu để mở đầu mùa sản xuất. Vì tháng 4, 5 là hai tháng vào chính vụ mùa nên trâu sẽ phải làm việc rất nhiều. Trong ngày lễ này, người nông dân làm xôi, gà... cúng thần Nông để thần Nông chính thức giao nghĩa vụ cho trâu. Vậy nên, mọi người phải làm mâm lễ cúng vào ban đêm để kịp trời vừa sáng đem lễ cúng thần Nông và đem trâu ra ruộng cày một vài đường. Từ đây trâu chính thức bước vào vụ mùa theo người nông dân. Suốt cả tháng 4, 5 trâu kéo cày, kéo bừa liên tục vất vả, nặng nhọc gần như mất hồn, bạt vía. Do đó, đến đầu tháng 6, vụ mùa đã xong nên người dân nơi đây làm lễ thu vía cho trâu.

Xóm Phja Muông, xã Ngọc Côn (Trùng Khánh) hiện có hơn 90% người dân tộc Tày sinh sống vẫn giữ gìn, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc truyền thống. Ông Đinh Văn Sơn, 68 tuổi, xóm Phja Muông cho biết: Đúng ngày 6/6 âm lịch, người dân trong xóm và trên địa bàn xã đều làm lễ "au khoăn vài". Nhà nào cũng làm lễ nên không mời thầy cúng mà tự sửa lễ ở nhà. Để làm lễ thu vía cho trâu, mọi người chặt những đoạn cây núc nác (có tên gọi khác như: mộc hồ điệp, ngọc hồ điệp, vân cố chỉ, bạch ngọc chỉ...), đầu đuôi khúc cành có mấu tựa như đầu gối con trâu đem cúng tượng trưng cho hình ảnh con trâu. Nhà có bao nhiêu con trâu thì dùng bấy nhiêu cành cây núc nác. Sáng sớm, các gia đình sửa soạn mâm lễ, gồm: xôi, bún, thịt gà, vịt...; đặc biệt, trong mâm lễ phải có bánh sừng trâu (pẻng coóc vài). Bánh sừng trâu được làm từ gạo nếp, thịt lợn, đỗ xanh, lá dong như bánh chưng nhưng phải gói có hình dáng như chiếc sừng trâu. Chuẩn bị mâm lễ xong, gia chủ tiến hành dâng mâm lễ cúng báo gia tiên cầu mong mọi điều tốt đẹp. Sau đó, đem mâm lễ ra ngoài sân trước cửa nhà để cúng thần Nông cầu xin thần trả lại vía cho trâu sau 2 tháng làm việc, xin thần Nông phù hộ cho trâu luôn khỏe mạnh.

Cúng thần Nông xong, trẻ em mục đồng đưa trâu lên đồi ăn cỏ sẽ được người lớn trong nhà gói cho bánh trái, bún và những chiếc đùi vịt, đùi gà to béo ngậy để ăn cùng nhau, tỏ lòng động viên, khuyến khích và cảm ơn mục đồng chăm sóc trâu vất vả. Đến khi trâu ăn no đưa trâu ra sông, suối hay đầm, ao tắm rửa, kỳ cọ thân trâu thật sạch sẽ, mát mẻ rồi mới cho trâu về chuồng. Đến tối, cho trâu ăn thêm cỏ tươi cắt lấy về nhà từ trước. Sau ngày lễ thu vía trâu, mọi người cho trâu nghỉ ngơi an nhàn không phải ngày ngày cày bừa liên tục vất vả như 2 tháng trước. Sang tháng 7 hay các tháng sau đó người dân gieo thêm đỗ, hoa màu... con trâu tiếp tục đồng hành theo họ trên nương, rẫy.

Lễ "Au khoăn vài" của cộng đồng người Tày, Nùng trên địa bàn tỉnh đã có từ xa xưa, xuất phát từ việc họ chủ yếu sinh sống bằng nghề nông nên con trâu không chỉ là "đầu cơ nghiệp" mà còn là người bạn thân thiết, từ công việc cày bừa, kéo lúa, kéo ngô, chở hoa màu… do đó, họ rất quý con trâu. Qua việc tổ chức lễ "Au khoăn vài" hằng năm cho trâu vào ngày 6/6 âm lịch còn cho thấy cách ứng xử rất đẹp của người nông dân Tày, Nùng với loài vật. Đây là sự an ủi, vỗ về của người nông dân với tất cả tấm lòng yêu thương, quý mến và biết ơn sâu sắc đối với con trâu của gia đình mình.

Hiện nay, dù sản xuất nông nghiệp đang được cơ giới hóa nhưng con trâu vẫn có một vị trí quan trọng trong nền kinh tế và trong tâm hồn mỗi người nông dân. Hình ảnh những con trâu đang cần mẫn kéo cày trên bờ ruộng giúp nông dân xới tơi những thửa đất hay hình ảnh con trâu ung dung gặm cỏ đã in sâu trong tâm trí người dân. Vì thế, ngày mùng 6/6 hằng năm, lễ "Au khoăn vài" lại được người dân dộc Tày, Nùng trên địa bàn tỉnh duy trì tổ chức, đây cũng là nét văn hóa giàu bản sắc của dân tộc Tày, Nùng ở Cao Bằng vẫn lưu giữ, bảo tồn và phát huy.

Xuân Lam

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh