Bạn đang xem: Trang chủ » Ký - Phóng sự

Xuân Trường - vùng đất biên cương mãi nở hoa

Thứ năm 26/08/2021 06:00

Chúng tôi chạy xe vượt qua xã Khánh Xuân đến dốc 14 tầng cua gấp quanh co như dải lụa mềm vắt lên những dãy núi cao để đến xã Xuân Trường (Bảo Lạc) mây núi bồng bềnh. Tới đây, chúng tôi được nghe huyền thoại về tên dải biên cương mang tên Xuân Trường - Hoàng Văn Nhủng - liệt sỹ đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam hy sinh trong trận Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân (TTGPQ) chiếm đánh đồn Pháp ở Đồng Mu (Bảo Lạc) đêm mùng 4 rạng ngày 5/2/1945. Nơi anh nằm xuống đã làm cho vùng đất biên cương mãi nở hoa.

Trung tâm xã Xuân Trường (Bảo Lạc).

“DÒNG TÊN ANH KHẮC VÀO ĐÁ NÚI”

Các cụ cao niên xã Xuân Trường kể: Trước Cách mạng tháng 8/1945, xã Xuân Trường có tên gọi Đồng Mu. Cuối năm 1940 - 1941, trước sự lớn mạnh của phong trào cách mạng Cao Bằng, thực dân Pháp cho xây dựng đồn Đồng Mu - Pù Đôn, thuộc xóm Nà Đoỏng, là vị trí quan trọng có thể kiểm soát đường từ Đồng Mu sang Sóc Hà (Hà Quảng) và đường từ Pác Lũng, xã Huy Giáp sang Ba Bể (Chợ Rã, Bắc Kạn). Ngày 22/12/1944, Đội Việt Nam TTGPQ được thành lập, trong đó có đội viên Xuân Trường - Hoàng Văn Nhủng, quê ở xóm Nà Nghiềng, xã Sóc Hà (Hà Quảng). Anh là một trong những đội viên vũ trang xuất sắc của châu Hà Quảng được chọn vào Đội Việt Nam TTGPQ.

Ngay sau khi thành lập, Đội Việt Nam TTGPQ đã tổ chức đánh quân Pháp ở Đồn Phai Khắt, Nà Ngần (Nguyên Bình) giành thắng lợi. Tiếp tục chớp lấy thời cơ, Ban Chỉ huy Đội Việt Nam TTGPQ quyết định đánh đồn Đồng Mu. Xuân Trường cùng với anh em trong Đội trở về Lũng Dẻ, huyện Nguyên Bình củng cố lực lượng rồi hành quân bí mật đi Đồng Mu. Một tháng, Ban Chỉ huy và đồng đội bí mật vượt gần 200 km đường rừng với muôn vàn gian khổ trong rừng rậm, hiểm trở, có nhiều thú dữ và thổ phỉ để tránh theo dõi của mật thám.

Thời gian đó, đồn Đồng Mu được quân Pháp xây dựng khá kiên cố, nhiều lô cốt, tường dày có lỗ châu mai, giao thông hào có dây thép gai bao bọc. Trong Đồn có nhiều lính khố đỏ do 3 sĩ quan Pháp chỉ huy. Ngoài ra, còn có một số lính dõng trong bản do tên Tổng đoàn chỉ huy. Sau khi trinh sát nắm tình hình, Ban Chỉ huy nhận định phải lợi dụng đêm tối bí mật, tiến công, tiêu diệt địch.

Di tích Đồn Đồng Mu, nơi đồng chí Xuân Trường hy sinh.

Đêm 4/2/1945, Đội đặt kế hoạch đột nhập chiếm nhà chỉ huy, sau đó các hướng đánh vào cùng nội ứng tiêu diệt địch. Tiểu đội của Xuân Trường, Quang Trung, Nam Long đột nhập đồn thì bị địch phát hiện. Chúng quát hỏi “Ai?”. Nam Long trả lời: “Chúng tôi là Việt Minh đến lấy súng của Tây, không đánh các anh em!”. Bọn địch trong đồn lập tức ném lựu đạn và bắn ra tới tấp, tình huống diễn ra ngoài dự kiến. Đồng chí Đàm Quang Trung quay ra đề xuất ý kiến với đồng chí Võ Nguyên Giáp: “Lộ rồi, đề nghị anh và anh Hoàng Sâm ở lại vị trí chỉ huy, chúng tôi vào được đồn sẽ cử người ra liên lạc”.

Được sự đồng ý của đồng chí Võ Nguyên Giáp, Đàm Quang Trung dẫn một tổ xông vào đồn, dù đạn địch bắn ra liên hồi, tổ xung phong cũng đột nhập được vào trong đồn, nổ súng và đánh giáp lá cà. Tiểu đội trưởng Xuân Trường dẫn một tổ đột nhập theo lối cửa sổ, dùng tiểu liên diệt ngay tên đốc gác và một số tên khác. Đạn trong băng hết, không kịp thay, Xuân Trường rút thanh kiếm và khẩu súng ngắn xông vào nhà chỉ huy, một số tên nữa bị diệt, quân địch rút vào cố thủ trong lô cốt, chống cự rất quyết liệt.

Xuân Trường dừng lại lắp một băng đạn mới thì bị một viên đạn bắn xuyên qua ngực, ngã gục xuống. Lúc này tổ tiếp ứng bên ngoài cũng vừa vào tới nơi, Xuân Trường gượng dậy gọi Thế Hậu: “Mình bị đạn rồi, cậu lấy ngay súng của mình, đánh đi!”. Thế Hậu chạy tới xốc Xuân Trường lên, Xuân Trường gạt tay và giục: “Đánh đi, không lôi thôi gì với mình cả. Xung phong lên!”. Nói đến đây, Xuân Trường trút hơi thở cuối cùng trong tiếng súng còn vang dội. Anh nằm xuống giữa núi rừng Đồng Mu khi đang tuổi thanh xuân và đúng vào mùa xuân (tháng 2/1945).

Trận đánh đồn Đồng Mu tiếp tục diễn ra quyết liệt từ 11 giờ đêm mùng 4 đến 3 giờ sáng mùng 5/2, ta diệt được 20 tên địch, thu nhiều súng, đạn và 3 tù binh. Trước khi hành quân, Ban Chỉ huy Đội cử một số đồng chí ở lại cùng cơ sở và nhân dân địa phương tổ chức mai táng đồng chí Xuân Trường. Anh hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa lập gia đình. Ngày 19/8/1961, liệt sỹ Hoàng Văn Nhủng được Thủ tướng Chính phủ cấp Bằng Tổ quốc ghi công, công nhận là Liệt sỹ đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

BÀI CA VỀ NGÀN HOA NỐI NHỮNG MÙA XUÂN CỦA QUÊ HƯƠNG

Đất nước sau những cuộc chiến tranh tàn phá, vùng đất biên cương Xuân Trường hiện vẫn thuộc diện xã đặc biệt khó khăn nhất tỉnh. Nhiều lớp cán bộ, thanh niên ưu tú của các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể, lực lượng vũ trang đã đem tâm huyết, trí tuệ xây dựng Xuân Trường vững bước vươn lên.

Trước năm 1970, thực hiện chủ trương xóa mù chữ cho đồng bào dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao, nơi đây đã có nhiều thế hệ thầy giáo trẻ tình nguyện vượt núi cao cắm bản gieo chữ, như: Nông Văn Chu (Hạ Lang), Nguyễn Đình Sóng (Quảng Hòa), Nông Văn Thư (Trùng Khánh) và Chu Sĩ Liên (Quảng Hòa), nguyên Phó trưởng Ban Dân vận Tỉnh ủy đã nghỉ hưu.

Ông Chu Sĩ Liên nhớ lại: Những ngày đầu của năm 1968, thầy Sóng là giáo viên trẻ (tăng cường đến trước hai năm) dắt con ngựa xuống núi để tôi đi từ thị trấn Bảo Lạc đi lên Xuân Trường: Gặp thầy Sóng, tôi hỏi đường đến Xuân Trường có xa không thầy? Thầy Sóng chỉ lên dãy núi cao trước mặt và nói: “Gắng sức đi nhanh một ngày vượt qua những núi cao phủ trắng sương mây kia mới đến”. Tôi hơi hốt hoảng vì chưa bao giờ đi qua nhiều núi cao, rừng rậm hoang vắng (nay là đèo dốc 14 tầng cua).

Ngồi trên lưng ngựa, ôm chặt lấy thầy Sóng nhưng tôi vẫn thấy sợ vì không quen. Đến đoạn dốc đứng Kha Rào, Nà Luông, tôi nằng nặc đòi xuống vì sợ ngã. Đoạn dễ lên ngựa, đoạn dốc tức xuống đi bộ. Cứ thế hai người cố gắng chiến thắng từng đoạn dốc chồng xếp nhau trên vách núi, lên dốc Khau Mè Pja “Cổng trời” đi vào tầng sương mây rồi lại xuống. Tối mịt mới đến nơi.

Đèo Khau Cốc Chà với 14 tầng cua nổi tiếng là cung đường ngoạn mục để ngắm cảnh đẹp của xã Xuân Trường (Bảo Lạc).

Chúng tôi đến Xuân Trường dạy học với bao khó khăn. Lớp học đơn sơ làm bằng tranh tre, nứa lá (cả cấp I, II chung trường). Bàn, ghế bằng nứa ken lại. 5 thầy giáo trẻ dạy hơn 50 học sinh khối lớp 5, 6, 7, thế hệ con em đầu tiên của các dân tộc Mông, Dao, Nùng, Tày… từ trên núi xuống học. Để các em hiểu bài, các thầy giáo phải học tiếng Tày, Nùng, Mông và dạy từ tiếng Việt sang tiếng địa phương vì các em không biết tiếng phổ thông. Khi dạy môn xã hội về văn học, lịch sử, tôi kể cho các em nghe về tinh thần chiến đấu dũng cảm của liệt sỹ Xuân Trường... Năm tháng qua đi, nhiều thế hệ học sinh xã Xuân Trường ngày ấy trưởng thành trở thành cán bộ xã, huyện, tỉnh…

Bây giờ, đến Xuân Trường có 3 tuyến đường: Quốc lộ 34 - Lũng Pán - Hồng An - Xuân Trường; thị trấn Bảo Lạc - Khánh Xuân - Xuân Trường; thị trấn Xuân Hòa (Hà Quảng) - Cần Yên - Xuân Trường. Xuân Trường không còn cô lập, gian khó, xa xôi vì thiếu những con đường mà còn nổi tiếng với đèo Khau Cốc Chà cao 14 tầng cua như dải lụa mềm từ trên sương mây thả xuống uốn lượn cho xe leo lên. Trụ sở xã, Trạm Y tế xã, trường mầm non, tiểu học, THCS, đồn Biên phòng… được xây dựng khang trang và mang tên liệt sỹ Xuân Trường.

Chủ tịch UBND xã Xuân Trường Đàm Văn Thắng là thế hệ 8X nhiệt huyết, tâm sự: Những năm qua, con em trong xã không chỉ học lên THPT mà phấn đấu thi đỗ vào trường trung cấp, cao đẳng, đại học để xây dựng quê hương. Xã đã chuẩn hóa, trẻ hóa đội ngũ cán bộ, trên 90% trình độ cao đẳng, đại học, do đó triển khai hiệu quả các chương trình, dự án hỗ trợ giảm nghèo, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 3 - 5%/năm. Xã phấn đấu sớm cán đích nông thôn mới.

Để cho chúng tôi hiểu hơn khát vọng của đội ngũ cán bộ trẻ quyết tâm vượt khó xây dựng Xuân Trường giàu đẹp, Bí thư Đảng ủy xã, Thượng tá Hoàng Văn Lợi, cán bộ tăng cường Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Cao Bằng dẫn chúng tôi đi thăm xã. Điểm đến đầu tiên là Đồn Đồng Mu năm xưa - nơi liệt sỹ Xuân Trường hy sinh nay đã được xây dựng quy mô, khang trang. Bí thư Lợi cho biết, Di tích Đồn Đồng Mu được công nhận là Di tich văn hóa cấp Quốc gia là yếu tố quan trọng để xã quy hoạch định hướng phát triển kinh tế - xã hội địa phương theo hướng phát triển du lịch đỏ gắn với du lịch trải nghiệm văn hóa bản địa đặc sắc.

Hiện nay, xã bước đầu phát huy lợi thế địa phương. Sản phẩm nông sản đặc hữu nổi tiếng gạo nếp hương Xuân Trường đã xây dựng thương hiệu bán ra thị trường. Quả lê Xuân Trường thơm ngon nổi tiếng được xã định hướng cho bà con trồng nhiều hơn vừa tạo cảnh quan đẹp vào mùa xuân vừa cho quả lê ngọt đặc sản vào mùa hè. Xã báo cáo với huyện về mở hướng xây dựng tour tuyến du lịch mới thu hút khách từ Hà Giang đến Bảo Lạc đi chinh phục đèo cao 14 tầng cua đến địa phương ngắm cảnh đẹp, thăm Đồn Đồng Mu - nơi liệt sỹ Xuân Trường hy sinh.

Từ Xuân Trường đi sang xã Huy Giáp để trải nghiệm rừng trúc rồi đi ra Quốc lộ 34 đi huyện Nguyên Bình khám phá tuyến hướng Tây “Vùng đất của những đổi thay” của Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng; đi sang Ba Bể - Bắc Kạn - Hà Nội. Tuyến nữa từ Xuân Trường - Cần Yên - thị trấn Xuân Hòa trải nghiệm tuyến hướng Bắc “Hành trình về với cội nguồn” của Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng. Để đưa Xuân Trường trở thành điểm đến kết nối các huyện miền Tây, cán bộ xã tích cực tuyên truyền, vận động bà con phát huy thế mạnh địa phương, trồng cây, con đặc sản, giữ gìn văn hóa bản địa…  

Tâm huyết của đội ngũ cán bộ xã, tình quân dân gắn bó giữa Đồn Biên phòng Xuân Trường với bà con nơi đây đã cùng nhau nỗ lực vượt lên gian khó viết lên bài ca đổi mới và làm cho nơi liệt sỹ Xuân Trường nằm xuống vang mãi bài ca đất nở hoa.

Trường Hà

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh