Bạn đang xem: Trang chủ » Ký - Phóng sự

Phja Oắc - Phja Đén mê mải lãng tình

Thứ năm 21/04/2022 16:00

Không hiểu vì sao miền rừng Phja Oắc - Phja Đén đối với tôi có sức hấp dẫn lạ kỳ đến thế! Cách đây gần chục năm, tôi đã có dịp đến đây và trải lòng mình qua bút ký “Ngỡ ngàng Phja Đén”, để rồi từ đó trong tôi lúc nào cũng miên man về tình đất, tình người nơi đây và mong một lần nữa trở lại để chiêm ngưỡng những đổi thay của miền đất hoang sơ mà kỳ vĩ. Vào một ngày cuối tháng Ba năm Nhâm Dần, tôi nhận được giấy mời dự Trại sáng tác văn học tại Phja Đén của Hội Văn học - Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam. Vậy là không chần chừ gì nữa, tôi cùng một số đồng nghiệp hăm hở ngược Quốc lộ 34 về với Công ty TNHH Kolia Cao Bằng, về với vùng chè ô long ngút ngàn hấp dẫn khách phương xa.

Khu nghỉ dưỡng Kolia, xã Thành Công (Nguyên Bình).

Sau hơn 40 phút quanh co, trập trùng, chiếc xe ô tô băng đèo đưa chúng tôi vượt Ký Cảnh, rồi đỉnh đèo Phja Oắc ẩn hiện trong mù sương, mây gió bồng bềnh. Núi núi, mây mây lớp lớp nối vào nhau đam mê quấn quyện như tình duyên muôn thuở của đất trời. Càng lên cao, núi non càng vời vợi, mây càng ảo huyền, ta như chơi vơi vào vùng tiên cảnh, thật là nhớ đời! Vì đã nhiều năm hòa vào tình đất, tình người Phja Đén, thở cùng hơi thở của đại ngàn Phja Oắc với ước mơ biến vùng đất giàu tiềm năng trở thành một vùng trù phú với cây chè ô long là chủ đạo, để từ đó phát triển thành khu du lịch sinh thái hấp dẫn khách muôn phương nên Giám đốc Công ty TNHH Miền Tây Hoàng Mạnh Ngọc thông thuộc từng cánh rừng, khe suối nơi đây.

Đến một ngã ba nhỏ, có khúc ngoặt bên tay phải, anh cho biết là từ đây cứ uốn éo, quanh co chừng 5 km nữa là đến đỉnh Phja Oắc. Ngọn núi cao chóp nhọn phía trước mặt chúng ta chính là núi Đèn mà ta vẫn quen gọi là Phja Đén. Cứ theo chân núi này đi là vào Bản Chang, Bản Đổng, xã Thành Công. Rẽ phải xuống rừng thông là đến ngôi miếu cổ “Vọng tiên cung”, rồi từ đó xuyên sang Bình Đường, Tài Soỏng, rồi ra Cao Lù, Tĩnh Túc... Đang miên man với những tên núi, tên làng theo lời giới thiệu của Giám đốc Ngọc, hai nhà báo trẻ ngồi bên bỗng reo lên:

- Ôi, rừng thông mới đẹp làm sao chú ơi!

Quả là mê hồn, khi ba mặt, bốn bề là cả một rừng thông cổ thụ ngót nghét 100 ha, cây nào cây nấy thẳng đều tăm tắp. Thả bộ trên thảm lá êm dày, sạch sẽ đến tinh tươm, lòng ta bỗng lâng lâng, thư thái như quên đi những lo toan thường nhật. Khi ngước nhìn lên mới ngây ngất làm sao, dưới vòm lá thông xanh rì, miên man ấy là chi chít hoa vàng, cứ ngỡ là những vì sao trong dải ngân hà trong những đêm mùa hạ đẹp trời. Và còn tuyệt vời hơn, khi trèo lên một mỏm đồi cao đưa mắt về một lòng thung xa xa, từng mảng, từng mảng sương phơn phớt hồng cứ cuộn lên, cuộn lên rồi lan tỏa trên thảm lá xanh mênh mông, sau đó từ từ bay lên đỉnh Phja Oắc mù sương cứ như là những tà áo tiên đang vờn bay theo mây, theo gió lên tận trời xanh vậy! Hỏi ra mới biết rằng đấy là phấn của hoa thông, khi gặp nắng lên, gió về là cứ bung biêng như vậy! Lần đầu tiên trong đời được nhìn thấy một “đám mây thông” thần diệu như thế, tôi thật sự bị hút hồn vào miền rừng hoang sơ, kỳ vĩ này.

Khi những “đám mây thông” ấy bung biêng lên trời cũng là lúc chúng tôi lên xe ngược lên đỉnh Phja Oắc. Vì đã mấy tuần nay, trời lúc nào cũng âm u, tê tái, nhiều đêm tuyết phủ trắng cành, trắng lá miền rừng nên khi nắng ấm bừng lên là cảm giác cây cối, lòng người hòa quyện vào nhau thắm thiết ùa về và bỗng thấy chiếc xe như bon nhanh hơn, vào cua mềm mại hơn, chả mấy chốc chúng tôi đã đứng dưới chân tháp truyền hình trên đỉnh Phja Oắc cao ngót 2.000 m so với mực nước biển. Từ đây thả mắt xuống cánh đồng Pác Măn rập rờn sóng mía; cánh đồng Bản Chang, Bản Đổng đang phơi ải dưới nắng vàng chờ mưa về để vào vụ mới và ngắm dòng sông Quang Thành ngoằn ngoèo, uốn khúc như giang tay ôm lấy đất trời mà tận hưởng một vùng quê đa màu, đa sắc. Thấp thoáng trong sương là những chòm xóm của người Dao, Nùng, Tày nằm cheo leo bên sườn núi, đưa lại cảm giác như đang đi vào một vùng mênh mông, thăm thẳm nghĩa tình sơn cước.

Theo truyền thuyết “Báo Luông - Slao Cải”, thuở đất trời còn gần nhau, con người sống hòa mình với thiên nhiên, nhưng rồi trận đại hồng thủy bất ngờ xảy ra, cả con người, muông thú và cây cối đều bị vùi sâu dưới bảy tầng đất, chỉ còn một loài cây màu vàng sống được. Nhưng về sau giống cây này cũng chết lụi dần, rồi bị đất đá vùi sâu từ đời này qua đời khác. Một hôm ông “khổng lồ” vào rừng thấy một thân cây lạ chồi lên từ một hố sâu hun hút, phát ra một mùi thơm đặc biệt. Thấy lạ, ông “khổng lồ” đào lấy một khúc về đun nước tắm, tự nhiên thấy người khoan khoái, khỏe mạnh lạ thường. Và từ khi vứt khúc gỗ đó vào góc nhà tự nhiên ruồi, muỗi biến đi đâu hết. Đó chính là một loại gỗ Ngọc Am quý hiếm được xếp vào sách đỏ thế giới mà đồng bào nơi đây vẫn quen gọi là “mạy wác”. Vì giống cây đặc biệt này chỉ có ở vùng núi này nên ngọn núi được mang tên núi Phja Wác từ đó. Rồi ngày này qua tháng khác, đời này qua đời khác, nhất là từ khi thực dân Pháp đến đây khai mỏ đào quặng thiếc, cu ly ở vùng xuôi lên phát âm chữ Wác thành chữ Oắc, rồi lâu ngày tên núi Phja Oắc cứ thế đi vào sử sách là vậy.

Không biết do số phận đẩy đưa hay là duyên kỳ ngộ, cách đây gần 50 năm, theo lời mời của một người vừa lạ, vừa quen, tôi vô tình đến làng Tổng Slinh của người Nùng xã Phan Thanh. Tại đây, tôi được “dế Khoày” (bác Khoày) khoe về sự phong phú, đa dạng của nguồn tài nguyên vùng Phja Oắc. Dế bảo:

- Cháu không biết chứ! Phja Oắc là một kho báu của Nguyên Bình đấy. Từ ngàn đời nay rồi, tháng Ba ngày tám mùa giáp hạt, bà con người Dao, Nùng, Tày của các xóm, bản ở các xã: Quang Thành, Thành Công, Hưng Đạo, Phan Thanh khi bồ thóc, dậu ngô gần cạn là nhà nào, nhà nấy mài con dao thật sắc, cái thuổng thật nhọn để lên rừng hái măng, đào củ mài, kiếm thêm cả nấm hương, mộc nhĩ, lá dong, dây song, dây mây để đem bán. Có người còn bẫy được chim trĩ, gà rừng... Vì đây là khu rừng già, nhiều chỗ chưa có bước chân người đặt tới nên chim muông, thú rừng lúc bấy giờ nhiều lắm. Nhiều người gặp cả hổ, gấu, lợn lòi... Nhưng từ khi cuộc chiến tranh biên giới tháng 2/1979 nổ ra, súng đạn nổ rối loạn cả một vùng biên ải, làm thưa vắng dần các loài chim đẹp, thú quý. Rồi bao nhiêu khe suối, dòng sông cũng đều phát nguồn từ quả núi Phja Oắc, tiêu biểu nhất là sông Nguyên Bình, sông Quang Thành, đời nối đời tải nước về dòng sông Hiến, sông Bằng. Đi liền đó bồi lắng phù sa cho các cánh đồng Pác Măn, Lũng Mười, Nà Mạ, Bản Um... ngày càng phì nhiêu, màu mỡ, nhà nhà ấm no.

Còn sườn phía Tây là dòng sông Năng chảy về hướng Pác Nặm rồi đổ vào hồ Ba Bể. Ở đâu có dòng sông, suối đi qua là ở đó thiên nhiên ban tặng cho con người những đặc ân, đó là các cánh đồng bằng phẳng cho những mùa vàng bội thu. Đi liền đó là nguồn tôm, cá, ốc, ếch làm cho cuộc sống thêm thắm tươi, đủ đầy. Đáng kể nhất là nguồn thủy năng dồi dào, chả thế mà từ lâu đã có nhà máy thủy điện Tà Sa, nhà máy thủy điện Tài Hồ Sìn, thủy điện Sông Hiến đang được thi công sẽ tăng thêm nguồn điện năng cho tỉnh nhà. Rồi quặng thiếc, von fram, titan, vàng cũng từ lòng núi Phja Oắc dồn về các dòng sông, dòng suối để những năm 90 của thế kỷ trước nhiều người đổi đời từ đào đãi vàng.

Thấy rõ tiềm năng to lớn của miền rừng Phja Oắc, tháng 10/2016, Phân viện Điều tra, Quy hoạch rừng Đông Bắc Bộ tiến hành khảo sát, điều tra để giữ gìn, bảo vệ khu bảo tồn thiên nhiên Phja Oắc - Phja Đén một cách tốt nhất. Kết quả điều tra cho thấy, tổng diện tích rừng của Vườn Quốc gia Phja Oắc - Phja Đén 10.593,5 ha, trong đó 768,3 ha rừng trồng với thông là chủ yếu. Có thể nói, miền rừng Phja Oắc - Phja Đén là “lá phổi xanh” của Cao Bằng, điều hòa khí hậu, hấp thụ các bon và điều tiết nguồn nước, mát mẻ về mùa hè, dễ chịu về mùa đông. Họa hoằn lắm những năm trời rét cực độ, đỉnh Phja Oắc được bao phủ một lớp tuyết, tăng thêm sức hấp dẫn cho du khách ưa mạo hiểm, thích khám phá. Chẳng thế mà từ những năm cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, các chủ mỏ người Pháp đã tạo dựng ở nơi đây nhiều khu nghỉ dưỡng, tiêu biểu nhất là khu nhà Ký Cảnh và khu nhà Đỏ.

Hùng vĩ Phja Oắc.

Hai khu nhà này cùng một số cơ sở khác hiện vẫn còn dấu tích của những bức tường, những nền gạch rêu phong, gợi nhớ gợi thương về một miền đất cổ hoang sơ mà kỳ vĩ rất đáng được bảo tồn, phát huy để trong một tương lai không xa nơi này thành khu du lịch sinh thái. Cũng theo số liệu của đoàn điều tra, hiện cả vùng có 58 loài động vật quý hiếm, 302 loài chim, 1.287 loài thực vật trở thành những báu vật của quốc gia cần được ưu tiên bảo vệ. Từ tỉnh lộ 121 ngược lên tháp truyền hình khoảng 2 km, ta sẽ bắt gặp một khu rừng bạt ngàn chỉ một loài cây cao 3 - 4 m ken dày trên những mỏm đá, vách đá, cả thân và cành được bao bọc bởi một lớp rêu xanh, sần sùi, tăng thêm nét hoang dại, hấp dẫn của khu rừng mà người dân nơi đây vẫn quen gọi là rừng lùn hay là rừng rêu.

Là người cất tiếng khóc chào đời ở cửa rừng, lớn lên cùng cây rừng, đá núi, đến khi theo đoàn quân “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, tôi cũng gắn bó với những cánh rừng Trường Sơn, với đại ngàn Tây Nguyên nhưng chưa hề gặp một khu rừng nào lạ kỳ, đặc hữu như khu rừng rêu này. Có phải vì bốn mùa sương giăng, gió hú nên thân cây mới gồ ghề, lá vừa dày, vừa nhỏ như vậy. Khi lên tới tháp truyền hình được mấy công nhân trẻ trực phát sóng cho biết thêm ở đây có những chiều sương dày đến độ nước và trời như nhập làm một, nếu không nghe tiếng gọi của người thân ta cứ ngỡ mình trôi lạc trong mây. Thi thoảng một cơn gió nhẹ vờn về, sương chiều bảng lảng trên đỉnh núi như chiếc khăn choàng hờ trên bờ vai người thiếu nữ đẹp của núi rừng. Chính những khoảnh khắc phong tình ấy đã xóa đi cái hoang lạnh, trống vắng nơi đây và cứ ngỡ đời mình vẫn thăng hoa, lãng mạn cùng cây rừng, đá núi mà trụ vững nơi đỉnh trời này để sóng phát thanh, truyền hình đến mọi đường thôn, ngõ xóm.

Có phải chính cái vời vợi mây trời cùng với sự ưu ái của thiên nhiên ban tặng cho khí hậu, thổ nhưỡng tuyệt vời miền sơn cước này đã hớp hồn Giám đốc Hoàng Mạnh Ngọc, lại được sự hỗ trợ, giúp đỡ về kỹ thuật của kỹ sư Hoàng Thái nên anh quyết định đưa cây chè vào trồng đại trà ở vùng Phja Đén. Sau gần 10 năm bền bỉ vừa vận động, vừa hỗ trợ về giống, vốn và hướng dẫn bà con quanh vùng về kỹ thuật trồng và chăm sóc chè, nay diện tích chè của công ty lên đến gần 50 ha. Do được trồng trên độ cao 1.500 m nên búp chè vừa bắt mắt, vừa cho vị thơm ngon đặc biệt, được khách hàng trong tỉnh và nhiều tỉnh bạn cho là thơm, đượm hơn hẳn chè nhiều nơi khác, rồi mang đi chào hàng trên thị trường thì được bạn hàng Đài Loan đặc biệt ưng ý và tỏ rõ quyết tâm sẽ hỗ trợ thêm về kỹ thuật trồng, chăm sóc cũng như chế biến, bao tiêu toàn bộ sản phẩm với giá cao gấp nhiều lần giá thị trường trong nước. Đi liền đó, một nhà máy chế biến chè với dây chuyền tiên tiến của nền công nghệ chè Đài Loan từ khi đưa vào vận hành thì trang trại chè của Hoàng Mạnh Ngọc trở thành điểm sáng về sản xuất, chế biến chè ở Cao Bằng và cả vùng Đông Bắc, tạo ra bước ngoặt lớn về chuyển dịch cơ cấu cây trồng cho huyện Nguyên Bình. Cũng nhờ đó, số hộ giàu ở vùng Phja Đén ngày một tăng lên, bộ mặt nông thôn mới của huyện ngày càng khởi sắc.

Cùng với việc phát triển trang trại chè Phja Đén, những năm vừa qua do động lòng trắc ẩn trước sự hoang phế của ngôi miếu cổ “Vọng tiên cung” thờ nữ thần có nhiều công lao săn sóc, chở che đồng bào trong vùng từ thuở xa xưa, giám đốc Ngọc xin phép các cơ quan có thẩm quyền tôn tạo lại ngôi đền. Nhờ thế mà hơn chục năm nay cứ đến ngày mùng một và ngày rằm hằng tháng, du khách gần xa đến đây thắp hương, dâng hoa để tạ ơn nữ thần, thực sự mở ra một trang mới về du lịch tâm linh. Từ đó, ngày chợ phiên Phja Đén thêm nhộn nhịp dòng người rực rỡ váy áo sặc sỡ sắc màu cứ trôi đi trong sương, trong nắng, tưởng như tất cả tinh hoa của núi rừng đều đổ về đây để bán mua, để tâm tình trao duyên và đến khi chợ tan mọi người lại nhịp bước ra về theo điệu khèn Mông dìu dặt cùng câu hát Páo dung bổng trầm và điệu đàn tính thiết tha.

Tất cả những điều đó làm cho Phja Oắc - Phja Đén vời vợi mây trời, vời vợi con tim, để cho ai dù một lần đến đây cũng xôn xao nỗi nhớ! Chả thế mà các văn nghệ sĩ từ 13 tỉnh trung du miền núi phía Bắc về dự trại sáng tác lần này đều gửi lòng mình vào những vần thơ, áng văn, những ca khúc, những bức ảnh lắng hồn, ngợi ca về nét hoang sơ, kỳ vĩ của miền rừng Phja Đén - Phja Oắc tăng thêm tình cảm quyến luyến, da diết giữa người đi và người ở, làm tan biến nỗi ám ảnh của đại dịch Covid-19, thật là một chuyến khám phá, giao lưu, gặp gỡ để đời.

Chu Sĩ Liên

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh