Bạn đang xem: Trang chủ » Ký - Phóng sự

“Đạo Cao Bằng” - Ký ức chiến trường của Trung tá Đặng Kim Âu

Thứ năm 24/03/2022 13:00

Tôi lên Trà Lĩnh (Trùng Khánh) thăm một anh bạn chiến đấu ở Quân đoàn 26 thời chiến tranh biên giới. Hai anh em đang dạo chơi trong thị trấn bất ngờ xuất hiện một ông già, người gầy, trên gương mặt đầy vết nhăn ngang dọc mang dấu ấn của thời gian nhưng bước đi vẫn nhanh nhẹn, hùng dũng. Nhận ra người quen, tôi gọi to “Đạo Cao Bằng”. Thấy có người gọi đúng tên mình, lại là cái tên của một thời trẻ trung đầy oanh liệt, anh tiến thẳng lại. Nhận ra tôi, anh cũng gọi to “Âu hả”.

Hai chúng tôi, hai ông già ôm chầm lấy nhau trước sự ngỡ ngàng của nhiều người dân nơi phố nhỏ miền biên viễn.

Hai tay anh vỗ liên hồi vào lưng tôi:

- Khỏe chứ?

- Dạ khỏe!

- Vẫn ở Thái Bình hả?

- Dạ không, cuối đời binh về công tác ở Học viện Hậu cần. Khi nghỉ hưu định cư tại Hà Nội luôn.

- Thế thì tốt rồi.

- Thế còn anh?

- Vẫn khỏe. Mình là người con của dân tộc Cao Bằng mà. Đi đâu rồi cũng trở về với rừng núi quê hương thôi. Mà này, tuổi tám lăm rồi đó nhé. Không còn trẻ khỏe như hồi ở Sư đoàn 2 đâu.

- Ngôi nhà 26 cột của anh còn chứ?

- Còn chứ sao lại không, nhớ dai nhỉ. Lát vào chơi sẽ thấy.

- Những câu chuyện lan man đưa chúng tôi về với quá khứ.

Ngày ấy, cách đây 55 năm. Thời mà đối tượng tác chiến chủ yếu của đơn vị chúng tôi là lính viễn chinh Mỹ. Sau thất bại của các trận đánh trong khu vực huyện Thăng Bình (Quảng Nam), đế quốc Mỹ buộc phải điều Sư đoàn America từ An Khê - Ga Lai ra vùng giáp ranh của 2 huyện Hiệp Đức, Quế Sơn (Quảng Nam). Khi đại đội đi đầu của địch vừa đổ xuống Gò Đu, xã Sơn Tú thì Tiểu đoàn 90 (nay là Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 1, Sư đoàn 2, Quân khu 5) được lệnh vận động bao vây tấn công tiêu diệt địch. Trời đổ mưa. Lợi dụng khi mưa, tầm nhìn máy bay trinh sát của địch bị hạn chế, bộ đội ta bí mật vận động áp sát mục tiêu, hình thành thế trận.

Vào hồi 14 giờ ngày 8/10/1967, toàn bộ đội hình của Đại đội 3 (nay là Đại đội 11, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 1, Sư đoàn 2, Quân khu V) được bố trí tại làng Cẩm Tú, phía Nam của Đồi Cấm. Lực lượng còn lại của Tiểu đoàn bố trí ở chân phía Tây quả đồi. 16 giờ, quân Mỹ trên đồi nhằm hướng thôn An Sơn, xã Sơn An và thôn Cẩm Tú, xã Sơn Tú đi tới. Khi bọn chúng vừa đến đầu thôn Cẩm Tú bất ngờ bị bộ phận chặn đầu của Đại đội 3 phục sẵn nổ súng. Khẩu trung liên RBD trong tay Lương Quang Đạo nổ giòn từng điểm xạ ngắn. Bị đánh bất ngờ, nhiều tên địch bỏ mạng tại chỗ. Những tên còn sống nháo nhào bỏ chạy, nằm rạp cả xuống bãi đất bằng ven suối. Một khu vực lý tưởng, vừa dễ quan sát, vừa đúng tầm bắn hiệu quả nhất của trung liên. Đạo bình tĩnh ngắm bắn.

Những điểm xạ ngắn nổ giòn giã. Những tên trúng đạn đổ kềnh. Những tên thoát chết hoặc bị thương chạy tán loạn rồi nằm lăn ra bãi đất bằng ven suối định lợi dụng địa hình tổ chức chống trả. Khi Đại đội 2 (nay là Đại đội 10, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 1, Sư đoàn 2, Quân khu V) đánh cắt ngang từ triền đồi phía Tây sang phía Đông hất quân địch xuống chân đồi, bãi đất bằng ven suối thành quyết chiến điểm của trận đánh thì khẩu trung liên trong tay Lương Quang Đạo không ngừng phát huy tác dụng. Mỗi lần anh điểm xạ lại một lần thêm những tên lính Mỹ bỏ mạng hoặc bị thương kêu la inh ỏi. Đột nhiên, cây trung liên nghiêng về bên phải, tầm bắn bị hạ thấp, đạn bắn ra rơi gần hơn. Đạo rướn người quan sát thì ra càng bên phải của khẩu súng đã bị trúng một viên đạn đại liên của địch làm cong gập lại. Thật hú vía.

 Lệnh xung phong. Đạo quàng dây súng lên vai. Hai tay cầm khẩu trung liên hành tiến mà cứ nhẹ nhàng như cầm khẩu tiểu liên AK vậy. Trên đường tiến quân, Lương Quang Đạo phát hiện một tên Mỹ da trắng, người cao to, lưng đeo chiếc máy PRC25, chân hắn bị thương lê đi từng bước khó nhọc. Đạo nảy ý định bắt sống hắn. Đạo băng lên chặn đầu, định hô khẩu lệnh gọi hàng nhưng sao trong lúc này mấy khẩu lệnh bằng tiếng Anh đã được học giờ quên hết. Đạo tự trách mình rồi lại tự an ủi “Mình là người dân tộc thiểu số, tiếng phổ thông còn hạn chế nói gì đến tiếng Anh nên học rồi mà nhanh quên cũng là chuyện bình thường. Nhưng phải quyết tâm bắt sống được hắn. Không nhớ khẩu lệnh thì phải dùng hành động thôi. Anh cầm ngang khẩu súng. Dùng sức mạnh toàn thân và trọng lực của khẩu súng lao thẳng vào người tên lính Mỹ định đè hắn ra để trói.

 Tên lính Mỹ đã bị thương nhưng còn rất khỏe. Nó né người tránh đòn của Đạo và nhanh tay nắm lấy nòng súng kéo mạnh rồi kẹp chặt nòng súng vào nách. Đạo kéo súng ra, hắn kéo súng vào, hai bên giằng co quyết liệt. Nghe tiếng đạn vít gió đánh “xẹt”, tên Mỹ lảo đảo rồi lăn kềnh ra đất. Khẩu trung liên nằm vắt ngang trên thân hắn. Máu hắn vọt cả vào đầu tóc, mặt và ngực áo của Đạo. Anh cầm khẩu súng lên nhìn ngơ ngác, miệng nói lẩm bẩm đầy vẻ khó chịu: “Mình sắp bắt được rồi, người nào lại bắn chết nó”. Tiểu đội trưởng Nguyễn Hoán từ phía trái băng qua:

- Anh không sao chứ?

- Mình sắp bắt được tù binh thì không biết ai bắn nó chết rồi, tiếc thật.

- Từ đằng xa thấy anh và nó vật lộn giằng co, nó to như con trâu đực, anh đứng chỉ đến cổ nó, sợ bất lợi cho anh nên tôi nổ súng đấy.

- Tý nữa thì mình bắt được nó rồi. Tiếc thật.

- Tiếc gì. Còn nhiều cơ hội.

Tiếp tục tiến công. Chú ý bắt liên lạc với Đại đội 2. Sau khi hỏi và đáp đúng mật khẩu, tôi và anh Đạo hoàn thành nhiệm vụ bắt liên lạc, có nghĩa là Đại đội 2 và Đại đội 3 đã bắt được liên lạc với nhau, khẳng định quân ta hoàn toàn làm chủ trận địa và trận đánh đã kết thúc.

Hoàng hôn sau mưa mát mẻ và yên bình. Lương Quang Đạo ngồi nghỉ trên một đám cỏ đã dập nát bởi quá trình vận động của cả hai bên trong chiến đấu, giữa một không gian còn vô số xác lính Mỹ tử trận. Tay vuốt ve khẩu trung liên đặt bên cạnh “Bạn thân yêu ơi. Mình nhớ rất rõ, cách đây tròn 3 tháng khi trao bạn cho mình, Đại đội trưởng có nói: “Khẩu trung liên này trước đây là do đồng chí Huỳnh Văn Quyết quê Quảng Nam sử dụng và lập công xuất sắc diệt 21 tên xâm lược Mỹ, được tặng thưởng Huân chương Chiến công giải phóng hạng 3 và danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ cấp ưu tú. Nay xét thấy đồng chí có thời gian rèn luyện trong môi trường công nhân trước khi nhập ngũ, đã ở tuổi chín chắn. Chắc chắn đồng chí sẽ có đủ bản lĩnh trong chiến đấu nên quyết định trao cho đồng chí sử dụng khẩu súng này. Mong rằng đồng chí phát huy được bản chất của giai cấp công nhân, phẩm chất của người lính và ưu thế sẵn có của khẩu súng để lập công xuất sắc”. Và chúng mình sát cánh bên nhau từ đó đến giờ. Ngay trong trận đầu là trận đánh Lữ đoàn 196 Thủy quân lục chiến Mỹ ở Đồi Cấm - Minh Huy, chúng mình lập công tiêu diệt 50 tên giặc Mỹ, thu 1 khẩu súng. Được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng 2 và danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ cấp ưu tú... (khẩu trung liên hiện nay được đặt trong Viện Bảo tàng Quân khu 5).

Anh ngồi ung dung, tự tại pha một chút lãng mạn của người lính chiến. Nếu không gian xung quanh không đầy máu và xác lính Mỹ thì không ai có thể nghĩ rằng nơi đây vừa có chiến sự xảy ra.

Tôi và anh Đạo gặp nhau cũng là cơ duyên. Trước đó mỗi người ở một đại đội hoàn toàn không biết nhau. Trung tuần tháng 11, cả hai chúng tôi đều là thành viên trong đoàn Chiến sĩ thi đua và Dũng sĩ diệt Mỹ của Tiểu đoàn 90 về dự Hội nghị mừng công của Trung đoàn (tôi là Chiến sĩ thi đua của Đại đội 2, anh Đạo là Dũng sĩ diệt Mỹ của Đại đội 3). Một buổi chiều, Chủ nhiệm Chính trị Trung đoàn Văn Công Bích đến kiểm tra công tác chuẩn bị của Tiểu đoàn 90. Thấy anh em trong đoàn quen gọi anh Đạo là tân binh, ông cười và nói:

- Sau đoàn Cao Bằng, tuy chưa có đoàn nào bổ sung thêm nhưng cũng được hơn ba tháng rồi. Vả lại đồng chí Lương Quang Đạo đã tham gia 2 trận đánh lớn và lập công xuất sắc, được tặng thưởng 2 Huân chương Chiến công và 2 lần được tặng danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ cấp ưu tú. Đây là một tấm gương hiếm có mà vẫn gọi là tân binh, mình thấy kỳ kỳ thế nào ấy. Bây giờ mình gọi là “Đạo Cao Bằng” đi, Đạo là tên, Cao Bằng là quê hương. Tên của người dũng sĩ gắn với tên của quê hương cách mạng đẹp quá rồi còn gì, mọi người vỗ tay hoan hô rầm rập. Và cái tên Đạo Cao Bằng có từ ngày đó.

Ăn cơm tối xong, chúng tôi mắc võng nằm trong hầm bò nói chuyện phiếm. Những câu chuyện mà chúng tôi kể chẳng biết có được bao nhiêu phần trăm sự thật nhưng thấy cũng hay hay.

Tôi quờ tay qua lay võng anh Đạo hỏi:

- Ông anh là người dân tộc, vợ anh là người Kinh hay người dân tộc đấy?

- Người dân tộc.

- Về tình cảm, gái dân tộc với gái Kinh có giống nhau không anh?

- Ngoài vợ ra, mình có biết cô gái Kinh nào đâu mà biết giống hay không.

- Chắc thư của chị nhà viết hay lắm nhỉ, đọc nghe đi.

- Mình đã viết thư về nhà đâu mà nhận được thư.

- Sao vậy anh?

- Chả là trước khi đi B, mình có làm cho vợ con cái nhà sàn. Nhà cũng to, có 26 cái cột tất cả. Mình nói với vợ: “Mình đi đánh Mỹ. Khi nào diệt được số Mỹ nhiều hơn số cột của cái nhà này, mình mới viết thư về”.

- Thế thì viết được rồi còn chần chừ gì nữa.

- Sau hội nghị lần này mình sẽ viết. Nghe tới đây, anh Đinh Thế Phẩn nói vọng qua:

- Sao trong bản báo cáo điển hình của đồng chí không có chi tiết này nhỉ. Sáng mai bổ sung ngay vào nhé. Vậy là trong bản báo cáo của anh Đạo được bổ sung thêm một chi tiết rất đời thường, rất chân thực, rất kiên quyết đã nói là làm của người Cao Bằng.

Sau Hội nghị mừng công của Trung đoàn, đa số chúng tôi trở về đơn vị huấn luyện sẵn sàng chiến đấu. Anh Lương Quang Đạo được cử đi dự Đại hội mừng công Sư đoàn. Sau đó tham gia kể chuyện chiến đấu ở các đơn vị trong Quân khu và Sư đoàn.

Trong trận đánh Mỹ ở khu vực Cầu Chìm anh bị thương. Ra Bắc, anh chuyển về công tác ở Ban Chính sách của Tỉnh đội Cao Bằng. Năm 1979 tham gia nhiều trận đánh ở biên giới phía Bắc. Năm 1983 nghỉ mất sức, nay là bệnh binh. Tuy đã ra quân nhưng ý chí của người lính trong anh vẫn không phai mờ. Anh đảm nhiệm chức Bí thư Chi bộ xóm 5 khóa liên tục và nhiều khóa làm chi hội cựu chiến binh, đóng góp một phần sức xây dựng quê hương ngày càng phát triển.

Trong trái tim tôi và những người lính Sư đoàn 2 thời đánh Mỹ, Lương Quang Đạo thực sự là một người anh hùng, là tấm gương sáng cho mọi người học tập, góp phần giáo dục, hun đúc tinh thần quyết đánh và quyết thắng giặc Mỹ xâm lược. Lương Quang Đạo là người đã từng một thời vang bóng, một thời liệt oanh liệt...           

Đặng Kim Âu

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh