Xây dựng nông thôn mới: Nhiều khó khăn thực hiện tiêu chí môi trường

Thứ ba 13/08/2019 06:00

Môi trường (MT) là tiêu chí thứ 17 trong 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới (XDNTM), có ý nghĩa quan trọng để nâng cao chất lượng sống của người dân khu vực nông thôn. Tuy nhiên, đây là tiêu chí khó thực hiện và phức tạp bởi nhiều nội dung, liên quan đến nhiều vấn đề về tập quán, thói quen của người dân trong sinh hoạt, sản xuất, chăn nuôi... Quá trình triển khai, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân, sự vào cuộc của các cấp, ngành mới tạo sự chuyển biến tích cực.

Bài 1: Môi trường - tiêu chí “động” với nhiều nút khó
Theo Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ, tiêu chí MT nông thôn mới đối với xã trung du miền núi phía Bắc quy định: 100% cơ sở sản xuất - kinh doanh (SXKD), nuôi trồng thủy sản, làng nghề đảm bảo quy định về bảo vệ MT; Xây dựng cảnh quan, MT xanh - sạch - đẹp, an toàn; Chất thải rắn trên địa bàn và nước thải khu dân cư tập trung, cơ sở SXKD được thu gom, xử lý theo quy định; 70% hộ có nhà tiêu, nhà tắm, bể chứa nước sinh hoạt hợp vệ sinh và đảm bảo 3 sạch; 60% hộ chăn nuôi có chuồng trại chăn nuôi đảm bảo vệ sinh MT. Qua thực tiễn triển khai, hầu hết các xã đều đánh giá MT là một trong những tiêu chí khó đạt nhất.

Tại một số địa phương, khu dân cư xây dựng lò đốt, xử lý rác thải sinh hoạt thủ công, nhưng hiệu quả xử lý chưa được như mong muốn. Ảnh: Minh Hòa

MỘT TIÊU CHÍ NHIỀU NỘI DUNG
Thực hiện tiêu chí về MT hướng đến mục tiêu bảo vệ MT sinh thái nông thôn, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống. Theo đó, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ban, ngành, 13 huyện, Thành phố phối hợp, đẩy mạnh triển khai thực hiện tiêu chí MT trong XDNMT, góp phần đưa quy định của pháp luật về bảo vệ MT đến người dân để nâng cao nhận thức và hành vi bảo vệ MT trong cộng đồng. Qua đó, có chuyển biến tích cực, có xã đã triển khai đến xóm, hộ tự thu gom rác thải, cải tạo, chỉnh trang hàng rào, vệ sinh đường làng, ngõ xóm, khơi thông cống rãnh, phát quang cỏ dại..., góp phần giảm thiểu ô nhiễm MT khu vực nông thôn.
Nhưng do tiêu chí 17 là tiêu chí “động” và nhiều nội dung so với các tiêu chí khác, quá trình triển khai phụ thuộc vào ý thức trách nhiệm của người dân, chính quyền cơ sở, sự phối hợp vào cuộc của các cấp, ngành hữu quan... nên nhiều nội dung trong tiêu chí, như: Sử dụng nước sinh hoạt, xử lý chất thải rắn và nước thải khu dân cư tập trung, cơ sở SXKD, phân chăn nuôi, cải tạo hạ tầng kỹ thuật nghĩa trang nhân dân, thu gom và xử lý rác thải, di dời chuồng trại ra khỏi gầm nhà sàn, đảm bảo cảnh quan đường làng, ngõ xóm xanh - sạch - đẹp... các địa phương gặp nhiều khó khăn. Mỗi một nội dung trên liên quan đến từng cơ quan chức năng riêng. Do đó tại mỗi xã để kiểm tra, kiểm soát hết các nội dung trên gặp rất nhiều khó khăn vì không đủ thầm quyền, chức năng...
Chúng tôi đi thực tế tại các xã, hầu hết lãnh đạo xã có nhận xét: So với các tiêu chí khác, tiêu chí MT là tiêu chí “động”, các nội dung của tiêu chí rất phức tạp, khó thực hiện. Do vậy, nếu các xã và các cơ quan hữu quan không vào cuộc tích cực, những thách thức của tiêu chí sẽ là những trở ngại khiến các xã không dễ vượt qua. Năm 2015, tỉnh có 177 xã phấn đấu thực hiện Chương trình XDNTM, đến tháng 6/2018, có 10 xã đạt 19 tiêu chí, chiếm 5,6% số xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới; số xã đạt tiêu chí số 17 về MT và an toàn thực phẩm có 20 xã/177xã, chiếm 11,29%. Đối với 25 xã phấn đấu về đích giai đoạn năm 2016 - 2020 theo Quyết định số 668/QĐ-UBND ngày 12/5/2017 của UBND tỉnh Cao Bằng, có 8/25 xã đạt tiêu chí số 17 về bảo vệ MT và an toàn thực phẩm, chiếm 32%. Trên thực tế, xét riêng từng nội dung mới chỉ có tỷ lệ hộ dân sử dụng nước hợp vệ sinh của tỉnh trên 80%, tỷ lệ gia đình có đủ 3 công trình vệ sinh chuẩn, đạt khoảng trên 40%. Các nội dung còn lại hầu hết khó thực hiện.
HẠ TẦNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG THẤP, THIẾU NGUỒN LỰC
Theo đánh giá của Sở Tài nguyên và Môi trường, khó khăn vướng mắc về thực hiện tiêu chí MT do xuất phát điểm về hạ tầng bảo vệ MT nông thôn trước khi triển khai XDNTM rất thấp, hầu như các công trình bảo vệ MT chưa được đầu tư xây dựng, như: Hệ thống thu gom nước thải, xử lý rác thải; nghĩa trang chưa được quy hoạch; bố trí quỹ đất thực hiện quy hoạch các bãi tập trung rác thải, xây dựng hệ thống xử lý rác thải; quỹ đất di dời chuồng trại, mở rộng nghĩa trang hiện có hoặc xây dựng nghĩa trang mới còn rất nhiều vướng mắc...
Bên cạnh đó, nguồn lực tài chính của Nhà nước huy động cho bảo vệ MT nông thôn còn hạn chế, đặc biệt là nguồn lực cho xử lý chất thải rắn và nước thải. Phía người dân, do đời sống khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo còn khá cao nên chưa có khả năng tự xây dựng các công trình bảo vệ MT đạt chuẩn, như: nhà tiêu, hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt, sản xuất, chuồng trại chăn nuôi hợp vệ sinh... Chưa có chính sách đặc thù nào khuyến khích các nguồn lực cho bảo vệ MT nông thôn, bởi vốn đầu tư lớn và thu hồi vốn thấp nên MT là lĩnh vực kém hấp dẫn thu hút đầu tư. Từ hạ tầng cơ sở bảo vệ MT chưa được đầu tư nên thực trạng, mức độ đáp ứng của tiêu chí này rất thấp so với yêu cầu cần phải đạt theo Chương trình XDNTM. Các xã chưa thực sự quan tâm đến việc thực hiện tiêu chí này mà ưu tiên thực hiện các tiêu chí dễ hơn.
Những tiêu chí khó thực hiện, như: Tiêu chí 17.5 (Chất thải rắn trên địa bàn và nước thải khu dân cư tập trung, cơ sở SXKD được thu gom, xử lý theo quy định) và 17.7 (Tỷ lệ hộ chăn nuôi có chuồng trại chăn nuôi đảm bảo vệ sinh MT). Chất thải rắn phát sinh trên địa bàn tỉnh, tại đô thị, thị trấn trên 95 tấn/ngày, nông thôn trên 179 tấn/ngày, chất thải rắn công nghiệp thông thường phát sinh từ hoạt động công nghiệp không phải khai thác khoáng sản 20 tấn/ngày. Chất thải rắn sinh hoạt nông thôn chủ yếu là các chất hữu cơ, thực phẩm dư thừa, chất thải do hoạt động sản xuất nông nghiệp, một phần nhỏ túi nilon và một số loại chất khác...
Một số cơ sở SXKD chưa đạt tiêu chuẩn về MT, còn nhiều cơ sở chăn nuôi quy mô hộ gia đình, hợp tác xã không có đủ kinh phí để đầu tư xây dựng hầm biogas, nên nước thải chăn nuôi xả trực tiếp ra MT; nước thải sinh hoạt của các hộ gia đình đa số chưa được thu gom, xử lý, mới chỉ ở mức độ “có quy hoạch thoát nước” và đầu tư hệ thống thoát nước, chưa quan tâm đầu tư biện pháp, công trình về xử lý nước thải.
Việc thu gom, xử lý rác thải tại các xã còn gặp nhiều khó khăn, bất cập, nhiều khu dân cư đổ rác ra các khu vực sườn núi, vườn, khe, suối còn phổ biến; một số lò đốt, xử lý rác thải sinh hoạt thủ công theo quy mô hộ gia đình đã được xây dựng nhưng hiệu quả xử lý chưa được như mong muốn.
Đồng chí Hoàng Quang Dũng, Chủ tịch UBND xã Hưng Đạo (Thành phố) cho biết: Tuy xã đã đạt chuẩn nông thôn mới (năm 2016) nhưng đến nay một số nội dung tiêu chí MT vẫn còn nợ, khó thực hiện, như: Xử lý chất thải rắn, quy hoạch xây dựng hệ thống nước thải khu dân cư tập trung, tỷ lệ hộ được sử dụng nước hợp vệ sinh và nước sạch theo quy định chỉ đạt 39%. Hiện tại, hệ thống thoát nước thải sinh hoạt, chăn nuôi trong xã đều do người dân tự xây, nhỏ hẹp không đáp ứng yêu cầu tiêu thoát nước thải đồng bộ, chủ yếu xả thẳng ra MT. Để thực hiện được nội dung còn nợ trên, xã không đủ thẩm quyền và nguồn lực.
Với những khó khăn trên, việc triển khai tiêu chí số 17 về MT còn nhiều hạn chế, kết quả thực hiện và tính bền vững không cao, khi triển khai mới chỉ mang tính thời điểm, chưa có quy trình để đánh giá tính bền vững. Sự tham gia phối hợp trong việc đánh giá, thực hiện tiêu chí còn lỏng lẻo.

Bài 2: Khó khăn trong thực hiện tiêu chí môi trường trong từng hộ, khu dân cư

Trường Hà

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh