Trời cho ta bạn tồng

Chủ nhật 06/05/2018 08:00

Kể từ đời cụ kị, ở miền núi vùng cao, các dân tộc ít người có truyền thống kết bạn tồng. Tồng trong nghĩa tiếng Tày - Nùng là cùng, là giống nhau. Đó là một hình thức kết nghĩa bạn bè cùng tuổi. Họ là người có cùng năm sinh, cùng hoàn cảnh, cùng sở thích, thường hao hao về hình dáng. Nghĩa là họ có càng nhiều cái cùng, nhiều cái giống nhau càng tốt. Họ tự nguyện tìm đến kết nghĩa làm bạn tồng. Đây là nét đẹp văn hóa, mà ngày nay vẫn được người miền núi tiếp tục duy trì.

Minh họa: Ích Hiệp

Lễ kết bạn tồng cũng đơn giản. Chỉ cần một mâm bánh dầy, hoặc chục phong bánh khảo. Nhưng nhất thiết phải có con gà lông vàng, mỏ vàng. Màu vàng với người Tày coi là màu của chữ phúc. Có phúc mới gặp được nhau để kết bạn. Họ mang lễ vật sang nhà bạn kia, để ra mắt gia đình. Cha mẹ của người bạn thắp hương, trình báo lên gia tiên: “Hôm nay là ngày lành tháng tốt, có anh X người bản B, muốn kết bạn tồng cùng anh Y nhà ta. Vậy con xin trình báo gia tiên, nếu vong linh các bậc bề trên bằng lòng, xin cho lửa cười lên một tiếng.” Ngọn nến hồng trên ban thờ đang cháy, bỗng nổ một tiếng: Bép! Vậy là tổ tiên nhà ta chấp thuận.
Bước tiếp theo, người cha mang con gà ra cắt tiết. Tiết con gà đem hòa vào hai bát rượu. Hai người bạn tồng tay nâng bát rượu tiết lên ngang trán, cùng khấu đầu lạy tạ đất trời và gia tiên. Họ nhất loạt hô: “Chúng con nguyện kết bạn tồng từ nay đến ngày nhắm mắt. Chúng con cần nhau như máu chảy trong người. Vậy xin đất trời, tổ tiên phù hộ chứng giám”. Cả hai cùng dốc bát rượu làm một tiếng: Ực! Vậy là xong thủ tục nhập gia.
Sau đó người cha long trọng giới thiệu từng người thân trong nhà. Kể về gốc gác, họ hàng, anh em, chú bác thân thích hai bên nội ngoại. Nhà ta vốn dòng họ Hoàng bụng báng, từ Bản Boong tới đây để làm ăn sinh sống. Đến nay được tất cả mười ba đời. Từ nay anh Nông Văn Pèng, sẽ được coi là con cháu trong gia đình. Mọi việc buồn vui từ nay đều chung lo gánh vác. Đói cùng đói. No cùng no. Viên ngói chia đôi. Hạt cơm cắn đôi. Hạt muối cắn đôi. Hớp nước chia đôi. Tất cả đều đôi…
Xã hội Tày khi xưa rất hiếm con. Hữu sinh vô dưỡng. Thường là đẻ mười nuôi một. Bởi có quá nhiều lý do. Lý do lớn nhất là sự hiểu biết của các bậc cha mẹ, của họ hàng, làng xóm. Họ còn u mê lú lẫn trong nhận thức. Hầu như ai ai cũng chỉ tin vào ma quái, thần thánh. Một thế giới ma quái bao bọc lấy đời sống xã hội người Tày. Bất kể ở chỗ nào cũng có ma. Có cô gái xinh đẹp nhất làng, cũng bị mọi người vu cho là ma gà. Thế giới ma ngự trị đời sống tinh thần, từ khi con người sinh ra đến lúc chết đi. Mọi rủi ro đến với con người, họ đều cho rằng ma làm mọi sự diễn ra bất thường, đều có bàn tay điều khiển của ma, mặc dù chưa ai nhìn thấy mà.  
Đến tận ngày nay, nghĩa là đã bước vào thế kỷ 21, con ma vẫn còn làm vương làm tướng trong đời sống tinh thần người Tày. Ấy là chưa kể đến nạn đề đóm, nghiện hút, tiêm chích. Rồi nạn lũ ống, lũ quét. Nạn cháy rừng. Nạn núi lở. Đá rơi. Cây đổ...
Còn có muôn vàn tai nạn bất ngờ, dẫn con người đến đau thương chết chóc. Vì thế đồng bào dân tộc ít người phải nương tựa vào nhau để sống. Nhìn thấy nhau mới được yên lòng. “Lai cần liệng lai cần lẻ loỏc. Cần toỏc liệng cần toỏc lẻ thai” - Nhiều người nuôi nhiều người thì sống. Một mình nuôi một mình là chết. Đấy là một triết lý sống của người Tày từ nhiều đời. Đến nay, triết lý vẫn còn nguyên giá trị. Họ vô cùng quý trọng tình cảm con người. Thiếu cơm, có thể tìm khoai sắn lá rừng ăn tạm. Thiếu áo, có thể dùng vỏ cây, lông thú kết lại thành cái mặc. Thiếu người, chẳng thể nào nặn đất mà thành. Vì vậy, bạn bè với chúng tôi, to lớn hơn sông núi.  
Có lẽ việc kết bạn tồng, cũng một phần xuất phát từ đó. Nhu cầu của con người được sống gần gũi, thân thiện ở bên nhau mãi mãi. Ở quê tôi, hầu như ai ai cũng có ít nhất vài ba bạn tồng. Người nhiều có cả chục. Người ta gọi là “tồng rảng”. Có nghĩa là tôi đang có một dây bạn.
Ngày nay, bạn tồng không nhất thiết là người cùng tuổi, cùng hoàn cảnh, cùng vùng miền, cùng sở thích. Chỉ cần thấy ưng nhau, mến mộ, liên tài đồng mệnh nhau. Có những đôi bạn cùng sở thích săn bắn. Có đôi cùng mê chơi bóng rổ, bóng bàn, đi bộ. Lại có những đôi cùng nghiện ngập rượu chè, thuốc sái. Lại có những đôi chỉ mải mê học hành nghiên cứu. Thậm chí, bạn tồng mở rộng sang người khác giới. Xin các bạn đừng nghi ngờ, tình cảm chân thành và trong sáng này của họ. Một trai một gái vẫn cứ là bạn tồng. Chẳng bao giờ họ vượt qua cái ngưỡng bầu bạn. Không hiếm có những trường hợp cô vợ anh này, là bạn tồng của chồng chị kia. Hai gia đình đi lại coi nhau như một. Con cái của họ đều coi các ông bố bà mẹ là người ruột thịt sinh ra mình.

Y Phương

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh