Đám cháy

Thứ bảy 14/11/2020 05:00

Páo hay gọi đầy đủ là Dàng A Páo, con ông Dè Tu, ở bản người Mông Khuổi Bốc hẻo lánh xa xôi. Em năm nay 16 tuổi, cơ thể đẫy đà, khỏe mạnh. Do hoàn cảnh gia đình neo đơn, thiếu thốn nên Páo đi học muộn, năm nay Páo mới học lớp 9, Trường THCS Lũng Pán.

Hôm nay thứ Bảy sinh hoạt lớp như mọi khi, riêng phần cuối có cán bộ kiểm lâm huyện đến nói chuyện về Luật Bảo vệ và Phát triển rừng nên tan học muộn.

Minh họa: Hoàng Chinh

Mặt trời đứng bóng, nắng nóng như đổ lửa, một mình Páo leo dốc Mũi Mèo dựng đứng như sống mũi con mèo, không có một bóng cây, không một tiếng chim kêu, không một con bướm bay. Páo tay nắm ngọn cỏ kéo, đôi chân nhích dần, như con kiến leo cây. Chiếc túi đựng sách vở đeo sau lưng lúc này sao nặng thế, ép người xuống sát mặt dốc, tấm lưng nóng lên như sắp phát thành ngọn lửa, mồ hôi nhễ nhại.    Vừa leo dốc Páo vừa nghĩ về bài nói chuyện của cán bộ kiểm lâm hôm nay: Thời tiết nắng nóng một phần do con người phá rừng mà có. Không có rừng kéo theo môi trường sống bị ảnh hưởng, chưa kể đến lũ lụt, ô nhiễm môi trường, nguồn nước… Đồng thời làm cho một số bạn ở Khuổi Bốc chỉ học hết tiểu học là phải ở nhà lấy vợ, lấy chồng và theo bố mẹ làm nương, làm rẫy…

Theo cán bộ kiểm lâm, ta được học, có kiến thức, mỗi học sinh cần có trách nhiệm bảo vệ rừng, bảo vệ cuộc sống của chúng ta. Páo suy nghĩ miên man về cuộc sống, bản làng, đồng bào chặt cây, phá rừng làm nương, sau ba vụ thì cỏ cây mọc lấn át cây lúa, cây ngô, rồi lại bỏ, phá rừng khác, đi nơi khác, nhiều hộ bỏ làng, bỏ họ hàng, anh em đi tận Bắc Kạn, Tuyên Quang, Tây Nguyên… mà đời sống vẫn lam lũ, đói nghèo, trong đó có nhà của bố con Páo.

Páo nghe bố kể lại thì đời bố như con nai rừng sống nay đây mai đó, năm nay bố năm mươi tuổi mà phải lang thang thay đổi gần 20 lần chỗ ở, dựng bao nhiêu căn nhà bố cũng không nhớ nổi. Trong một lần đốt rẫy trồng ngô, gió to và xoáy làm ngọn lửa bốc cao bao vây, khói mù mịt, mẹ Páo không chạy thoát ra được và Páo mồ côi mẹ từ đấy.

Khi không còn mẹ, bố càng vất vả thêm, không có ai giúp trông Páo, rẫy ở đâu là phải làm lán và cho Páo sống ở đó, xung quanh không có họ hàng, làng xóm. Ban ngày bố mang Páo đi theo làm việc, nhiều lúc bỏ Páo tự chơi một mình dưới gốc cây, ngọn cỏ đầy muỗi mòng, kiến, vắt. Có một lần lúc Páo lên năm tuổi theo bố đi làm, Páo tự chơi và chui vào trong bụi cỏ ngủ, chiều về không thấy con, bố Páo cho là thú đã bắt Páo đi nên vừa khóc vừa đi tìm, vạch từng bụi lá và thấy con trong đám cỏ. Tối về lán, hai bố con chỉ ăn cháo ngô chấm muối, ôm nhau ngủ cạnh đống lửa suốt mùa đông giá lạnh.

Khi Páo sáu tuổi bố không phải cõng nữa, Páo tự đi theo bố lên nương, biết cắt dây rừng, chặt cây con, nhổ cỏ, biết cắt bông lúa, dần dần biết gùi lúa về nhà, hái củi, nhóm bếp cho bố nấu cơm. Páo thương bố như con gà trống nuôi con vất vả. Páo nhìn thấy cảnh nhà người ta có bố thổi khèn, mẹ múa ô mà thèm thuồng đến cháy lòng, nhất là thấy các bạn sớm chiều cặp sách hát bi bô đến trường.

*        *
*

Dè Tu thấy con lớn, khỏe, ngoan… trong lòng phấn khởi, vui vẻ, mọi vất vả, đau khổ như tan biến. Dù nhà còn nghèo nhưng ông vẫn cho Páo theo bạn bè đến trường.

Ngày Páo nhập học, Dè Tu bận việc nương rẫy nên nhờ một phụ huynh trong bản giúp đưa Páo đến gặp nhà trường, còn mình lại lên nương. Páo đến trường học như đi vào thế giới mới vì bấy lâu nay Páo chỉ biết hai bố con, hình bóng mẹ chỉ nhớ lờ mờ cùng một túp lều tranh. Nay Páo học dưới mái trường kiên cố, khang trang, có thầy cô, các bạn… Mọi thứ đều lạ lẫm. Páo mặc áo quần bằng chất liệu vỏ cây lanh, theo kiểu dáng truyền thống khác với các bạn mặc đồ nhiều màu, toàn đồ mới, các bạn đi xe đạp, có bạn đi xe máy. Với lại Páo nhiều tuổi hơn các bạn cùng lớp nên các bạn luôn nhìn Páo. Páo hơi chạnh lòng, đành quay mặt nhìn đi hướng khác…

Cảnh mất mẹ cứ ám ảnh, đeo bám Páo nhất là lúc nhìn thấy ngọn lửa cháy bốc cao ở bất kỳ nơi nào. Cảnh đốt rừng đã gây ra tang tóc cho nhà Páo và bao người khác nhưng họ vẫn phá rừng, vẫn tạo ra những ngọn lửa. Ôi!... Páo thầm nói, ta phải học, học để đời ta không còn phải phá rừng, trả lại màu xanh cho quê hương! Mải suy nghĩ, Páo đã vượt qua đoạn đường dốc lúc nào không hay. Páo tiếp tục đi trên đoạn đường đèo đầy nắng nóng. Bỗng nhìn thấy phía trước có một đám rẫy lửa bốc cháy dữ dội, khói đen nghịt cả thung lũng. Páo quan sát, phía trên đám cháy là khu rừng già, lửa sẽ lan tới và thiêu trụi cả khu rừng này.

Thế là Páo tức tốc chạy về phía có đám cháy. Nóng, nóng Páo mặc kệ. Páo nhảy bổ vào đám cháy, dùng cành cây đập thẳng vào ngọn lửa, hết chỗ này đến chỗ khác. Lửa như thi gan cùng cậu học sinh lớp 9, cứ ngùn ngụt bốc cao và tỏa khói như trêu tức Páo. Hình ảnh người mẹ hiện về như thôi thúc Páo hãy tránh ngọn lửa vì nó hung bạo và tàn ác. Nhưng Páo lại nghĩ khác: Diệt hết hung bạo và tàn ác để cứu lấy bản thân và bao sinh linh khác. Páo càng hăng hái đập nhanh, đập mạnh. Ngọn lửa như bầy thú dữ bị đánh phủ đầu liền co vòi, rụt cổ. Páo dùng hết sức để dập lửa, bỗng có một người lao đến xô Páo ngã và giật lấy cành cây đang dập lửa, miệng hét to như tiếng hổ gầm:

- Mày. Mày là ai? Sao dám động đến đống lửa của tao?

Khói bụi mù mịt, Páo không nhận ra người đó là ai. Páo thắc mắc: Tại sao lửa này là của ông ta? Tại sao cướp lấy cành cây, không cho ta dập lửa cứu rừng. Tại sao?  Tại sao?…

Páo chẳng nói chẳng rằng, giành lại cành cây từ trong tay ông ta và tiếp tục dập lửa. Páo vừa đập vừa nói như ra lệnh: Lửa đã bén vào khu rừng già, ông hãy cùng ta dập tắt lửa để cứu rừng! Đó là nghĩa vụ của mỗi công dân.

Ông Tu nói như van xin:

- Đây là rẫy của tôi, còn hẹp quá, tôi muốn mở rộng thêm chút ít, anh giúp tôi…

- À… Thì ra ông đốt rừng của Nhà nước để làm rẫy nhà ông? Như vậy là phạm pháp, tội này không nhỏ đâu, ông hãy cùng tôi dập tắt đám cháy để chuộc tội.

- Anh hãy thương bố con tôi chỉ có vạt nương này thôi, không đủ ăn. Con tôi đang đi học thiếu tiền. Tôi lạy anh, hãy cho tôi có rẫy rộng, có nương to, tôi sẽ mang thịt, rượu đến nhà anh để tạ ơn
- Người ta biết ông đốt rừng, tất nhiên bị trị tội, còn ai cho ông làm nương rẫy nữa, không nói nhiều, khôn hồn thì dập tắt đám cháy để nhẹ tội, nhanh tay lên, lửa cháy vào rừng già kìa…

Lời nói của người thanh niên tên Páo mặt mày đen như than như hối thúc, như hạ lệnh, từng lời xoáy vào lòng ông.

Dè Tu thẫn thờ suy nghĩ: Nếu không có anh này thì không sợ gì vì ta đang ở nhà lửa tự bốc cháy, chỗ đất này kề với rẫy nhà ta, ta có quyền làm, không ai dám nhảy vào tranh cướp. Nhưng lời người thanh niên này nói đúng, cũng đã có người do làm cháy rừng bị ra tòa chịu phạt. Mà khu rừng này lại rộng ta làm cháy hết có khi phải ngồi tù. Nếu mình ngồi tù thì ai làm rẫy, con trai ta ai nuôi để nó đi học… Rồi ông vò đầu, bứt tai, ậm ừ… miễn cưỡng bẻ cành cây cùng Páo uể oải dập lửa. Về sau ông hăng hái, tích cực đập mạnh, đập nhanh, dùng hết sức để đập lửa…

Có thêm một người cùng đập, ngọn lửa được khống chế dần và tắt lịm, không gian sáng sủa, gió mát thổi bức bối sang bên kia ngọn núi.

Lúc này Páo mới có dịp nhìn người đứng cạnh lại là bố của mình liền gọi:

- Bố… bố…

- Anh gọi tôi là bố? Anh có nhầm không đấy?

Páo ngơ ngác: Sao hôm nay bố mình lẩn thẩn đến mức không nhận ra con đẻ, hay là con dập tắt lửa của bố, làm bố bực tức rồi không nhận ra con nữa. Nếu do con dập lửa để cứu rừng mà bố từ con thì thật là tai hại.

- Bố không nhận ra con của bố thật ư?

- Tôi nghe giọng nói thì quen quá nhưng mặt mũi, đầu tóc anh đen kịt, chỉ đôi mắt là còn trắng sáng mà thôi. Còn đầu óc tôi lúc này mụ mị cả rồi, không thể nhận ra người nào nữa, phải trái lẫn lộn!

- Hay nó là thằng Páo của mình!

Người Páo nóng quá, mồ hôi mồ kê vã ra làm ướt và cay mắt, Páo dùng vạt áo lau mặt, để lộ ra bộ mặt trắng trẻo.

Mặc dù ông Tu nói khẽ nhưng Páo vẫn nghe được và trả lời:

- Chính là Páo con bố Tu chứ còn ai nữa.

Páo đã lau, gạt bụi than bám trên mặt nên bố nhận ra đứa con trai và nói:

- Bố cứ tưởng là kiểm lâm, mặt đen như thế kia thánh còn chưa nhận ra huống hồ là bố.

Trời xế chiều, ngọn lửa không còn tỏa khói, cơn gió mát từ đâu thổi tới, Páo vui vẻ nói với bố:

- Ta về nhà thôi bố.

 - Bố thấy mệt quá, chắc con cũng mệt và đói, ta về thôi.

 - Thấy cháy rừng con quên cả đói, nay đã dập xong con không thấy mệt, mà bố sao lại làm vậy?

 - Do cái chữ trong đầu bố ít quá, bố chỉ nghĩ rẫy mình hẹp, muốn rẫy rộng thêm để cấy nhiều lúa, ngô sẽ không bị đói nữa.

- Bố không sợ người ngoài biết sao?

- Bố làm động tác đốt rác trong rẫy nhà ta, nhưng làm mồi cỏ khô từ đống lửa đang cháy nối với khu rừng già. Bố về nhà rồi lửa mới bén thì ai dám bắt tội bố.

- Lương tâm của mình bố ạ!

Páo nghe lời bố nói mà thương, vì cuộc đời bố không biết một chữ bẻ đôi, nhân đây Páo nói với bố:

- Thưa bố, ai cũng đốt rừng, làm cho cây rừng cạn kiệt ảnh hưởng đến môi sinh, môi trường, nghĩa là gây nắng nóng, hạn hán, trồng cây gì không mọc được hay mất hết rừng có thể mưa nhiều gây ra lũ quét, ngập úng, sạt lở đất, con người làm sao sống nổi! Đảng và Nhà nước ta hướng cho đồng bào miền núi trồng rừng, bảo vệ rừng như đồng bào Dao ở huyện Nguyên Bình họ trồng trúc sào, hằng năm có nhà đạt thu nhập cả trăm triệu đồng. Đồng bào Thạch An trồng cây hồi, phát triển chăn nuôi trâu, bò như huyện Bảo Lâm, nhiều hộ giàu có từ chăn nuôi trâu, bò đấy bố ạ. - Có bạn học cùng lớp với con nhà ở xã Ca Thành trồng toàn trúc đã xây được nhà tầng, mua ô tô riêng, bạn ấy có xe máy đi học…

- May, cũng may cho bố!

- May gì cơ bố?   

- May là trưa nay con đến dập lửa, nếu không khu rừng quốc gia cháy hết bố đi tù rồi, may nữa là không đốt rừng làm nương vẫn sống được…

- Đúng vậy bố ạ.           

- Bố cảm ơn con!    

... Hai bố con đã về tới chân cầu thang, vui vẻ bước lên từng bậc thang như bước lên tầng cao mới đầy hy vọng…
                     

Dương Sách

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh