Da diết sắc thu Cao Bằng

Chủ nhật 23/09/2018 07:00

Thời tiết mỗi năm một khác thường! Nếu như dăm bảy năm về trước, trời, đất Cao Bằng hầu như không biết đến mưa ngâu, thì mùa hè Mậu Tuất này, mưa lại sầm sập ngày này qua tháng khác.

Sau Rằm tháng Bảy (âm lịch) đã bao lâu rồi mà Ngưu Lang - Chức Nữ vẫn bịn rịn, chưa chịu rời nhau nên mưa ngâu vẫn sụt sùi, làm cho nhiều nơi đất lở, đá lăn, cầu trôi, đường tắc... May mà những ngày gần đây trời bắt đầu cao xanh, gió heo may từ các triền núi bắt đầu vờn về làm xào xạc cây lá, làm ngác ngơ ánh mắt trẻ thơ và khiến cho những người con xa quê lại da diết với sắc thu Cao Bằng.

Màu vàng no ấm trong sắc thu Cao Bằng. Ảnh: Thế Vĩnh

Thu đến, ánh mắt người miền núi như thẳm sâu hơn, tha thiết hơn. Phải thôi, thu đến người ta hay nhớ về những nẻo “hồn” quê. Nhất là lớp người đã ở vào cái tuổi "tri thiên mệnh", trước sắc vàng mùa thu, tự nhiên những kỷ niệm vui, buồn của quá khứ về chia ly, sum họp cứ lần lượt hiện về. Người càng đi xa càng tư lự da diết nỗi nhớ về quê hương xứ sở. Nhớ tiếng trống trường đầu năm học mới giục giã bước chân ta và bao bạn bè khăn quàng đỏ thắm trên vai nhanh chân tới lớp. Sách vở quyển nào cũng mới tinh, mỗi lần mở ra viết bài còn như muốn hít hà mùi giấy mới nồng nàn với màu mực tím, ấy là tín hiệu thu đến với mỗi người. Rồi khi tan học về men theo những con đường, bờ mương vào làng, nhìn cánh đồng lúa vừa uốn câu đung đưa trong nắng vàng, những ruộng lúa nếp thơm lao xao trong gió, gợi nhớ trong ta những hạt cốm xanh dẹt thơm như hương trinh nữ, mềm như mây chiều, lúc đó bất chợt trong ta tràn ngập mùa thu, tràn ngập no ấm, đủ đầy. Ấy là tuổi học trò.
 Còn các mẹ, các chị thì sao? Mùa thu đến cũng là mùa dệt vải, nhuộm chàm, cho nên thời gian này dù gặp các mẹ, các chị ở ngoài ruộng, trên nương hay ở nơi phố chợ đều thấy những bàn tay xanh tím đáng yêu. Chị nào đôi bàn tay càng ánh lên sắc tím nghĩa là càng chịu thương, chịu khó và khéo dệt vải nhuộm chàm. Cũng vì thế mà các cụ cao tuổi người Tày - Nùng có câu: "Chiêm slao chiêm bươn lảp" (chọn gái về làm dâu thì chọn vào tháng Chạp). Sở dĩ lại như thế là vì tháng Chạp là tháng lạnh nhất và cũng là tháng gần như kết thúc mùa dệt vải nhuộm chàm nên cô gái nào mà má vẫn ửng hồng là khỏe mạnh, lại có đôi bàn tay ánh lên sắc tím màu chàm nữa thì lấy về làm dâu là chỉ có nhất, không hạnh phúc nào bằng. Ấy là thu xưa, còn thu nay, những hình ảnh ấy gần như đã lùi vào dĩ vãng, có chăng chỉ còn các mẹ, các chị người Nùng An ở xã Phúc Sen (Quảng Uyên) và một số ít nơi khác ở các huyện: Bảo Lạc, Bảo Lâm là còn giữ được. Tiếc lắm một sắc thu miền núi!
Mùa thu cũng là mùa khát khao kiếm tìm hạnh phúc. Nhất là sau những ngày Ngưu Lang - Chức Nữ gặp nhau, những giọt nước mắt nhớ thương bỗng đong thành hạnh phúc; có phải vào độ ấy bầu trời đêm se lạnh, chăn gối mới ấm hơi thở nồng nàn. Nơi hiên nhà, ngoài ô cửa sổ mới sực nức hương lúa, hương ổi, hương cau và lá trầu mới vào độ thắm. Tất cả cho nụ cười tươi ngọt với thu. Những cặp uyên ương mắt cười trong mắt, đưa nhau vào cõi bồng bềnh của sương thu và mây thu. Cỗ cưới ở Cao Bằng cũng đậm chất thu. Một trong những món đặc trưng không thể thiếu được, đó là đĩa xôi gấc được đặt vào vị trí trung tâm của mâm cỗ trông mới hấp dẫn làm sao, khiến các thực khách dù rượu đã mềm môi vẫn không thể không đụng đũa. Vì theo như các cụ cao niên ở đây cho rằng, ăn miếng xôi gấc trong cỗ cưới không phải ăn để cho mình mà ăn cho đôi uyên ương ấy, ăn để cho vui, ăn để thu ở mãi trong ta và ăn để nhìn vào mắt nhau, hoài niệm đến kiếp sau.
Đấy là những dòng lan man về mùa thu, sắc thu ở vùng thấp và chốn thị thành. Còn trời thu, tiết thu ở các làng quê, bản vùng sơn cước Cao Bằng đẹp lạ lùng. Ấn tượng và hút hồn khách phương xa mùa này chính là màu vàng no ấm của các cánh đồng lúa bậc thang trùng trùng uốn lượn từ chân đồi lên đỉnh đồi tít tắp mây ngàn, hoặc dưới những thung sâu nhấp nhô đá xám với muôn hình vạn dạng trầm mặc dưới trời xanh. Chênh vênh bên sườn đồi, giữa bời bời cỏ gianh, giàng giàng là những cành mác kham lúc lỉu - thứ quả chỉ có ở Cao Bằng, Lạng Sơn. Ai mà leo đèo, lội suối giữa nắng hanh mỏi mệt, khô cổ, được ăn dăm quả mác kham, sau đó uống ngụm nước trắng nữa là nhẹ bẫng chân tay, ngọt họng tới tận khuya, ăn một lần rồi nhung nhớ. Chẳng thế mà khi xưa đã từng có câu chuyện kể về những thương nhân vùng xuôi gánh bộ nước mắm lên Cao Bằng bán, dọc đường ăn mấy quả mác kham rồi uống nước suối vào, thấy cổ họng ngọt mãi, người lại khoan khoái, dễ chịu, cứ tưởng là nước suối rừng ngọt và bổ nên đổ hết nước mắm đi và gánh nước suối rừng về xuôi. Câu chuyện giản dị, ngộ nghĩnh ấy muốn nói rằng: Sắc thu Cao Bằng, hồn thu Cao Bằng tuyệt lắm, không mấy nơi có được.
Mùa thu Cao Bằng cũng là mùa hạt dẻ chín nôn nao gọi cốm đầu mùa. Du khách lên Cao Bằng muốn biết hạt dẻ Trùng Khánh chín hay chưa thì khi qua đèo Mã Phục hễ thấy hoa cúc dại vàng rực miên man các triền núi và các khu rừng cây sau sau đổ màu tím ngát hút mắt, có nghĩa là vào Trùng Khánh sẽ được thưởng thức vị ngọt bùi, thơm ngậy của hạt dẻ. Cái thứ hạt nửa thiên tạo, nửa nhân tạo này đem rang lên, khi vừa nghe tiếng nổ tanh tách, vớt ra để hơi nguội nguội, bóc vỏ bỏ nhân vào miệng thì ăn một rồi muốn ăn ba, ăn năm, ăn mười... Trong muôn ngàn thứ quả thì có lẽ đây là loài quả lành nhất vì đã sống gần 70 mùa trái chín tôi chưa thấy ai nói rằng người có bệnh ăn hạt dẻ vào thì bệnh sẽ nặng thêm hay tái phát. Đặc biệt, những ai ốm yếu mà được ăn hạt dẻ ninh với chân giò thì chẳng bao lâu da dẻ sẽ hồng hào trở lại, đây cũng là món ăn bổ dưỡng nhất đối với các bà mẹ trẻ vừa sinh cháu nhỏ, không những giúp cho người mẹ nhanh chóng hồng da, thắm thịt mà còn làm tăng nguồn dinh dưỡng trong dòng sữa để đứa trẻ bụ bẫm, lớn mau. Đất trời đã phú cho Trùng Khánh một thứ quả ngọt lành, quý hiếm và nồng nàn thu...
Nếu kể về những nét thu, sắc thu Cao Bằng thì còn nhiều lắm, chắc không có ngòi bút nào có thể diễn tả hết được. Song người Cao Bằng có lẽ được hít thở khí trời mùa thu trọn vẹn nhất là từ ngày Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công. Mùa thu tháng Tám khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, tỏa nắng vàng xuống mọi cuộc đời. Mùa thu ấy nâng bước cả dân tộc lớn dậy, hào sảng đi lên, trong đó có gần 60 vạn con tim là con em các dân tộc tỉnh Cao Bằng.
Mùa thu này, Cao Bằng đang náo nức kỷ niệm 68 năm Ngày chiến thắng Đông Khê và cũng là ngày giải phóng thị xã Cao Bằng. Trong không khí rộn rã vào thu, tràn đầy nhịp sống mới, ta càng bồi hồi nhớ Bác Hồ kính yêu! Mỗi con tim, mỗi góc nhà, ngõ phố, mỗi con đường, chân mây, ngọn cỏ như muốn ca vang:
“... Tháng Tám mùa thu xanh thắm
Mây nhởn nhơ bay
Hôm nay ngày đẹp lắm
Mây của ta, trời thắm của ta
Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa!
Đã tan tác những bóng thù hắc ám
Đã sáng lại trời thu tháng Tám
Trên đường ta về lại Thủ đô
Cờ đỏ bay quanh tóc bạc Bác Hồ...”

              (Ta đi tới - Tố Hữu)
Hít thở không khí trong lành của mùa thu, chúng con càng biết ơn Bác Hồ kính yêu và nguyện mãi mãi học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người.

Chu Sĩ Liên

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh