Ánh trăng trong bài thơ “Đêm Cao Bằng” của Hàn Thái Lang

Thứ ba 01/10/2019 21:00

Nhà thơ Hàn Thái Lang sinh năm 1921, từng là “Bộ đội Cụ Hồ”. Ông viết ít, cả đời thơ chỉ in vẻn vẹn có mỗi tập “Những chân trời” do Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc ấn hành năm 1999. Tuy viết ít nhưng sức lan tỏa thơ ông khá sâu rộng. Nhắc đến Hàn Thái Lang, độc giả thường nhắc đến những bài thơ tiêu biểu như: “Những chân trời”, “Đêm Cao Bằng”, “Đêm chờ xuất phát”...

Đêm thành phố Cao Bằng. Ảnh: Thế Vĩnh

Đề tài thơ Hàn Thái Lang tương đối đa dạng nhưng ông đặc biệt thành công trong mảng đề tài về chiến tranh cách mạng. Trong cuộc đời binh nghiệp, ông đã tham gia nhiều trận, từng hành quân qua nhiều miền đất của Tổ quốc. Những câu thơ, bài thơ của ông nặng tình nghĩa quân dân và hình ảnh người lính Cụ Hồ, đọc một lần nhớ mãi. Chẳng hạn như: “Cầu thang sững bóng áo chàm/Ngẩn ngơ khung cửi dân làng ngó theo”; “Gối đầu lên bảy ngày gạo/Xem sao mọc đỉnh mùng”; “Đêm rừng Kim Mã nhà gianh lạnh/Súng kíp xoay ngang để gối đầu/Náo nức, ngày mai chờ xuất phát/Trở mình muốn gọi sáng về mau”.
Bài thơ “Đêm Cao Bằng” được ông viết vào năm 1951, sau khi Cao Bằng đã được giải phóng khỏi ách đô hộ của thực dân Pháp. Bài thơ ghi lại những cảm xúc chợt hiện khi tác giả nghỉ lại một đêm tại thị xã Cao Bằng với những hình ảnh đầu tiên tác giả gặp đó là ánh trăng, chiếc cầu và người lính: “Đêm xuống Cao Bằng trăng sáng quá/Cầu đen xô lệch những thanh ngang/Cầu này xưa giặc gác/Đêm nay bộ đội ngủ thành hàng”.
Hình ảnh chủ đạo xuyên suốt bài thơ là ánh trăng. Nhờ có ánh trăng mà tác giả nhìn thấy “cầu đen xô lệch những thanh ngang” - hậu quả của chiến tranh và hình ảnh của “bộ đội ngủ thành hàng” trong không khí bình yên. Bài thơ tuy không miêu tả cảnh chiến trận nhưng hậu quả của nó để lại thật nặng nề. Hiện lên dưới ánh trăng là cảnh đổ nát hoang tàn: “Sụp đổ tường hoa cỏ dại che/Gạch rụng giữa đường đi/Mũi giày vải thốc tung bụi vữa”.
Thời gian bài thơ về đêm nên không thấy cảnh sinh hoạt của con người, không thấy sự tấp nập, hân hoan của người dân Cao Bằng sau giải phóng. Có lẽ đấy không phải là mục đích của tác giả, nhà thơ muốn hướng người đọc vào vấn đề khác: “Đây một góc vườn hoa, kia lô cốt cũ/Nhớ không anh tội ác giặc năm xưa?”. Chiến tranh kết thúc, hòa bình lập lại rồi nhưng tội ác của kẻ thù gây ra xin ai chớ có quên. Đó mới là chủ đích của tác giả.
Theo bước chân của nhà thơ, người đọc còn thấy chiến tranh đã tàn phá cả những gì tưởng chừng rất nhỏ nhoi trong cuộc sống của một thị xã nhỏ miền núi ngày ấy. Đó là: “Chiếc biển hàng ngã gục/Xuống chân tường/Chữ nhạt nét son/Ai lấy về làm củi?” và “Phố nhà thương um tùm nắng giãi/Tôi bước lên thềm gạch xi măng/Vài chú chim trên nóc trần bay loạn”. Phố nhà thương thì um tùm cỏ dại, những ngôi nhà thì vắng chủ làm nơi trú ngụ của chim muông. Tác giả không đưa ra lời bình hoặc một sự diễn giải nào mà chỉ ghi lại một cách chân thực hiện thực của chiến tranh. Như thế cũng đủ làm cho người đọc phải rùng mình về sự tàn khốc của bom đạn.  
Nhịp điệu bài thơ chậm rãi như bước chân của chính tác giả trong đêm trăng rằm thanh vắng. Cả thị xã lặng im không bóng người qua lại. Trong cảnh hoang tàn như vậy, nhưng người đọc không thấy sự bi quan hay một thoáng hoang mang của tác giả. Bởi vì Cao Bằng đã được giải phóng. Từ ý nghĩ đến hành động của tác giả đều với tư thế người làm chủ, của người chiến thắng: “Rúm cành khô làm chổi quét hành lang/Chăn làm đệm, căng chiếc mùng trắng nhỏ/Bật lửa châm mồi thuốc lên lửa đỏ/Rít một hơi, tay làm gối nghiêng nằm”.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, bằng xương máu, mồ hôi và trí tuệ, bằng sự đồng lòng quyết tâm cao, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc Cao Bằng đã xây dựng quê hương mỗi ngày thêm tươi đẹp. Thị xã Cao Bằng vươn mình đổi thay, trở thành thành phố trẻ. Ngày nay đọc lại bài thơ “Đêm Cao Bằng” của nhà thơ Hàn Thái Lang càng làm cho chúng ta thêm yêu hòa bình, yêu quê hương và càng thêm trân quý những hy sinh, cống hiến của các thế hệ cha anh để có được thành quả ngày hôm nay.

 Đêm Cao Bằng
Đêm xuống Cao Bằng trăng sáng quá
Cầu đen xô lệch những thanh ngang
Cầu này xưa giặc gác
Đêm nay bộ đội ngủ thành hàng

Bước sâu vào lòng phố
Sụp đổ tường hoa cỏ dại che
Gạch rụng giữa đường đi
Mũi giày vải bốc tung bụi vữa

Đây một góc vườn hoa, kia lô cốt cũ
Nhớ không anh tội ác giặc năm xưa?
Củi cành rơi, rơi từng tiếng khô
Đôi cửa sổ giương mắt tròn ngơ ngác

Chiếc biển hàng ngã gục
Xuống chân tường
Chữ nhạt nét son
Ai lấy về làm củi?

Phố nhà thương um tùm trăng giãi
Tôi bước lên thềm gạch xi-măng
Vài chú chim trên nóc trần bay loạn

Tôi bước ra bao-lơn
Rúm cành khô làm chổi quét hành lang
Chăn làm đệm căng chiếc mùng trắng nhỏ

Bật lửa châm mồi thuốc lên lửa đỏ
Rít một hơi, tay làm gối nghiêng nằm
Cao Bằng đêm nay đang lúc trăng rằm
Chợp giấc nhé! Mai đi cho lại sức…

Hữu Tiến

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh