Ấm áp tình người

Chủ nhật 10/06/2018 06:00

“Đời Bão” là tiểu thuyết mới nhất của nhà văn Đoàn Ngọc Minh do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân phát hành năm 2017. Sợi chỉ đỏ xuyên suốt tiểu thuyết chính là tình người ấm áp, tác giả luôn khao khát kiến tạo một xã hội tốt đẹp hơn, nơi người với người ứng xử với nhau văn minh, nhân ái hơn. Chính sự bao dung, vị tha đã giúp những nhân vật trong tiểu thuyết hóa giải hận thù, vượt qua đố kỵ, những toan tính tầm thường để tìm đến hạnh phúc giản đơn, bình dị.

“Đời Bão” đã dựng lại cuộc đời thăng trầm của Tăn - nhân vật trung tâm của cuốn tiểu thuyết. Tăn sinh ra trong một gia đình ở miền núi, sớm mồ côi cha mẹ, không nơi nương tựa, phải ăn xin, làm thuê để nuôi sống bản thân. “Ò Ỉ - tên lúc nhỏ của Tăn chẳng khác gì con chó ghẻ, chẳng ai buồn động đến. Ngày lang thang ăn xin, nhiều khi người ta bắt gặp nó chỗ bà bán bánh chưng rán ở cuối chợ, nó bới đống lá gói bánh chưng lên liếm” (Tr.11).
Do hoàn cảnh gia đình, Tăn chẳng được học hành, ngược lại trời phú cho Tăn sức khỏe nên Tăn làm nhiều việc cần đến người có sức vóc. Làm nghề sơn tràng, Tăn đã gặp ché Ly xinh đẹp và lấy làm vợ, nhưng do tính lẳng lơ của ché Ly mà sau này đã khiến Tăn vướng vào vòng lao lý. Rồi khi bỏ nghề sơn tràng Tăn đi làm vàng. Mới đầu làm cửu vạn, sau đó trở thành chủ bưởng nổi tiếng. Thời gian làm vàng, tuy kiếm được tiền tỉ nhưng cuộc sống vợ chồng Tăn không được hạnh phúc. Một lần bắt gặp ché Ly ngoại tình, Tăn đã ra tay giết vợ. Trong quá trình bỏ trốn, Tăn bắt cóc một đứa trẻ với ý định tối tăm là hãm hiếp nó để lấy may, nhưng sau đó Tăn đã không thực hiện mà lại tha đứa bé đi theo trên đường bỏ trốn vào Nam.  
Xung quanh Tăn, tác giả dựng lên khá nhiều nhân vật, gây ấn tượng nhất có lẽ là dàn nhân vật nữ, gồm: A Ten, ché Ly, Lành, bé Lý Na... ai cũng có đời sống nội tâm phức tạp. A Ten có ngoại hình xấu, ham mê cờ bạc nhưng lại rất thương chồng. Sau khi chồng A Ten bị Tăn giết hụt phải nằm viện chữa trị vết thương, cô đã chăm sóc chồng tận tình. Lành là mẹ của bé Lý Na, sau khi biết Tăn là kẻ bắt cóc con mình đã nén giận, không tố cáo với cơ quan pháp luật: ... “Gặp Tăn, chị bừng bừng nổi đoá, chỉ muốn cấu xé, băm vằm kẻ vô lương tâm làm trăm mảnh cũng chưa hả. Nhưng chị đã gắng kiềm chế (…) Lành thấy thương Tăn hơn là giận” (Tr.138). Ché Ly với bản tính lẳng lơ, bất chấp dư luận, có quan hệ ngoài vợ chồng với Kén (chồng của A Ten) để rồi bỏ mạng vì nhát dao đánh ghen của Tăn.
Nhà văn Đoàn Ngọc Minh đã sử dụng linh hoạt các hình thức trần thuật, góp phần đáng kể vào sự thành công của tiểu thuyết. “Đời Bão” mang đậm bản sắc văn hóa vùng miền, từ việc đặt tên cho nhân vật đến việc sử dụng ngôn ngữ tả, kể. Chẳng hạn, các nhân vật như Tăn, A Ten, Kẻn, ché Ly, thường chỉ người miền núi mới có những cái tên như vậy. Kể cả tên địa danh cũng là của miền núi, như: lũng Pác Ca, bản Thang Hân... càng làm tăng thêm tính chân thực của tác phẩm. Bạn đọc gặp khá nhiều trong “Đời Bão” ngôn ngữ Tày qua lời thoại của các nhân vật, lời kể của tác giả. Thậm chí, tác giả đã cho Tăn nói chuyện với một người đồng hành trên chuyến xe khách vào Nam bằng tiếng Tày. Điều này không phải vô tình mà nó nằm trong ý đồ sáng tạo nghệ thuật của tác giả. Ngoài những chi tiết, những hoàn cảnh được tác giả tạo ra để nhân vật bộc lộ tính cách thì việc đưa ngôn ngữ Tày vào tác phẩm đã trợ giúp đắc lực cho tác giả trong quá trình khắc họa tính cách nhân vật.
Nhà lý luận, phê bình văn học Bùi Việt Thắng khẳng định: “Sáng tạo văn học trước hết và sau hết là của những cá nhân nhà văn. Ngoài tài năng là điều không thể thiếu, mà cần phải có một chữ tâm đích thực” ( Tr.22 - Tiểu thuyết Đương đại, Nxb Văn hóa - Thông tin, năm 2009). Chữ “tâm” đó đã biểu hiện trong tác phẩm “Đời Bão” bằng nhiều cách khác nhau, đa dạng, phong phú. Lúc thì dùng để mổ xẻ, phân tích tâm lý của Tăn, đặc biệt ở trường đoạn Tăn từ chỗ định hãm hại cuộc đời bé Na lại trở thành người chở che, nuôi dưỡng bé Na như chính con ruột của mình. Hay như đoạn Tăn đã để lại cơ ngơi khang trang cho mẹ con bé Na trước khi đi đầu thú, sau khi mãn hạn tù, Tăn không đòi lại tài sản mà gây dựng một cơ ngơi khác bằng số tiền gom góp được trong bãi vàng. Đây là sự chuyển hóa nhọc nhằn, nếu không bằng chữ “tâm” chắc gì tác giả đã xử lý như vậy. Hoặc giả như A Ten biết mười mươi chồng mình ngoại tình, nhưng khi chồng lâm nạn đã dồn nén mọi sự ghen tuông, uất ức để chăm sóc chồng với tư cách của một người vợ hiền... Trong “Đời Bão” tuy có cảnh máu đổ nhưng gây ấn tượng hơn cả vẫn là cách xử lý tình huống mang đậm chữ “tâm” của tác giả.
“Đời Bão” kết thúc bởi mối tình giữa Nậng và cô giáo trẻ Mã Ly Na. Nậng là con của Kẻn và Na là con nuôi của Tăn. Xây dựng mối tình của hai con trẻ, Đoàn Ngọc Minh đã đặt hy vọng, niềm tin vào thế hệ sau sẽ hóa giải được mối hận thù do thế hệ trước gây ra. Bằng giọng văn, nghệ thuật xây dựng nhân vật và tài năng trong xử lý, giải quyết tình huống, nhà văn Đoàn Ngọc Minh đã thổi hơi ấm tình người vào từng trang sách.
“Đời Bão” là cuốn tiểu thuyết viết về đề tài đương đại của xã hội miền núi, vùng đồng bào dân tộc. Đoàn Ngọc Minh đã tiếp cận, nhìn nhận con người miền núi với tư cách là một người miền núi đích thực. Tác giả đã đặt nhân vật của mình vào hiện thực cuộc sống của ngày hôm nay, từ nhân vật đến mọi diễn biến đều giàu tính chân thực và có sức thuyết phục cao, gần gũi với người đọc. Bằng “Đời Bão”, Đoàn Ngọc Minh đã đứng vào đội ngũ các nhà văn là người dân tộc thiểu số viết tiểu thuyết còn khá ít ỏi trên cả nước, đặc biệt là tác giả nữ.

Hữu Tiến

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh