Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Say đắm làn điệu dân ca Mông

Chủ nhật 19/05/2019 05:00

Đối với người dân tộc Mông ở Cao Bằng, các làn điệu dân ca như món ăn tinh thần luôn song hành và không bao giờ thiếu vắng trong sinh hoạt đời sống hằng ngày, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác một cách tự nhiên. Chính những làn điệu dân ca đã làm cho cuộc sống của cộng đồng người Mông càng phong phú, tươi đẹp hơn.

Các làn điệu dân ca gắn liền với cuộc sống tinh thần của người Mông.

Trai người Mông từ tuổi vị thành niên đã có thể tìm thầy học khèn, học hát… Con gái cũng được ông bà, cha mẹ hoặc anh chị em trong nhà dạy hát cho từ nhỏ. Không chỉ học một thể loại mà nhiều thể loại khác nhau, để khi gặp trường hợp nào cũng có thể đối đáp được. Người Mông cao Bằng nói riêng có các làn điệu dân ca cơ bản là: Hát tự tình; hát giao duyên; hát hỷ ca; hát than…
Trong các làn điệu dân ca nêu trên, hát giao duyên thường chỉ có các cô gái Mông chưa chồng, trai chưa vợ mới hát khi tỏ tình với nhau theo dạng hát đối. Khi người này đang hát, người kia phải tập trung nghe và suy ngẫm, khi người này hát xong người kia lập tức nghĩ ra một bài đối lại theo nội dung của người kia đã hát… cứ như vậy cho đến khi đôi trai gái chia tay nhau hẹn gặp lại vào dịp khác.

Hát đối là dạng hát phổ biến nhất trong tất cả các xóm, bản của người Mông. Nội dung bài hát nói về tình yêu đôi lứa, từ ngữ trong câu hát dùng lối ví von, mượn hình tượng chim chóc, muông thú, sông núi, mây trời… để bày tỏ, gửi gắm tâm tư tình cảm của mình đến với người mình yêu. Ví như, trích đoạn sau:
Nam: Người ta có đôi có lứa/Ăn cơm tối xong ngồi trò chuyện vui cười/Anh không có đôi có lứa/Ăn tối vừa buông đũa chỉ có cây sáo làm bạn thâu đêm…
Nữ đáp: Người ta có đôi có lứa/Ăm cơm tối xong ngồi đùa, nhảy múa/Em không có đôi có lứa/Ăn cơm tối xong phải làm bạn với trăng…
Hát tự tình của người Mông không dành riêng cho thanh niên mà bất cứ ai cũng hát được. Không chỉ hát về tình yêu đôi lứa mà còn hát về cuộc đời, thân phận con người, hát về người chết và nhiều bài khác liên quan đến cuộc sống, lao động sản xuất. Hát tự tình có thể hát ở bất cứ đâu, bất kể thời gian, không gian nào, chỉ cần có dịp như trong những ngày chợ phiên, những lúc làm nương, mừng nhà mới, mừng đám cưới hay vui chơi hội xuân…
Hát hỷ ca (hát quan lang) là một loạt các bài hát có liên quan đến đám cưới hỏi chỉ dành cho các quan lang. Thường là hát đối giữa quan lang họ nhà trai với quan lang họ nhà gái. Hát hỷ ca được khởi đầu do chủ nhà hát khi trao ô (vật báo hỷ) cho hai ông quan lang nhà trai, sau đó hai ông quan lang nhận ô và hát đối lại. Khi đến nhà gái cũng có bài hát mở cửa, khi vào nhà đưa ô nhờ hai ông quan lang nhà gái treo trên vách cũng hát…, và cứ như vậy, mỗi công việc, sự việc xảy ra trong quá trình ăn hỏi hoặc đón dâu, giữa 4 ông quan lang với nhau đều dùng hỷ ca để đối đáp.
Ngược lại với hỷ ca, hát thán ca của người Mông là một loạt các bài hát có liên quan đến đám tang ma, không chỉ hát trong ma tươi mà ngay cả trong đám ma khô cũng hát. Người hát thường là thầy cúng chỉ đường linh hồn người chết về với tổ tiên, thầy khèn hát và thổi khèn trong mỗi lần thắp thêm hương, trong lễ hiến sinh hoặc trong lúc đốt vàng mã, lúc tiễn biệt linh hồn người chết về với tổ tiên…

Khởi đầu thán ca là lúc áo quan mới làm xong chuẩn bị nhập quan. Sau đó thầy cúng hát bài chỉ đường linh hồn người chết về với tổ tiên. Nội dung bài hát giới thiệu linh hồn người chết đi chào vĩnh biệt ma cột nhà, ma bếp, ma giường, ma giữ cửa… xong mới đi về với tổ tiên.
Ngoài ra, dân ca người Mông còn rất phong phú với thể loại hát ru, hát đồng dao…, làn điệu mượt mà, đằm thắm. Hiện nay, dân ca Mông cũng như các loại hình dân gian khác đều đang đứng trước nguy cơ mai một, cần sự quan tâm bảo tồn và phát huy để trường tồn cùng thời gian.

Xuân Lam

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh