Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Phong tục chặt tỉa cành cây của người Tày

Chủ nhật 29/10/2017 08:00

Trong đời sống xã hội, phong tục tập quán, lệ làng có ảnh hưởng rất lớn đến suy nghĩ, cách ứng xử giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên và ứng xử trong lao động, sản xuất, đặc biệt là ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số nói chung và người Tày nói riêng. Trong đó có phong tục chặt tỉa cành cây vào ngày 9/9 âm lịch hằng năm vẫn được người Tày bảo tồn và gìn giữ.

Một góc diện tích rừng trồng tại xã Quang Long (Hạ Lang).
Trong kho tàng văn hóa truyền thống của người Tày có những phong tục tập quán xem ra rất đỗi bình thường, nhưng ý nghĩa lại vô cùng to lớn, như: “Thây nà bươn Lạp, khẩu tháp tắc kàn” (cày ruộng tháng Chạp, thóc gánh gãy đòn); “Bươn Slam lồng chả, bươn Hả đăm nà” (tháng Ba gieo mạ, tháng Năm cấy mùa); “Bươn Chiêng tò mạy rị, bươn Nhỉ tò mạy phai” (tháng Giêng kiếm cây chống đắp đập, tháng Hai kiếm cây cọc đắp phai); “Bươn Nhỉ chàm, bươn Slam pjải” (tháng Hai trồng chàm, tháng Ba trồng bông); “So hả bươn Hả khả mật mèng” (mồng năm tháng Năm diệt sâu bọ); “So sốc bươn Sốc roọng khoăn vài” (mồng sáu tháng Sáu gọi hồn vía cho trâu); “So cẩu bươn Cẩu làn cáng mạy mác”, (mồng chín tháng Chín chặt tỉa cành cây)... 
Theo phong tục cổ truyền của người Tày “So cẩu bươn Cẩu bấu làn cáng mạy mác nhả - đai kin” (ngày mồng chín tháng Chín không tỉa cành cây cối giận - không có quả ăn); “So slíp bươn Slíp slằng tan nà, nà đỏi - thai dác” (mồng mười tháng Mười chưa thu hoạch lúa thì lúa rụng hết - chết đói); “Bươn Lạp bấu thây nà, py nả đai kin” (tháng Chạp không cày ải, sang năm đói ăn). Vậy nên phong tục chặt tỉa cành cây hằng năm của người Tày vẫn được duy trì. Để chuẩn bị cho công việc chặt tỉa cành cây, trước khi trèo lên cây để chặt tỉa cành cho cây, người Tày thường chuẩn bị mâm lễ cúng tổ tiên và sơn thần thổ địa, gồm: 1 con gà trống, 1 miếng thịt lợn khoảng 0,5 kg, 1 đĩa xôi trắng, 1 chai rượu, vàng hương. Khi làm lễ, trước tiên là cúng tổ tiên trong nhà, sau đó đem mâm lễ ra ngoài sàn cúng sơn thần thổ địa với bài văn khấn như sau: “Vằn nẩy, vằn so cẩu bươn Cẩu/Rèo tục lẹ tởi ké tặt chảo/Xiên vằn chính chọn đảy vằn moảc/Pác vằn chính chọn đảy vằn đây/Vằn đây làn cáng mạy cáng mác/Tom slam slíp khoăn mạy dú cốc/Pọom cẩu slíp khoăn tềnh cáng/Po thảu chảu rườn xo làn cáng/Làn cáng mèng, cáng chạm óc mác/Tọn bại cáng dày pây hẩu quây/Khay tàng hẩu cáng đây khưn poót/Khảm pi lôm lẻ phiến, mjoóc ni/Hẩu mác xỏi tẳm cốc thâng thang/Hẩu lục lan mì mác đảy kin...”. Tạm dịch: “Hôm nay ngày mồng chín tháng Chín/Theo tục lệ cha ông truyền lại/Nghìn ngày mới chọn được ngày tốt/Trăm ngày mới chọn được ngày lành/Hôm nay, ngày tốt tỉa cành cây/Có ba mươi hồn cây dưới gốc/Có chín mươi hồn cây trên cành/Chủ nhà xin được tỉa cành cây/Tỉa cành sâu, cành không ra quả/Dọn những cành xấu đi thật xa/Mở đường cho cành tốt vươn lên/Để gió không quật, sương không giăng/Cây kết trái từ gốc đến ngọn/Cho con cháu có quả để ăn...”.
Sau khi hoàn tất mọi thủ tục cúng thì tiến hành chặt tỉa cành cây. Trước khi chặt tỉa cành cây, người thực hiện việc chặt cành cây dùng dao chém nhẹ chín nhát vào thân cây, chín nhát dao này có ý đánh thức cho cây và đuổi tà ma không được làm phiền nhiễu khi người chủ của vườn cây thực hiện nghi thức chặt tỉa cành cây (tà ma không được gây sự cố cho gia chủ trong lúc người nhà leo trèo chặt tỉa cành cây). Thông thường đối với những loại cây ăn quả, người ta chặt tỉa những cành sâu, cành bị cớm nắng tạo không gian thông thoáng cho cây phát triển tốt, mùa sau cây cho nhiều quả. 
Xuất phát từ những niềm tin, tín ngưỡng ấy, hằng năm tại các làng bản của người Tày đều thực hiện phong tục chặt tỉa cành cho cây ăn quả. Phong tục này còn có ý nghĩa “tri ân” các loại cây đã cho quả ngon quanh năm bằng việc chăm sóc cây cối mỗi năm một lần, mặt khác còn góp phần bảo vệ môi trường xanh - sạch - đẹp.
Thiên Phước

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh