Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Phong slư của người Tày

Thứ sáu 16/03/2012 09:00

Bên cạnh sli, lượn, pựt lằn, sà sá, dá hai..., phong slư (còn gọi là phảng lài) là một thể loại dân ca phổ biến phân bố hầu khắp các tỉnh vùng Đông Bắc nước ta, những nơi có bà con dân tộc Tày cư trú, nhất là các tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn.

Phong slư được hiểu theo nghĩa là một bức thư tình viết theo thể thơ thất ngôn trường thiên bằng tiếng Tày và đôi câu Hán tự, Hán nôm có lẫn với cả Nôm Tày. Những bức thư tình ấy là nỗi niềm suy tư thầm kín, sâu lắng từ đáy lòng của các chàng trai, cô gái mới quen hay đã và đang bén duyên nhau hoặc là tơ duyên trắc trở. Tình yêu của họ dạt dào như nước suối nguồn, ngày đêm thương nhớ nhưng lại ít có điều kiện được ở gần nhau để lượn hát tâm tình, vì thế, phong slư là phương tiện chuyển tải nội dung tình yêu lứa đôi. Với tâm trạng đó, nên nội dung thư và kể cả khi ngâm nga thành điệu hát phong slư, người ta cảm nhận được nỗi niềm day dứt, khao khát hướng về nhau để trải lòng giãi bày, tâm tình với bạn, giai điệu ngọt ngào man mác khi trầm khi bổng vút lên ý nhị, hàm chứa đầy tương tư.

       Thông thường, phần mở đầu dường như theo một khuôn mẫu có sẵn. Một năm có bốn mùa, thư viết thời điểm nào thì câu mở đầu liên quan nhắc tới mùa đó. Chẳng hạn:

                        “Thu thiên vằn dú goẹng buồn lai

                           Căm bút chép phảng lài phác bạn”.

(Tạm dịch: Ngày thu vắng vẻ buồn thay/ Cầm bút viết thư tình gửi bạn).

                          “Xuân thiên vằn dú buồn chứ bạn

                            Thêm tiếng mèng chang ngạn rọng slương...”

(Tạm dịch: Tiết xuân ngày tương tư nhớ bạn/ Thêm tiếng ve rừng khắc khoải  thương).

      Tác giả của những bức thư tình này không chỉ một mình tự sáng tác mà thường là tác phẩm tập thể vài ba người, thậm chí còn phải nhờ đến các nghệ nhân bậc thầy viết giúp. Bởi vậy, phong slư nào cũng hàm chứa tình cảm mặn nồng, nhiệt tâm cháy bỏng, nghệ thuật chữ, nghĩa khá sắc sảo.

                ... Gừn vằn noọng lo slướng phển lầng

                          Khảm bươn sli thẻo thâng bươn hả

                          Vằn pây thâng lốc chả đăm nà

                          Tâự nhiên ón pác tha pác nả

                             Chứ thâng cằm phi gạ tương tư

                             Vằn lốc chả sloong mừ cót kháu

                             Tiểng gạ pây rèo pậu hết công

                             Cố slưởng càm pây thâng theo sản

                             Tâự nhiên bâu xâử cháng đuổi cần

                             Mặc phạ đét phạ phân noọng chứ...”.

(Tạm dịch nghĩa: Đêm ngày em lo lắng không nguôi/ Qua tháng Tư lại đến tháng Năm/ Ngày đi làm nhổ mạ cấy lúa/ Tự nhiên mặt rầu rĩ âu sầu/ Nhớ đến lời chàng dặn tương tư/ Ngày nhổ mạ hai tay bó gối/ Tiếng là đi theo họ làm công/ Cố bước đi đến nơi lại biếng/ Tự nhiên không muốn nói cùng ai/ Dù mưa hay nắng em đều nhớ...”. Tâm trạng rầu rĩ nhớ thương chàng của cô gái thôn dã không bao giờ nguôi. Ngược lại, chàng trai cũng vậy:         

                         “Hè thiên tiết dú buồn viện viện

                             Một minh hác dú goẹng lầu cung

                             Buồn lai bấu slắc không râừ thỏa

                             Tâự vằn phjạc bạn a biệt phương

                             Phjạc bạn mà rườn chương hác slấu

                             Tón kin le tón bâú nòn đai

                             Bấu chắc phjầu chắc ngài hác ím...

                             Vặn mà khảm bươn slam mủa việc

                             Khửn thổng là vằn điếp đuổi nàng

                             Mật mèng roọng lầm ran bác bắm

                             Tiểng slúng thém tiểng tắm chang phja

                             Cách căn dú phển lầng biệt xạ

                            Hấư cần rầư pây gạ đảy thâng...”.

(Tạm dịch nghĩa: Tiết hè về đìu hiu cô quạnh/ Một mình vắng vẻ chốn lầu cung/ Buồn quá không lấy gì làm thỏa/ Từ ngày chia tay cô bạn biệt phương/ Chia tay bạn về nhà khác thế/Bữa ăn bữa bỏ đi ngủ luôn/Không biết bữa trưa chiều no đói/Qua tháng Ba đến mùa làm việc/Ra đồng cả ngày thương nhớ nàng/ Ong ve gọi râm ran réo rắt/ Tiếng bổng tiếng trầm trên núi non/ Cách nhau xa thế này biền biệt/ Cho người nào đến báo tận nơi). Vẫn là cô đơn, buồn nhớ về nhau, khoắc khoải đợi chờ, đôi khi tự than thân trách phận.

        Hầu hết các bức thư tình hay mô tả về hoàn cảnh, nỗi niềm, giãi bày tâm trạng của mình với bạn tình, có khi dài tới hàng trăm câu. Thư được trình bày tỉ mỉ, công phu trên giấy bản hoặc viết hay thêu trên vải, lụa, có trang trí họa tiết rất đẹp, đó là hình con rồng, phượng, én, nhạn. Trang thư đầu hay cuối đều có câu “vàn én” nghĩa là nhờ én chuyển thư đến người thương. Một phong slư đúng kiểu mẫu thường có một bài thơ Đường ở cuối trang thư. Mặt khác, người ta còn vận dụng hình thức và giai điệu phong slư để ghi chép chuyện rất hiệu quả, làm cho ai cũng dễ thuộc, nhớ lâu, như: Nam Kim - Thị Đan, Phạm Tải - Ngọc Hoa, Cẩu chủa cheng Vùa, Pú Lương Quân,  Bjoóc lạ, Tần Chu Lục Pyạ....

           Có thể nói, mỗi bức thư là một tác phẩm sáng tác dày công, những ý tứ khuôn mẫu chiếm tỷ lệ rất nhỏ, mỗi con người ở hoàn cảnh, địa phương nào thì có nội dung, hình thức riêng cho mình. Đến khi họ có được nhau thì phong slư trở thành kỷ vật lưu niệm quý báu được trân trọng gìn giữ của hai người. Đương nhiên, các cặp không đến được với nhau, phong slư và quãng thời gian say đắm ấy là kỷ niệm đẹp, mãi mãi không bao giờ quên.

                                                                        Lê Chí Thanh


Le Chí Thanh

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh