Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Những người lưu truyền nghiệp tổ, phát triển làng nghề

Thứ bảy 20/02/2021 06:00

Cao Bằng là nơi có nhiều nghề truyền thống, trong đó có những nghề tồn tại từ vài chục đến hàng trăm năm. Các nghề truyền thống được lưu giữ và phát triển đến hôm nay có công rất lớn của những nghệ nhân, người thợ giỏi; họ dùng tài hoa, niềm đam mê để truyền và giữ nghề, trong đó, hai nghệ nhân Hoàng Thị Nhuận, Nông Văn Tuấn vừa được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân làng nghề Việt Nam năm 2020.

Nghệ nhân làng nghề Việt Nam mây tre đan Hoàng Thị Nhuận tại Lễ vinh danh Hiệp hội Làng nghề Việt Nam năm 2020.

ĐAM MÊ SÁNG TẠO SẢN PHẨM MÂY TRE ĐAN TRUYỀN THỐNG

Sinh ra tại xóm Lam Sơn, xã Hồng Việt (Hòa An), lớn lên cùng mùi nứa ngâm oai oải, tiếng ra nan tí tách và nhịp lật lên, gài xuống của nan cót, Ttừ năm lên 7 tuổi, nghệ nhân Hoàng Thị Nhuận (sinh năm 1956) bắt đầu làm nghề đan lát tre nứa đồ mỹ nghệ và đồ gia dụng của người Tày theo truyền thống của gia đình cho đến nay.

Để sản xuất các sản phẩm tre nứa, nghệ nhân phải thực hiện nhiều bước: Từ khâu chọn, xử lý nguyên liệu đến chế tác sản phẩm với nhiều công đoạn cắt, chẻ, chuốt nan đến ngâm, luộc và phơi khô. Khó khăn nhất là chống ẩm mốc, mối mọt cho các sản phẩm mây, tre đan phải theo cách cổ truyền là luộc nguyên liệu trước khi đan, tiêu tốn nhiều thời gian hoàn thiện sản phẩm. Ban đầu nghệ nhân Nhuận làm các sản phẩm đan phục vụ sinh hoạt của gia đình như: cót phơi thóc, chiếu cót trải giường, nong, nia, dậu bung đựng thóc, gạo, đan nón đội đầu...

Qua thời gian, tích lũy kinh nghiệm và với sự tâm huyết, say nghề cùng đôi bàn tay khéo léo, nghệ nhân Nhuận đã cho ra đời nhiều sản phẩm sáng tạo như tác phẩm nghệ thuật có giá trị, mang tính thẩm mỹ cao từ các sản phẩm đan mây tre truyền thống như: Đan các loại hoa văn trên tấm cót trải gường; tạo hoa văn các loại hình con giống, hình những bông hoa trên dậu bung; những đồ mỹ nghệ đan bằng tre nứa (bình hoa, đèn ngủ, khay, đĩa…).

Các sản phẩm mây tre đan của nghệ nhân Hoàng Thị Nhuận.

Yêu nghề và gắn bó với nghề nên dù bản thân nghệ nhân Nhuận được gia đình cho đi học chuyên nghiệp và thoát ly gia đình làm trong cơ quan Nhà nước nhưng bà luôn có ý thức gìn giữ, bảo tồn và phát huy nghề thủ công truyền thống của gia đình, dân tộc. Từ năm 1986 đến nay, bà tham gia dạy nghề đan lát tre nứa thủ công cho nông dân trên địa bàn tỉnh với tâm niệm góp phần bảo tồn, phát huy vốn văn hóa cổ truyền của dân tộc Tày và cải thiện, tăng thêm thu nhập cho gia đình.

Nghệ nhân Hoàng Thị Nhuận tâm sự: Gắn bó với nghề từ khi còn nhỏ, yêu nghề là vậy nhưng tôi luôn trăn trở và sợ nghề truyền thống dần bị lãng quên. Mong muốn lớn nhất của tôi là các thế hệ mai sau cũng sẽ lưu giữ và bảo tồn  nghề truyền thống của cha ông để lại.

Có thể thấy, sản phẩm mây tre đan hiện nay không chỉ là các sản phẩm thông thường phục vụ đời sống, lao động sản xuất mà còn là những tác phẩm nghệ thuật, giá trị văn hóa kết tinh ở trong đó. Với bàn tay khéo léo, tài tình, sự mày mò, sáng tạo từng bước đi, từ mây, tre, nghệ nhân Nhuận tạo ra những sản phẩm mang nét tự nhiên vừa mang giá trị sử dụng vừa coi trọng yếu tố thẩm mỹ.

Hồn nghề mây tre đan truyền thống hàng trăm năm của Cao Bằng dường như sống lại qua cách tìm tòi, sáng tạo mới mẻ của nghệ nhân Nhuận. Hy vọng người dân Cao Bằng tiếp tục có những sáng tạo, hướng đi mới để gìn giữ  giá trị tinh hoa văn hóa làng nghề mây tre đan truyền thống mà thế hệ cha ông đã gìn giữ, bảo tồn và phát huy.

GIỮ LỬA VÀ PHÁT TRIỂN NGHỀ RÈN TRUYỀN THỐNG

Trong hàng trăm hộ dân của làng rèn tại xã Phúc Sen (Quảng Hòa) có Hợp tác xã dao Minh Tuấn nức tiếng gần xa. Các sản phẩm dao chặt, dao thái, dao mổ… thương hiệu “Minh Tuấn” luôn đạt chất lượng không chỉ vì được sản xuất theo phương pháp truyền thống: thép sắc ngọt, lưỡi không cong vênh, bền mà còn bởi người làm ra sản phẩm là nghệ nhân đầu tiên của vùng đất Phúc Sen Nông Văn Tuấn (45 tuổi) vừa được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam trao tặng danh hiệu “Nghệ nhân làng nghề Việt Nam” năm 2020.

Nghệ nhân làng nghề Việt Nam Nông Văn Tuấn và các sản phẩm rèn truyền thống.

Sinh ra và lớn lên giữa làng rèn truyền thống Phja Chang, xã Phúc Sen, từ ấu thơ, cậu bé Tuấn đã quen với âm thanh đe, búa chan chát suốt ngày đêm. Năm lên 10 tuổi, Tuấn bắt đầu giúp cha những việc lặt vặt như cắt thép, lấy nước... để học nghề. Nhờ cần cù, tháo vát, cậu bé Tuấn năm xưa đã trở thành một thợ rèn chuyên nghiệp với tay nghề “siêu hạng” hơn 30 năm qua. Những sản phẩm dao dưới “bàn tay vàng” của nghệ nhân Tuấn đều trở nên tinh xảo, sắc ngọt, bền chắc.

Kể về các công đoạn của người thợ rèn làm nên một sản phẩm tốt, nghệ nhân Nông Văn Tuấn cho biết: Bất kỳ người thợ nào ban đầu đều phải học tư thế ngồi, cách cầm búa và quai bễ. Khi  thành thạo mới chuyển qua đánh rèn, tiếp đến là làm thô và khi đã có tay nghề mới được làm nguội. Công đoạn làm nguội đòi hỏi kỹ thuật cao nhất, muốn học thành thạo nghề, nếu nhanh cũng mất một đến vài năm mới có thể làm ra một sản phẩm đúng nghĩa.

Để tạo ra một sản phẩm chất lượng, khâu quan trọng đòi hỏi nhiều kỹ thuật nhất là tôi thép và làm nguội. Mỗi hộ rèn ở làng rèn Phja Chang đều có bí quyết riêng nhưng điểm chung là thép phải tốt và kỹ thuật cao mới cho ra lò những con dao sắc bén, bền đẹp.

Theo nghệ nhân Tuấn, hiện nay, làng nghề rèn truyền thống ở Phúc Sen có trên 100 hộ đang duy trì, trong đó có nhiều hộ đưa máy móc vào sản xuất. Tuy nhiên, dao, kéo làm bằng máy có thể sản xuất nhanh, đại trà, ít tốn công sức nhưng không tốt như dao, kéo làm thủ công bởi các công đoạn làm ra một sản phẩm dao, kéo đều dựa trên kinh nghiệm và bí quyết riêng của từng người, từng gia đình.  

Với khát vọng đưa thương hiệu làng rèn truyền thống Phúc Sen vươn xa, nghệ nhân Tuấn đưa sản phẩm đến giới thiệu, quảng bá tại nhiều hội chợ triển lãm, phiên chợ hàng Việt tại các tỉnh, thành trong cả nước. Mỗi lần tham gia, nghệ nhân Tuấn tranh thủ giới thiệu những ưu điểm sản phẩm đặc trưng của làng rèn truyền thống quê mình, đồng thời lắng nghe phản hồi, góp ý của khách hàng để nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến mẫu mã ngày càng hoàn thiện hơn khi đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

Với những nỗ lực không ngừng nghỉ, sản phẩm của Hợp tác xã Minh Tuấn nhiều năm liên tục đạt sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh; sản phẩm tham gia Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đạt chuẩn 3 sao cấp tỉnh năm 2020…

Bà Nguyễn Huyền Xuân, xã Sơn Dương (Tuyên Quang) nhiều năm mua  sản phẩm tại Hợp tác xã Minh Tuấn chia sẻ: Các sản phẩm của Hợp tác xã Minh Tuấn đều đảm bảo chất lượng, mẫu mã phù hợp nên được người tiêu dùng tin cậy, tìm mua. Trung bình hằng tháng tôi nhập khoảng 200 sản phẩm để bán và lượng tiêu thụ ổn định.

Không chỉ trong làng, nhiều người ở ngoài tỉnh truyền tai nhau đến tận nhà nghệ nhân Tuấn mua hàng, đặt hàng mang đi tiêu thụ ở khắp trong Nam, ngoài Bắc. Những sản phẩm do nghệ nhân Tuấn làm ra không chỉ bền, đẹp, sắc mà còn thể hiện tấm lòng của người muốn gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của người Nùng An. Cuộc sống ngày càng hiện đại, việc giữ gìn nghề rèn truyền thống là điều đáng trân trọng.

Với lòng yêu nghề và sự cần cù, những năm qua, nghệ nhân Tuấn và hàng trăm người dân xóm Phja Chang đã gìn giữ truyền thống của làng nghề xưa; cùng với sự tiến bộ về kỹ thuật và tinh thần học hỏi, cầu thị, từng bước đưa nghề rèn phát triển mạnh, góp phần để nghề rèn Phúc Sen được vinh danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và trở thành điểm đến của nhiều bạn hàng, du khách trong và ngoài nước tham quan, tìm hiểu, đưa sản phẩm rèn ngày càng phát triển.  

Xuân Lam

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh