Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Nhớ những bài đồng dao thời thơ ấu

Thứ bảy 26/05/2018 06:00

Ngày nay, khi nói tới đồng dao, hầu như ít ai biết đến, nhất là lứa tuổi  thanh niên. Từ những năm 60 trở về trước, một thời cùng với hát ru như hình với bóng, đồng dao đã nở rộ như hoa mùa xuân trong lòng trẻ thơ và trái tim mỗi người.

Minh họa: Ích Hiệp

Các bài hát đồng dao do người lớn sáng tạo để cho trẻ em hát, vì thế nội dung và cách thức thể hiện phù hợp với trẻ thơ. Hầu hết các bài hát diễn tả thế giới xung quanh rất phong phú, gần gũi, mộc mạc và đằm thắm yêu thương trước tâm hồn nhỏ bé thơ ngây trong sáng, được cảm thụ một cách trực tiếp, cụ thể từ các em. Các bài hát đồng dao mang nhiều chủ đề đa dạng, ngôn ngữ tinh tế, ngộ nghĩnh, có vần điệu, nhí nhảnh, trong trẻo, vô tư, rất "nhi đồng". Hầu hết các bài đồng dao theo thể thơ ba chữ, bốn chữ, năm chữ, bảy chữ. Xin trích dẫn một số bài như sau:
Bài hát để trẻ chơi trò bịt mắt, bắt dê: Pắn bóc thú/Dú mạy chia/Lia tốc tắm/Nặm quá phai/Vài khảm thả/Phạ đét rèng/Téng mừng tầư/Khảu mừng nẩy. Tạm dịch: Xoay ống đũa/Sờ ống tăm/Lần xuống thấp/Nước vượt phai/Trâu lội sông/Trời nóng bức/Hứng tay nào/Vào tay ấy. Đứa trẻ đọc bài này mở rộng lòng bàn tay ra, những đứa khác cùng chơi thì đặt ngón tay trỏ của mình vào đó. Khi đọc đến câu cuối cùng, kết thúc bằng chữ "nẩy", người đọc đột ngột nắm tay lại, bắt được ngón tay ai thì người đó quay lưng lại để chơi trò trốn tìm, cố gắng bắt được một người để thay chân; nếu không sẽ bị thua và phải cõng mọi người.
Hát nhử động vật, ong, kiến, chim trời, cá nước..., thể loại này xem như phong phú hơn cả. Trẻ em vừa bắt được con chuồn chuồn đem nhử vào tổ kiến và đồng thanh nghêu ngao hát: Ói rằng mật rằng mèng/Ói rằng then, rằng tó/Cạ lạo quán thúa đó lồng mà/Mà kin tắp mèng mỏt/Mà kin poót mèng đay/Mà kin “vầy” cáy khướng/Cáy khướng pây đăm nà/Nộc sloa pây ván chả/Mẻ mạ pây húng keng/Mẻ lình pây tháp nặm. Tạm dịch: Nhử tổ kiến tổ ong/Nhử ong vàng, ong khoái/Bảo ông quan đầu hói về đây/Về ăn gan con mọt/Về ăn quả tối tò vò/Về ăn "chim" gà mái tơ/Mái tơ đi cấy lúa/Gà lôi đi gieo mạ/Bà ngựa đi nấu canh/Bà khỉ đi gánh nước.
Dạng bài hát có tính cầu khấn như bài "Cầu nắng lên", như sau: Phạ ơi cướn/Cướn hẩư nộc kin mác/Cướn hẩư nạc đăm pja/Cướn hẩư ma pây thấu/Cướn hẩư tấu pây tàng/Cướn hẩư nàng mừa mẻ/Cướn hẩư ké cáy khăn/Cướn hẩư tha vằn oóc/Cướn hẩư nộc choóc phằng. Tạm dịch: Trời ơi hãy nắng lên/Nắng lên cho chim ăn quả/Nắng lên cho rái cá bắt mồi/Nắng lên cho chó đi săn/Nắng lên cho rùa đi đường/Nắng lên cho nàng về ngoại/Nắng lên cho già gà gáy/Nắng lên cho mặt trời ló ra/Nắng lên cho chim sẻ mừng.
Dạng bài hát vui, nhưng có tính răn dạy con người thông qua các hình tượng, nhân vật khác nhau: Tua lình slon lục lình kin mác/Tua nạc slon lục nạc đăm pja/Tua ma slon lục ma pây thấu/Tua tấu slon lục tấu pây tàng/Mẻ nàng slon lục nàng kin phuối. Tạm dịch: Khỉ mẹ dạy khỉ con ăn quả/Rái cá dạy con lặn bắt mồi/Chó mẹ dạy chó con săn đuổi/Rùa mẹ dạy rùa con đi đường/Nàng thì dạy con nàng ăn nói.
Với dân tộc Nùng, nhất là Nùng An còn có các bài đồng dao của trẻ thơ diễn tả công việc của cha mẹ, ông bà. Những lúc chăn trâu, chúng thường ngồi cùng nhau trên bãi cỏ non hát vang, vừa hát vừa làm điệu bộ bắt chước công việc người lớn.  Như bài "Quai búa rèn": Cu hứn mừng lòng/Mừng lòng cu hứn/Sloong rạu sày hón/Slí rạu sày hón/Hón lếch lếch bang/Pền mạc mịt phjắc/Sằm phjắc hết hăm/Hón hẩư lếch ủn/Đảy mạc xạ kho/Pác kho lủm lẳm/Chủng phéo rây mạy/Mạy hứn pền pài/Slí hả hốc pấu/Sày hón sày tụp/Tụp pền mạc thây/Pây thây nà nặm/Hón pền mác gòa/Pây phéo háu tạ/Pền pài khửn phja/Mừng hứn cu lòng/Mứng lòng cu hứn/Sày hón sày hón/Pấu pấu hôn nhùng. Tạm dịch: Mày lên tao xuống/Tao xuống mày lên/Hai ta cùng rèn/Bốn ta cùng đập/Rèn cho sắt mỏng/Thành con dao thái/Sớm tối băm rau/Đập cho sắt mềm/Được con dao cong/Mỏ cong uốn gập/Dùng để trồng cây/Cây mọc thành rừng/Bốn năm sáu người/Cùng rèn cùng đập/Rèn thành lưỡi cày/Đi cày ruộng nước/Rèn thành cái cào/Cào nương trồng ngô/Thành nương lưng núi/Mày lên tao xuống/Mày xuống tao lên/Cùng rèn cùng đập/Người người đều vui.
Những bài hát đồng dao được các em đồng thanh hát say sưa hồn nhiên với giai điệu giản đơn, như vừa đọc vừa ngâm đã theo chân các em vào đời. Đến khi trưởng thành, dẫu công tác xa hoặc đến miền đất mới làm ăn sinh sống, không ai không nhớ về quê mẹ và những bài đồng dao thời thơ ấu của mình.

Lê Chí Thanh

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh