Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Nghi lễ đặt tên con của người Tày

Chủ nhật 09/09/2018 08:00

Người Tày ở các tỉnh vùng Đông Bắc từ lâu đời đã có phong tục làm lễ "khai ma nhét" (còn gọi là "khai bươn", "khai hảy") cho đứa trẻ khi được tròn tháng tuổi. Từ "ma nhét" nguồn gốc là từ "mãn nguyệt", dịch sang tiếng Việt nghĩa là "đầy tháng". Trong lễ "ma nhét" có nhiều tiểu lễ khác nhau, nhưng quan trọng nhất là nghi lễ đặt tên cho em bé.

“Pẻng coóc mò”hay được làm trong Lễ  "khai ma nhét".

Ông bà, cha mẹ, họ hàng thân thích hai bên nội, ngoại cùng bàn bạc chọn tên để đặt cho bé một cái tên hay và ý nghĩa, tuy nhiên không được trùng tên những người trong gia tộc nội, ngoại trong năm đời. Khi đã chọn được tên, ông bà hai bên nhờ thầy cúng báo lên tổ tiên (Pú trựa Pú tròi) và bà mụ (Mẻ bjoóc). Lễ vật dâng lên tổ tiên gồm một đĩa xôi ngũ sắc, một con gà trống choai, rượu lễ, bánh “coóc mò” -  loại bánh gói hình dạng giống như sừng con bê non được làm bằng gạo nếp, không thể thiếu trong lễ đầy tháng tuổi của em bé; lễ vật dâng lên bàn thờ bà mụ gồm những cây hoa ngũ sắc, nếu là bé trai thì dâng bảy cây, bé gái dâng chín cây, nhụy của những cây hoa dành cho con trai là màu vàng ánh kim, nhụy những cây hoa dành cho con gái là màu bạc ánh kim, cùng quần áo vàng mã và không thể thiếu bánh “coóc mò”. Trong tâm thức của người Tày thường gọi bé trai là "nậu bjoóc kjm" (bông hoa vàng), bé gái là "nậu bjoóc ngần" (bông hoa bạc).
Sau khi thầy cúng hoàn thành lễ báo tổ tiên và bà mụ, ông bà nội, ngoại và họ hàng hai bên cùng cất lời hát ru chúc mừng cháu bé hay ăn chóng lớn với những khúc hát ru đậm tính nhân văn, mang ý nghĩa giáo dục, như: "Kin tồng thon, nòn tồng uổn" (ăn như con nhím, ngủ như con dúi). Ngoài tên chính thức, người Tày thường gọi em bé bằng những cái gọi yêu ở nhà, như: "ý Pèng, tua pèng" (trai yêu, gái yêu). Đối với những gia đình khó nuôi con, gia đình thường đặt cho cái tên “xấu” để tránh tà ma để ý, tránh mọi xui xẻo như: "tua mèo, ý mằn, tua phước" (con mèo, thằng khoai, con sắn)…
Ngày nay, nghi lễ đặt tên cho em bé theo truyền thống không còn bắt buộc nữa, gia đình thường chọn những tên mỹ miều, ý nghĩa, miễn là không phiền toái về việc trùng tên trong dòng họ. Tên con gái thường gắn với những loài hoa, cỏ, cây, sông, suối, ngọc ngà và có đệm chữ “Thị” (thị - thị nữ) như Ngọc Lan, Quỳnh Hương, Thu Cúc...; con trai thường gắn với những tên mang ý nghĩa biểu trưng sự mạnh mẽ, vững chắc, kiên cường như Tùng, Bách, Hùng, Quốc, Cường... và có đệm chữ “Văn”; có những trường hợp chỉ có họ và tên cho ngắn gọn ví dụ như Hoàng Quyết, Trần Đức, Lý Minh… Trong trường hợp gia đình không có con trai mà cưới rể về nhà gái ở "au khươi nạp tuể" thì những đứa trẻ thường mang họ mẹ, vì theo phong tục của người Tày xưa, khi người đàn ông đi ở rể là hưởng thụ gia nghiệp bên nhà vợ nên con cái phải mang họ mẹ, hoặc nếu có sự thỏa thuận của cả hai bên gia đình thì những đứa trẻ được phép mang hai họ của mẹ, cha, nhưng họ mẹ đứng trước họ cha. Đối với em bé là con đầu lòng thì sau khi đã làm lễ đầy tháng tuổi và lễ đặt tên thì mọi người khi gọi tên cha mẹ được gắn với tên con, ví dụ mẹ tên Lan, bố tên Tiến, con đầu lòng tên Ngọc Anh, nhưng mọi  người  thường lấy tên con ghép lại để gọi bố, mẹ của em bé, như: pá Ngọc Anh (bố Ngọc Anh), mẻ Ngọc Anh (mẹ Ngọc Anh)…
Việc đặt tên con của người Tày cũng có những điều kiêng kỵ, nếu trong bản, xã có người bị mất trong những trường hợp rủi ro, như: tai nạn giao thông, đuối nước, ngã núi… mọi người tránh không đặt tên con trùng với những cái tên người đã chết bất đắc kỳ tử đó.
Lễ đầy tháng và việc đặt tên cho con của người Tày có giá trị nhân văn, thiêng liêng, mang tính giáo dục rất riêng của dân tộc, thể hiện sự đùm bọc cũng như cộng đồng trách nhiệm của hai bên gia đình, họ hàng trong việc chăm sóc người mẹ và trẻ nhỏ. Đó cũng là dịp để hai bên nội, ngoại gặp gỡ, tăng thêm tình thân thiết giữa hai gia đình thông gia. Nghi lễ đặt tên cho con của người Tày là một mỹ tục, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo của người Tày.
Hoàng Thị Nhuận

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh