Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Nghệ nhân văn hóa phi vật thể - trăn trở đằng sau danh hiệu

Thứ hai 16/11/2020 06:00

Kỳ cuối: “Tiếp lửa” cho nghệ nhân trao truyền di sản.

Bằng tài năng, tâm huyết của mình, các nghệ nhân đã gìn giữ, bảo tồn hoặc chắt lọc sáng tạo di sản văn hóa phi vật thể của cả cộng đồng, góp phần bổ sung, làm giàu đẹp thêm cho văn hóa truyền thống dân tộc. Các nghệ nhân luôn đam mê, tâm huyết, nhưng trên con đường ấy, họ rất cần được tiếp sức, đồng hành bằng việc xây dựng và thực hiện chính sách hỗ trợ nghệ nhân sau vinh danh một cách thiết thực, hiệu quả.

Nghệ nhân Ưu tú Thang Văn Thụ, thị trấn Quảng Uyên (Quảng Hòa) được vinh danh ở loại hình lễ hội truyền thống vào năm 2015.


Trong 15 nghệ nhân đã được trao tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân (NNND), Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) và 12 nghệ nhân đang trình hồ sơ xét duyệt vinh danh, có hơn 40% nghệ nhân trên 70 tuổi; 50% nghệ nhân trong độ tuổi 50 - 60; chỉ có khoảng 10% nghệ nhân dưới 50 tuổi. Người nhiều tuổi nhất được vinh danh hiện nay đã 90 tuổi là NNƯT Thang Văn Thụ, trú tại thị trấn Quảng Uyên (Quảng Hòa).

NNƯT Thang Văn Thụ chia sẻ: Danh hiệu NNƯT chính là động lực để đội ngũ nghệ nhân phát huy trách nhiệm của mình trong việc truyền dạy cho thế hệ trẻ. Nhưng thời gian còn lại với tôi không nhiều mà thế hệ trẻ hiện nay không còn mặn mà với văn hóa truyền thống dân tộc nên rất ít người theo học tập, rèn luyện cách đánh trống, thanh la, chũm chọe cho hay, đúng nhịp, múa rồng cho đẹp, cuốn hút người xem.

NNƯT Chung Văn Hần, hơn 80 tuổi ở xã Đoài Dương (Trùng Khánh) chia sẻ: Cả đời tôi gắn bó với nghệ thuật tuồng cổ Dá Hai của người Nùng khu vực miền Đông. Sau thời hưng thịnh những năm 50 của thế kỷ XX với nhiều đội tuồng Dá Hai được thành lập đi diễn khắp các huyện, thị trong và ngoài tỉnh, hiện nay tuồng Dá Hai bị mai một dần và nguy cơ thất truyền. Mong cơ quan chức năng sớm có những hỗ trợ về ghi chép, tư liệu hóa bài bản, cách thức trình diễn để lưu giữ, trao truyền cho thế hệ sau.

Có thể thấy, trong những nghệ nhân được vinh danh, số đông đều đã ở tuổi “xưa nay hiếm”, do đó, mọi chính sách hỗ trợ họ cần phải được hiện thực hóa sớm nhất có thể. Sự hỗ trợ kịp thời không chỉ đề cao tính nhân văn trong chính sách của Ðảng, Nhà nước với người có đóng góp trong bảo tồn di sản văn hóa truyền thống mà còn tranh thủ, phát huy được các giá trị di sản văn hóa quý báu mà các nghệ nhân đã lưu giữ.

Nếu không phát huy hiệu quả những tiềm năng của các nghệ nhân khi họ vẫn còn sức khỏe, nhiệt huyết thì chắc chắn một khối lượng lớn giá trị văn hóa sẽ không được bảo tồn một cách tập trung nhất, cũng như sẽ không có những người thầy có tri thức, kinh nghiệm và tận tâm để truyền dạy cho lớp kế cận.

Trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Thạch An Vũ Tuấn Nghĩa cho biết: Hằng năm, huyện có nhiều chương trình giao lưu văn nghệ giữa 2 NNƯT và các nghệ nhân khác của huyện, tổ chức các lớp học để nghệ nhân truyền dạy.

Đặc biệt, hằng năm hoặc định kỳ 2 năm một lần, tỉnh, huyện, xã tổ chức các kỳ liên hoan hát dân ca, trong đó, hơn 80% số tiết mục tham gia phải là nghệ thuật truyền thống nên các nghệ nhân có cơ hội biểu diễn và cũng có một phần nhỏ kinh phí hỗ trợ. Những kỳ liên hoan này là dịp để các nghệ nhân thực sự được sống hết mình trong không gian văn hóa truyền thống, tiếp thêm năng lượng cho các nghệ nhân tiếp tục nhiệt huyết trong gìn giữ, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống dân tộc tại địa phương.

Hội viên Chi hội bảo tồn dân ca các dân tộc Thành phố luyện tập hát Then - đàn tính.

Tuy nhiên, việc hỗ trợ kinh phí cho các nghệ nhân mang tính chất thời vụ, nghĩa là khi thực hiện các đề tài khoa học có liên quan đến lĩnh vực các nghệ nhân đang nắm giữ thì họ được mời tham gia và hỗ trợ kinh phí. Các kỳ liên hoan mang tính phong trào và những lớp truyền dạy nhỏ như hiện nay chưa thể phát huy được hết tiềm năng vốn tri thức, kỹ năng của các nghệ nhân. Đặc biệt, với một tỉnh kinh tế còn nhiều khó khăn như Cao Bằng, sẽ không có nhiều địa phương có chính sách ưu đãi riêng đối với nghệ nhân.

Để “tiếp lửa” cho các nghệ nhân trong công cuộc bảo tồn và trao truyền di sản văn hóa, thời gian tới, Nhà nước cần có thêm các chính sách một cách đồng bộ, cụ thể như: chính sách bảo đảm an sinh cho nghệ nhân; tri ân công lao nắm giữ, thực hành di sản của nghệ nhân; hỗ trợ nghệ nhân thực hành biểu diễn, sáng tạo văn hóa, phát huy trí tuệ, giúp nghệ nhân phát huy hiệu quả các tri thức mình đang nắm giữ; tăng cường quảng bá, giới thiệu các di sản văn hóa phi vật thể; tổ chức không gian biểu diễn cho các nghệ nhân ngay tại cộng đồng; đẩy mạnh công tác xã hội hóa để việc truyền dạy của các nghệ nhân được hỗ trợ kinh phí và ngày càng lan tỏa mạnh mẽ đến thế hệ trẻ.

Để hiện thực hóa những chính sách hỗ trợ trên được cũng còn là cả một quãng thời gian, song đó cũng là động lực tiếp thêm tinh thần, nhiệt huyết của nghệ nhân gắn bó với di sản văn hóa, góp phần phát huy được khả năng trong quá trình bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Xuân Lam

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh