Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Nghệ nhân dân gian - người “giữ lửa” văn hóa truyền thống

Thứ ba 12/06/2018 06:00

 Bài 3: Làm gì để phát huy được vai trò của các nghệ nhân dân gian?

Dù không có thù lao nhưng các nghệ nhân dân gian vẫn hăng say tập luyện, truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Những nghệ nhân dân gian lâu nay vẫn được mọi người gọi là “báu vật nhân văn sống” bởi họ trực tiếp tham gia sáng tạo, lưu giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tuy nhiên, hầu hết những người “giữ lửa” cho loại hình văn hóa phi vật thể này đã cao tuổi, sức yếu. Làm thế nào để các “báu vật” ấy được tiếp thêm “lửa”, để văn hóa truyền thống các dân tộc sống mãi trong nhân dân? Câu trả lời không chỉ dành cho các nghệ nhân mà ngành văn hóa, cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp cần quan tâm.

NỖI NIỀM NGHỆ NHÂN
Vốn là nghệ nhân hát then đàn tính còn biết khá nhiều làn điệu then cổ, bà Nông Thị Bích Liên, ở Tổ 6, phường Tân Giang (Thành phố) luôn mong muốn truyền dạy lại những giá trị văn hóa quý giá đó cho lớp trẻ sau này. Mong muốn đó của bà tưởng như rất đơn giản, nhưng rồi tính đến nay khi đã bước vào cái tuổi “thất thập” số người được bà truyền dạy cho chỉ đếm trên đầu ngón tay. Bà tâm sự: Những người đến học với tôi chủ yếu là những người công tác trong lĩnh vực nghệ thuật, còn để tìm một lứa trẻ yêu thích và muốn được học hết những làn điệu then cổ mà tôi nắm giữ thì chưa có ai. Bà cũng có đề đạt nguyện vọng với Phòng Văn hóa - Thông tin Thành phố về việc mở lớp truyền dạy cho thế hệ trẻ nhưng đến nay vẫn chưa mở được lớp nào.
Cùng niềm trăn trở với nghệ nhân Nông Thị Bích Liên, ông Thang Văn Thụ, ở Phố Cũ, Thị trấn huyện Quảng Uyên là Nghệ nhân Ưu tú duy nhất của tỉnh được phong tặng về lĩnh vực lễ hội dân gian, cho biết: Lễ hội Pháo hoa ở Quảng Uyên là một lễ hội truyền thống đã có từ rất lâu đời, nó gắn với nhiều giá trị văn hóa, lịch sử truyền thống của địa phương. Vốn sinh ra và lớn lên ở Quảng Uyên, từ nhỏ đã được đi theo các bậc tiền bối tập múa rồng, làm lễ trong ngày hội nên ông rất hiểu rõ từng giá trị văn hóa của lễ hội. Ông luôn không ngừng sưu tầm, nghiên cứu để lễ hội được tổ chức hằng năm đảm bảo vừa giữ được nét truyền thống xưa vừa mang tính văn minh hiện đại phù hợp với từng giai đoạn mới. Giờ ông đã bước sang tuổi gần 90 sức đã yếu, nhưng để tìm một người có tâm huyết để truyền dạy toàn bộ bí quyết trong việc lưu giữ, tổ chức Lễ hội Pháo hoa rất khó. Bởi có nhiều yếu tố nên ngày nay thế hệ trẻ tỏ ra chưa toàn tâm, toàn ý với các giá trị văn hóa của dân tộc mình.
Gần hết cuộc đời của mình, nhiều nghệ nhân dân gian của tỉnh không vì danh hiệu hay vật chất, chỉ với niềm đam mê và ý thức trách nhiệm, các nghệ nhân vẫn lặng thầm sưu tầm, sáng tạo, trao truyền các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc mình. Và khi bước vào cái tuổi “xưa nay hiếm” họ cũng chẳng mong đợi gì nhiều, mà chỉ lo lắng rằng thế hệ trẻ sẽ không mấy mặn mà với văn hoá dân gian và cũng không khỏi chạnh lòng khi mà đến nay ngoài việc vinh danh các nghệ nhân dân gian bằng những danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, Nghệ nhân Nhân dân, Nhà nước vẫn chưa có chế độ hay chính sách gì cho các nghệ nhân dân gian.
CẦN CÓ CHÍNH SÁCH ĐÃI NGỘ VỚI NGHỆ NHÂN DÂN GIAN
Hiện nay, tỉnh ta có 10 nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú. Đây là sự ghi nhận dành cho các nghệ nhân đã có nhiều cống hiến trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể của dân tộc trước nguy cơ ngày càng mai một. Song đằng sau danh hiệu này lại chưa có bất kỳ chế độ đãi ngộ nào.

Nghệ nhân Ưu tú Thang Văn Thụ, ở Phố Cũ, Thị trấn huyện Quảng Uyên luôn trăn trở trong việc lưu giữ, tổ chức Lễ hội Pháo hoa.

Thực tế cho thấy, các nghệ nhân dân gian, dù đã được phong tặng danh hiệu hay chưa được phong tặng, họ vẫn luôn tâm huyết, cố gắng gìn giữ, bảo tồn văn hóa phi vật thể để trao truyền cho thế hệ mai sau cái hồn cốt của dân tộc.  
Nghệ nhân Nông Thị Ngần, ở Bản Khau, xã Hạnh Phúc (Quảng Uyên) cho biết: Ở Quảng Uyên, phong trào văn hóa - văn nghệ được quần chúng rất quan tâm và tham gia tích cực. Đến nay, huyện đã thành lập được Chi hội Bảo tồn dân ca các dân tộc ở huyện. Nhiều nghệ nhân rất sẵn sàng truyền dạy cho thế hệ sau, nhưng vì hầu hết họ đều là ở nông thôn, không có lương hưu hay trợ cấp gì nên hằng ngày vẫn phải lo việc đồng áng. Nếu Nhà nước có chế độ, chính sách cho nghệ nhân dân gian, dù ít dù nhiều đó cũng là sự động viên, khuyến khích rất lớn đối với họ.
Chúng tôi gặp lại các ông, bà: Chung Văn Hần, Nông Thị Bích Liên, Nông Thị Ngần, Nông Thanh Phong, Hoàng Văn Thiệu, Thang Văn Thụ... sau hơn 3 năm được phong tặng Nghệ nhân Ưu tú, cuộc sống của họ vẫn không có gì khác biệt. Không chế độ hoặc nguồn trợ cấp gì. Nghệ nhân Ưu tú Nông Thanh Phong, ở xóm Nà Khoang, thị trấn Hùng Quốc (Trà Lĩnh) chia sẻ: Danh hiệu chỉ là sự động viên về mặt tinh thần cho các nghệ nhân. Điều chúng tôi mong mỏi nhất là Nhà nước có được những chính sách thiết thực hỗ trợ những người làm công tác phong trào văn hóa - văn nghệ ở cơ sở.  Bởi vai trò của nghệ nhân dân gian rất lớn trong việc truyền dạy, lưu giữ, sưu tầm, bảo tồn các giá trị văn hóa của dân tộc.  
Để các nghệ nhân yên tâm cống hiến, truyền dạy và lưu giữ các giá trị văn hóa dân gian phi vật thể của dân tộc cho các thế hệ sau, thiết nghĩ các cơ quan chức năng cần khẩn trương vào cuộc để những chính sách đãi ngộ với nghệ nhân dân gian sớm được triển khai. Chúng ta không thể bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể mà chỉ dựa trên nhiệt huyết của cộng đồng được. Từ trước đến nay, dù chưa có thù lao nhưng các nghệ nhân vẫn hăng say tập luyện, truyền dạy. Nhưng nếu có một chút đãi ngộ, họ sẽ cảm thấy được trân trọng, được quan tâm, những đóng góp của họ được vinh danh, được ghi nhận.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò xã hội hóa trong việc thực hiện chính sách đãi ngộ cho các nghệ nhân; khuyến khích các dự án bảo tồn, phục dựng, phát huy các giá trị di sản phi vật thể do các nghệ nhân dân gian khởi xướng hoặc huy động các nhà tài trợ cùng góp tiền để các nghệ nhân dân gian mở các lớp truyền dạy, có như vậy, các nghệ nhân dân gian mới đủ sức “chắp cánh” cho các di sản văn hóa của dân tộc mãi vươn xa.

Minh Hòa

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh