Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Nghệ nhân dân gian - người “giữ lửa” văn hóa truyền thống

Thứ ba 05/06/2018 06:00

 Nghệ nhân có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự tồn tại và phát triển của di sản văn hóa (phi vật thể). Họ là người trực tiếp tham gia sáng tạo, lưu giữ, truyền dạy và phát huy giá trị di sản văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tuy vậy, hiện nay nhiều nghệ nhân văn hóa phi vật thể tuổi đã cao, sức yếu nhưng rất ít thế hệ trẻ tâm huyết theo học, dẫn đến nguy cơ mai một nhiều loại hình văn hóa độc đáo. Để nghệ nhân phát huy hơn nữa vai trò của mình, “truyền lửa” cho thế hệ mai sau, Đảng, Nhà nước cần phải có cơ chế chính sách khuyến khích và huy động nhân dân cùng tham gia bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc.

Bài 1: Vai trò của nghệ nhân dân gian trong giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

Trên địa bàn tỉnh có nhiều dân tộc anh em sinh sống hình thành nền văn hóa giàu bản sắc, độc đáo, phong phú, đa dạng. Trải qua đổi thay của lịch sử xã hội, tinh hoa văn hóa truyền thống quý báu các dân tộc vẫn được lưu truyền nhờ có các nghệ nhân dân gian (NNDG), đặc biệt trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Họ là “linh hồn”, “kho báu” tri thức dân gian, có năng lực, sáng tạo truyền dạy về loại hình văn hóa dân gian (VHDG) qua các thế hệ, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị, bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc.

Nhiều giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Mông được lưu giữ và phát huy từ các nghệ nhân dân gian

“BẢO TÀNG SỐNG” GÌN GIỮ, LƯU TRUYỀN VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG
Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa đánh giá vai trò nghệ nhân là “bảo tàng sống” lưu truyền, phục dựng VHDG truyền thống. Các cấp ủy, chính quyền và sở, ban, ngành chức năng của tỉnh tích cực triển khai nhiều kế hoạch, chương trình văn hóa truyền thống cấp tỉnh, huyện… nhằm giữ gìn, khôi phục và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc: Tày, Nùng, Mông, Dao, Lô Lô... Đã có hàng trăm NNDG các dân tộc của tỉnh đem vốn tri thức VHDG phong phú, sâu sắc của mình góp sức cùng các cấp ủy, chính quyền, sở, ngành của tỉnh phục dựng lại nhiều lễ hội, sự kiện văn hóa có quy mô, mang đậm bản sắc dân tộc trong tỉnh.
Qua tổ chức các hoạt động, sự kiện văn hóa truyền thống đã khơi dậy bản sắc văn hóa độc đáo các dân tộc, từ giữ gìn trang phục truyền thống, các trò chơi dân gian đến các làn điệu dân ca, nghi lễ đặc sắc các dân tộc: Tày, Nùng, Mông, Dao, Lô Lô, như: đẩy gậy, đánh sảng, kéo co, tung còn, bắn nỏ, hát Then, Sli, lượn, Hèo phươn, Dá hai, múa khèn, múa trống, đánh trống đồng, các nghi lễ dân tộc… được tái hiện lại sinh động. Bên cạnh đó, còn có nhiều nhà khoa học có đề tài khoa học nghiên cứu về văn hóa truyền thống các dân tộc Cao Bằng. Tổ chức phục dựng lại các lễ hội, hoạt động văn hóa, văn nghệ truyền thống các dân tộc không chỉ khơi dậy, phát huy vai trò văn hóa trong phát triển xã hội mà còn đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần tại cơ sở cho nhân dân, tạo điều kiện cho các NNDG có điều kiện tiếp xúc, giao lưu học hỏi, trao đổi kinh nghiệm, từ đó nâng cao chất lượng hoạt động.
Theo đánh giá của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các nghệ nhân  đã phát huy vai trò đặc biệt quan trọng trong việc lưu giữ và truyền bá những nét văn hóa đặc sắc các dân tộc. Bởi từ khi sinh ra đến khi lớn lên, nghệ nhân đã sống trong môi trường văn hóa cơ sở, tiếp cận với các hoạt động văn nghệ, nghi lễ, lễ hội dân gian truyền thống, nên am hiểu vốn văn hóa dân tộc mình. Nếu không có nghệ nhân cơ sở, văn hóa đặc sắc của các dân tộc sẽ không được bảo tồn, gìn giữ đến ngày nay và không có người truyền dạy cho thế hệ trẻ.
“THẮP LỬA” TRI THỨC KHO BÁU DÂN GIAN VÔ GIÁ
 Mỗi NNDG có được vốn tri thức dân gian dân tộc mình là quá trình dài tự thân học, trau dồi với đam mê, không có nguồn hỗ trợ nào nên không phải ai cũng dễ làm được. Bà Đinh Thị Toàn, xã Tiên Thành (Phục Hòa) là NNDG lâu năm thực hiện đảm nhiệm vai Mẻ Cốc, chỉ đạo Lễ hội Nàng Hai, cho biết: Làm Mẻ Cốc thuộc hơn 60 bài hát lượn của 3 phần nghi lễ (hát liên tục trong 2 ngày làm lễ, trước đây hát 12 đêm). Mỗi phần diễn xướng còn phải múa, thể hiện giọng điệu, xúc cảm khác nhau. Vì thế để làm Mẻ Cốc, từ khi hơn 13 - 15 tuổi bà đã tìm các bậc nghệ nhân tiền bối để học, tự chép thành sách theo từng phần. Không chỉ chăm chỉ tự học, bà Toàn còn đam mê mãnh liệt với câu lượn, điệu múa cổ nên dù khó, bận thế nào cũng cố học bằng được. Vì thế hơn 60 bài lượn, mỗi bài dài đến 30 - 40 câu bà đều thuộc nhuần nhuyễn, diễn xướng biểu cảm thuần thục. Bà trở thành người giữ “linh hồn” của Lễ hội Nàng Hai.

Nghệ nhân dân gian là “Bảo tàng sống” giữ gìn một cách nguyên bản các giá trị văn hóa dân tộc.

Còn nghệ nhân múa khèn dân tộc Mông Hoàng Văn Đô, xã Quảng Lâm (Bảo Lâm) mới ngoài 30 tuổi đã đạt nhiều giải thưởng trong nhiều lễ hội cấp tỉnh, khu vực với bài múa khèn điêu luyện, độc đáo. Để có được bài múa khèn hay, hơn 12 tuổi, anh đã bắt đầu học thổi khèn, múa khèn. Anh Đô cho biết: Muốn học múa khèn hay thì hơn 10 tuổi khi đôi chân còn dẻo dai, tâm hồn trong trẻo đã cảm thụ bài hát và học từng bước đá chân, xoay người thì mới dễ học. 15 tuổi đã tập múa khèn trên dây… Trải qua nhiều năm luyện tập với cuộc sống khó khăn, không có nguồn hỗ trợ nào mà chỉ với niềm đam mê cháy bỏng, anh Đô trở thành người múa khèn giỏi, gìn giữ và phát huy được nét văn hóa độc đáo thổi khèn của dân tộc Mông.
Còn rất nhiều loại hình VHDG độc đáo mà NNDG đã cống hiến cho tỉnh xây dựng các chương trình, sự kiện văn hóa, khơi dậy nhiều giá trị văn hóa truyền thống quý báu. Nhận thức vai trò của NNDG trong việc bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa trong cộng đồng, năm 2016, tỉnh đã hoàn thiện hồ sơ về loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian, có 10 nghệ nhân được truy tặng, phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân Ưu tú”. Tuy vậy, hiện nay vẫn còn nhiều NNDG có nhiều cống hiến chưa được phong tặng danh hiệu nghệ nhân vì còn nhiều yếu tố, điều kiện...  Mặc dù vậy, các NNDG vẫn nhiệt tình đem khả năng, vốn kiến thức của mình tham gia các hoạt động văn hóa văn nghệ cơ sở, của tỉnh; tuyên truyền, vận động nhân dân tích cực xây dựng đời sống văn hóa… Nghệ nhân đã được phong tặng nghệ nhân và chưa được phong tặng tích cực sáng tác và truyền dạy các làn điệu, bài hát, điệu múa, điệu khèn truyền thống cho thế hệ trẻ; có ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa, phong tục truyền thống tốt đẹp của từng dân tộc.

Trường Hà

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh