Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Làn điệu Xà xá của người Nùng Giang ở Cao Bằng

Thứ bảy 20/07/2019 05:00

Dân ca người dân tộc Nùng ở Cao Bằng rất phong phú với nhiều thể loại, như: Sli, lượn, Hèo phươn… Trong đó, làn điệu Xà xá của người Nùng Giang với sự ngọt ngào, độc đáo, thể hiện chất trữ tình đằm thắm, mượt mà, nét tươi sáng và giản dị của tâm hồn người Nùng Giang.

Các nghệ nhân dân gian tại huyện Quảng Uyên hát làn điệu Xà xá.

Mỗi năm, dịp xuân về, trai gái trong làng bản người Nùng Giang rủ nhau đi chơi cầu may lấy lộc. Trước lúc khởi hành, họ tập trung trước Thổ công (Thành hoàng) dâng rượu, dâng trà, hát tụng mong được thần linh phù hộ cho vạn vật như ý. Sau câu hát lại khua một hồi trống chiêng náo nhiệt. Câu mở đầu có hai từ “Xà xá”, lâu dần quen gọi thành tên làn điệu Xà xá.
Theo Nghệ nhân Ưu tú Nông Thị Ngần, xã Độc Lập (Quảng Uyên), người đang hằng ngày “truyền lửa” tình yêu dân ca Nùng cho thế hệ trẻ qua các lớp truyền dạy dân ca tại nhà và phối hợp với huyện mở trong dịp hè cho giới trẻ, làn điệu Xà xá của người Nùng Giang có thể hát đơn, hát đôi, hát tốp ca hay đồng ca. Xà xá gốc từ “ngoạn xả” mà ra, có nghĩa là du ngoạn và giải trí, vui vẻ. Xà xá có giai điệu vui tươi, hóm hỉnh, bày tỏ tình cảm giao lưu giữa thanh niên nam nữ với nhau. Lời hát thường cô đọng, gợi lên những hình ảnh quen thuộc, gần gũi với lối nghĩ, lối sống của dân tộc. Những bài hát Xà xá được truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác, nên ngoài giá trị văn hóa truyền thống, nó còn đóng vai trò củng cố mối quan hệ gia đình, dòng họ, xóm làng, duy trì trật tự kỷ cương trong cộng đồng.
Những lời hát Xà xá mộc mạc, dung dị, nhưng đầy cuốn hút, như: Có cô gái đẹp nhất trong rừng cây/Hoa nở ngát hương xung quanh em/Anh luôn ở bên cạnh cô gái ấy/Nhưng không dám ngẩng đầu để nhìn/Lời muốn nói đã ở đầu môi/Nhưng khi nhìn vào đôi mắt em/Tất cả lời nói ở trên đời/Chỉ riêng câu nói yêu chưa dám hỏi…
Người Nùng Giang luôn tự hào đã được ông
cha để lại một kho tàng văn hóa vô cùng phong phú, đặc biệt là làn điệu Xà xá. Làn điệu Xà xá gắn bó mật thiết trong đời sống, là một phần “hồn cốt” tạo nên nét văn hóa dân gian giàu bản sắc của người Nùng Giang. Họ hát Xà xá để đề cao tinh thần lao động sáng tạo, đạo đức, lẽ sống, phép ứng xử, ca ngợi thiên nhiên, tình yêu đôi lứa và những lời định hướng giáo dục con người hiểu biết cội nguồn dân tộc, quê hương mình, gìn giữ và phát huy những từ ngữ trong các làn điệu dân ca hàm chứa sâu sắc mối quan hệ trong gia đình, họ hàng, anh em, tình yêu đôi lứa, trong lao động sản xuất… để truyền dạy cho thế hệ sau. Ví như đoạn hát sau: Chiều về nghe tiếng sáo vi vu/Mênh mông trời đất quê hương ta/Hạt gạo thơm tho nuôi lớn người/Con người mộc mạc chân tình lắm/Đùm bọc hết mình lúc đói no…
Tuy nhiê
n, hiện nay, cũng như phần lớn các làn điệu dân ca truyền thống khác, làn điệu Xà xá của người Nùng Giang đang đứng trước nguy cơ mai một. Để bảo tồn làn điệu Xà xá, các ngành chức năng liên quan ngoài đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động đồng bào người Nùng Giang gìn giữ giá trị văn hóa của dân tộc mình thì cần đồng thời tổ chức sưu tầm, tập hợp tư liệu, sách cổ về làn điệu Xà xá đang lưu giữ trong nhân dân. Hằng năm, tổ chức hát Xà xá ở mỗi xóm, xã, liên xã người Nùng Giang nói riêng và trên địa bàn tỉnh nói chung nhằm khơi dậy, phục vụ phát triển du lịch cộng đồng.

Thúy Hằng

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh