Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Kỹ thuật làm trống độc đáo của người Dao ở Cao Bằng

Chủ nhật 10/06/2018 06:00

Dân tộc Dao ở Cao Bằng có nền văn hóa, nghệ thuật truyền thống phong phú và độc đáo thể hiện qua các làn điệu hát giao duyên, dân ca, dân vũ, lễ hội và các tập quán sinh hoạt tín ngưỡng..., trong đó, nghệ thuật làm trống mang giá trị thẩm mỹ, kỹ thuật độc đáo.

Trống của người Dao Đỏ tại xã Thái Học (Nguyên Bình).

Trống là nhạc cụ mang giá trị văn hóa quan trọng trong đời sống cộng đồng của đồng bào dân tộc Dao, tham gia vào tất cả các hoạt động đời sống của con người từ khi sinh ra, lớn lên cho đến khi chết. Vì vậy, người Dao coi trống là “báu vật” nên được trân trọng, cất giữ trong nhà và giữ gìn qua các thế hệ. Thoạt nhìn, trống của người Dao khá nhỏ, đơn giản nhưng để làm được một chiếc trống thì cần rất nhiều công đoạn tỉ mỉ, cần kỹ thuật, năng khiếu và cả bí quyết riêng.
Ông Lý Triệu On, xóm Lũng Phùng, xã Thái Học (Nguyên Bình) - một trong những người duy nhất tại xã còn giữ nghề làm trống truyền thống, cho biết: Để làm được một chiếc trống cần có da thú làm mặt trống. Mặt trống làm bằng da thú thường là da của sơn dương, trâu, bò… Trong đó, da của sơn dương làm mặt trống tốt nhất vì mỏng và tiếng trống sẽ vang hơn nhưng nay rất hiếm. Da thú được sấy khô trên gác bếp để có độ khô cần thiết và không bị mốc. Cần có tang trống và dây mây hoặc thừng cùng những miếng gỗ nhỏ được vót đều, mài nhẵn làm nêm trống. Khi ráp trống dùng tang trống làm bằng miếng gỗ tốt (gỗ mít, thông, nghiến)… đục rỗng hoặc khoét thủng, sau đó bào tròn, bóng xung quanh làm sao cho tang mỏng, nhẹ nhưng vẫn bền và chắc. Độ bền của trống phụ thuộc vào bộ phận tang trống này. Bao quanh tang trống là những miếng gỗ nhỏ hình chữ nhật đan chéo nhau tạo thành một hàng nêm. Miếng da được đục lỗ nhỏ xung quanh để cài dây mây và căng vào các nêm chéo nhau. Khi mặt trống bị trùng chỉ cần đóng chặt nêm lại mặt trống sẽ căng. Đây là kỹ thuật làm trống khác biệt của người Dao so với cách làm trống đóng đinh da vào tang trống của những dân tộc khác.
Cách làm trống có các bước chung cơ bản như trên nhưng để có một chiếc trống đẹp, tiếng gõ hay lại phụ thuộc vào kỹ thuật, kinh nghiệm và sự tài hoa của từng nghệ nhân làm trống. Có những bí quyết riêng “cha truyền con nối”. Nên muốn học để làm được trống phải mất 3 - 4 năm mới có thể làm được. Vì sau khi ráp trống hoàn thành lại cần phải biết chỉnh âm thanh trống thật chuẩn. Người biết chỉnh âm cần phải biết nghe mà kỹ năng nghe và thẩm định chất lượng âm thanh không thể truyền dạy bằng sách vở, chỉ có thể nhờ kinh nghiệm và năng khiếu. Người làm trống,  ngoài đôi tay khéo léo còn cần đôi tai tinh tế mới có thể nghe và chỉnh âm thanh của trống. Một chiếc trống “chuẩn” khi đánh lên, người đứng xa vẫn nghe tiếng trống âm vang mà người đứng gần không cảm thấy chói tai, được vậy thì âm mới đạt.
Đặc biệt, dù có đầy đủ các nguyên liệu làm trống nhưng muốn làm trống cần xem ngày tốt mới được làm và người đến mua trống cũng phải xem ngày tốt, kiêng những ngày xấu theo từng dòng họ của mình thì mới đi mua trống về dùng. Cùng là dân tộc Dao nhưng trống của người Dao Tiền có kích cỡ to hơn trống người Dao Đỏ. Trống người Dao Đỏ nhỏ gọn chỉ rộng khoảng trên 20 cm. Khi vào nhà của người Dao Tiền mà thấy trên bàn thờ có đặt chiếc trống là dấu hiệu cho biết đây là gia đình trưởng họ.

Trống đặt trên bàn thờ là dấu hiệu cho biết nhà trưởng họ người Dao Tiền ở xã Hoa Thám.

Người Dao ở Cao Bằng thường dùng trống cùng với thanh la, chũm chọe, chiêng, kèn… tạo thành một dàn nhạc gõ để phục vụ trong các lễ, tết, hội hè và sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. Đây là giá trị văn hóa không thể thiếu trong đời sống tinh thần của họ. Trước kia hầu như mỗi gia đình người Dao đều có một chiếc trống nhưng hiện nay thường mỗi dòng họ chỉ có 1 - 2 gia đình có trống hoặc những người làm nghề thấy cúng. Khi có việc cần dùng trống, các gia đình không có sẽ mang một chút lễ gồm 1 kg thịt lợn, tiền… để mượn về dùng.  
Những chiếc trống vẫn luôn giữ vai trò quan trọng trong dòng chảy văn hóa tinh thần của người Dao, do đó, nghề làm trống truyền thống của người Dao cần được gìn giữ, bảo tồn và phát huy, trước hết, các nhà quản lý văn hóa cần kiểm kê, rà soát các nghệ nhân biết làm trống; tuyên truyền ý thức bảo vệ nghề truyền thống để bản thân mỗi người Dao tự ý thức tiếp nối và phát triển nghề làm trống truyền thống của dân tộc.  

Xuân Lam

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh