Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Độc đáo nghệ thuật thêu hoa văn trên trang phục truyền thống người Dao Tiền

Chủ nhật 13/10/2019 18:00

Trang phục truyền thống của người Dao Tiền ở Cao Bằng được tạo nên từ rất nhiều kỹ thuật: Cắt may, nhuộm chàm, in sáp ong, thêu… Trong đó, nghệ thuật thêu hoa văn rất độc đáo, tinh tế, giàu bản sắc và ẩn chứa những thông điệp nhân văn sâu sắc.

Phụ nữ Dao Tiền xóm Nà Chắn, xã Hoa Thám (Nguyên Bình) thêu trang phục truyền thống.
Nghệ thuật thêu thùa của người phụ nữ Dao Tiền thể hiện tập trung nhất ở chiếc áo. Người Dao Tiền thêu từ hai vạt trước đến hai mảnh vải thân sau. Hai tay áo được thêu riêng. Hai thân trước gồm những đường thêu nẹp áo, vạt áo, hình con chim, hình con chó, con dê, hình chữ thập ngoặc ở phần sát gấu vạt. Hai thân sau được thêu nhiều hình con chó, con dê, con chim, cây thông, hình người; phần thắt lưng thêu hình hai quả trám lớn đối xứng. Sau khi thêu từng mảnh vải, người ta khâu ghép lại thành áo rồi mới thêu phần viền gấu áo thân sau và hai tà áo thân trước với những đường thêu dài bằng chỉ nhiều màu, chủ yếu theo kiểu trang trí đường diềm. Hai tay áo được thêu hoa văn nhỏ trên cánh tay, gấu tay. Vì thế, phần cổ áo ở cả phía trước và sau đều rất kín đáo nhưng nổi bật và đẹp.
Trong các họa tiết của chiếc áo, nổi bật là hình ảnh những con chim lớn, con dê, con chó. Về ý nghĩa hình ảnh những con chó đơn, chó đôi được điểm xuyết nơi gấu áo phụ nữ, áo của thầy, người thụ lễ mặc trong lễ cấp sắc của đàn ông Dao Tiền, bà Triệu Thị Nhình, Tổ trưởng xưởng thổ cẩm tại xóm Nà Chắn, xã Hoa Thám (Nguyên Bình) cho biết: Hình ảnh con chó liên quan đến quan niệm về vị vua Bàn Vương của người Dao xưa, đó là con chó thần giúp Bình Vương diệt Cao Vương, được vua Bình Vương gả công chúa và phong vương (tiếng Dao gọi là Piền Hùng tức Bàn Vương). Sau đó Bàn Vương sinh ra mười hai họ người Dao. Hình ảnh chó được thêu trên trang phục truyền thống thể hiện sự trân trọng đối với nguồn gốc của tộc người và cũng chính là quan niệm về nhân sinh của người Dao Tiền qua bao thế hệ vẫn được gìn giữ nguyên vẹn đến hôm nay.
Không chỉ thêu những hình ảnh thường thấy trong sinh hoạt hằng ngày, hình con chim, người Dao Tiền còn thêu hình con nhện. Ngoài ra, hình bông hoa tám cánh hay còn gọi là hoa mào gà xuất hiện trên khăn đội đầu và vạt áo của nữ. Theo người Dao, quan niệm hoa văn này có nghĩa là cầu mong may mắn. Trong các mô típ hoa văn của người Dao, mô típ này cùng với mô típ cây tùng được thể hiện thành mảng rộng và rõ nét nhất. Cùng với đó là hình cây thông, hình chim phượng hoàng, hình mặt trời… Các họa tiết không nhiều, không rối, rất hài hòa và nổi bật. Điều đó thể hiện tâm hồn phóng khoáng, sự rung cảm trước vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên và tài năng nghệ thuật của tộc người. Có thể thấy đây là một phần trong quan niệm về thế giới và ý thức chế ngự thiên nhiên của người Dao Tiền.
Điểm nhấn cho bộ trang phục truyền thống của người Dao Tiền chính là chiếc khăn đội đầu được làm bằng vải bông trắng khổ rộng 30cm, dài 1,2m. Khăn được thêu hoa văn theo kiểu đường diềm và tạo thành hình vuông ở hai đầu. Phần giữa của khăn được thêu một vài họa tiết nhỏ, phần cuối vạt khăn thêu hình vuông và bên trong họa tiết hình mặt trời.  Khi đội lên đầu, người Dao Tiền vắt chéo hai đầu khăn trước trán tạo nên hình sừng ở hai bên đầu rồi gấp hai hình thêu lên đỉnh đầu. Chiếc khăn đội đầu của người Dao Tiền gắn với tương truyền rằng, khi người Dao Tiền rời quê cũ đi tìm vùng đất mới phải vượt qua biển rộng, người cha vì già yếu không đi theo các con được đành phải ở lại quê cũ. Khi những chiếc bè mảng rời xa bờ thì đoàn người nhận được tin người cha già ở quê đã mất, đau đớn tiếc thương cha, người anh cả bèn lấy tấm vải bông xé ra thành nhiều mảnh nhỏ và đưa cho mỗi người một mảnh đội lên đầu, hướng về quê cũ bái vọng để tang cha. Từ đó mà người Dao Tiền mới có khăn đội đầu màu trắng. Sau này, khăn đội đầu trong bộ trang phục được người ta thêu các họa tiết bằng chỉ đen vào hai đầu khăn để phân biệt với khăn tang.
Tuy nhiên, hiện nay một số phụ nữ Dao Tiền không biết thêu thùa quần áo truyền thống do công việc này đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn. Nếu thế hệ trẻ người Dao Tiền không biết thêu và không hiểu ý nghĩa của các hoa văn thì nguy cơ mai một giá trị của bộ trang phục truyền thống là không tránh khỏi. Do đó cần giáo dục thế hệ trẻ người Dao Tiền nhận thức, trân trọng những giá trị văn hóa dân tộc. Ngoài khuyến khích cộng đồng mặc trang phục truyền thống cũng cần tạo ra môi trường để họ có cơ hội phô diễn trang phục với niềm vinh dự, tự hào.
Thúy Hằng

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh