Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Chiếc áo dài Tày và ý nghĩa của năm thân áo

Thứ hai 29/03/2021 05:00

Người Tày là một trong 54 dân tộc ở Việt Nam, thuộc hệ ngôn ngữ Thái - Kadai, sinh sống chủ yếu ở vùng miền núi Đông Bắc nước ta. Người Tày có dân số đông thứ hai sau dân tộc Kinh. Trong tiến trình lịch sử tồn tại và phát triển, người Tày có một kho tàng giá trị văn hóa truyền thống đa dạng, đặc sắc. Trong kho tàng những giá trị văn hóa vô tận đó có chiếc áo dài của người Tày mang đậm bản sắc văn hóa và ý nghĩa nhân văn sâu sắc. 

Trang phục áo dài nam, nữ dân tộc Tày. Ảnh: Mác Kham.

Nét độc đáo của chiếc áo dài Tày là cả áo nam, áo nữ cùng đồng nhất một màu chàm phổ biến. Áo dài được cắt may rất khéo léo, không thêu thùa, trang trí cầu kỳ như áo, váy của các dân tộc khác, cả áo nam và áo nữ đều được cắt ghép tinh tế từ 5 mảnh khác nhau, 5 mảnh rời đó thường được gọi là 5 thân áo, mỗi mảnh thân áo đều có ý nghĩa khác nhau.

Trong đó 4 thân dài và 1 thân hụt nằm ở phía trong ngực bên phải, thân áo trước được xẻ chéo từ dưới cổ sang nách bên phải, áo dài Tày thường dài đến quá bắp chân, thân áo và tay được cắt theo số đo của thân người, xẻ nách phải, cổ tròn đứng, cao khoảng 1,5 cm, đơm cúc vải (cúc được kết hình tròn như quả cây sau sau, nên thường được gọi là kết mác sau), hay cúc đồng (cũng loại cúc tròn giống như cúc vải), thường được gắn 5 cúc ở bên sườn và 5 cúc trước ngực.

Đối với phụ nữ khi mặc kết hợp thêm dải thắt lưng, buộc quấn ngang bụng, ngang lưng tạo điểm nhấn thêm nét duyên dáng của phụ nữ. Thắt lưng được dệt rộng khoảng 40 cm và gấp làm tư, chiều dài đủ quấn quanh thân người hai vòng, buộc lại ở phía sau để buông dải đuôi xuống sau lưng.

Đặc biệt kết hợp với bộ trang sức bằng bạc trắng bao gồm: hoa tai, vòng cổ, đôi vòng tay, dây xà tích vắt ngang lưng tạo nét đẹp hài hòa, thanh nhã, duyên dáng, khỏe khoắn nhưng rất cá tính của người phụ nữ Tày. Đối với nam giới không có thắt lưng mà để thân áo xuôi theo dáng người tạo nét khỏe khoắn, mạnh mẽ của người đàn ông. 

Với những nét đặc trưng riêng của chiếc áo dài Tày là cơ sở để phân biệt sự khác biệt của chiếc áo dài Tày với chiếc áo dài của các dân tộc khác. Nét nổi bật của chiếc áo dài Tày là nghệ thuật tạo hình, gọn gàng, thanh thoát, làm tôn lên vẻ đẹp dịu dàng, kín đáo của người phụ nữ Tày. 

XUẤT THÂN CỦA CHIẾC ÁO DÀI TÀY

Cho đến hiện tại, chưa có công trình nghiên cứu nào khẳng định được thời gian ra đời của chiếc áo dài Tày. Tất cả các giả thiết đều cho thấy sự tương đồng của chiếc áo dài Tày hiện tại có mối liên quan đến chiếc áo của "Pú Luông - Slao Cải" trong truyền thuyết Pú Luông - Slao Cải.

Truyền thuyết kể rằng. Từ thửa sơ khai ấy Pu Luông - Slao Cải đã ghép những mảnh vỏ cây sui thành những chiếc áo để mặc che thân và làm ấm cơ thể trong những ngày đông giá rét. Slao Cải đã ghép hai mảnh vỏ cây sui thành thân trước, hai mảnh thành thân sau, hai đường sống đối xứng nhau giữa thân trước và thân sau để giữ ấm cho lồng ngực; đồng thời đính thêm một miếng nhỏ ngắn ngang ngực vào bên trong thân trước và nối thêm hai mảnh vào hai bên cánh tay thành ống tay áo.

Gắn 5 giải dây để buộc cho gọn gàng, kín đáo trên ngực và 5 giải bên hông phải. Rồi sau này, theo tiến trình lịch sử tồn tại và phát triển của người Tày, sau khi Slao Cải tìm ra giống cây bông để kéo sợi dệt vải để may quần áo và làm chăn đắp. Qua quá trình cải tiến cuộc sống, chiếc áo dài cũng được người Tày cải tiến cho phù hợp với điều kiện qua các thời kỳ và hoàn hảo như ngày nay. 

Ý NGHĨA CỦA 5 THÂN ÁO DÀI TÀY

Chiếc áo dài truyền thống của người Tày còn chứa đựng đạo lý từ bao đời theo triết lý sống của người Tày. 4 thân áo từ thời xa xưa với 2 thân áo trước và 2 thân áo sau được biểu tượng hóa tượng trưng cho tứ thân, phụ mẫu, thân áo thứ 5 là thân áo nhỏ nằm ở bên trong hai thân trước, dài từ cổ xuống đến ngang ngực áo tượng trưng cho con cái với ý nghĩa con cái luôn nằm trong lòng cha mẹ, cha mẹ luôn che chở cho con cái, ngược lại con cái luôn là nguồn nhiệt năng sưởi ấm cho trái tim của cha mẹ.

Một phần không thể tách rời là hai ống tay áo thuôn nhỏ dần theo cánh tay người mặc, tượng trương cho họ hàng nội ngoại. 5 chiếc khuy cài bên ngực của áo đại diện cho thuyết "ngũ hành" (Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy), 5 chiếc khuy bên hông tượng trưng cho "ngũ đại tổ tiên sinh thành" (cha mẹ, ông bà, cụ, kỵ, đại kỵ…). Theo phong tục trong nghi lễ vòng đời của người Tày, hai thân áo trước tượng trưng cho tổ tiên, cha mẹ bên nhà nội; hai thân áo sau tượng trưng tổ tiên, cha mẹ bên nhà ngoại.

Theo phong tục, khi cha mẹ bên nhà nội có tang sự thì áo tang thường may trái hai thân áo trước và tạo tua như nếp vải sờn hai gấu áo thân trước, còn nếu là tang sự bên nhà ngoại thì áo tang sẽ may trái hai thân áo sau và tạo tua như nếp vải sờn hai gấu áo thân sau. Từ những đặc điểm này, khi dự một đám tang chỉ cần nhìn vào chiếc áo tang sẽ nhận biết đâu là họ hàng nhà nội, đâu là họ hàng nhà ngoại.

GIÁ TRỊ CỦA CHIẾC ÁO DÀI TÀY

Theo cách cắt may tỉ mỉ, tinh tế, khi mặc chiếc áo dài ngũ thân lên người, đối với áo dài nam thể hiện rõ các đặc tính khỏe khắn, khiêm nhường, kín đáo, phong thái đĩnh đạc; đối với phụ nữ thể hiện nét nữ tính, duyên dáng, kín đáo, thanh lịch, tinh tế. Sự tinh tế còn thể hiện trên kỹ thuật may như khi ghép các thân áo vào chỗ sống áo thật khớp, đường kim thẳng, nhỏ, đều, có chỗ được giấu kín không thấy đường chỉ khâu; đường tà, chân vạt áo sống động.

Về góc độ mỹ thuật, các đặc điểm tạo hình thân áo, tà áo, dựng cổ áo, chắp nối cánh tay áo, khuy được tính toán kỹ lưỡng vừa phù hợp với công năng sử dụng vừa có tính thẩm mỹ. Trong các công đoạn cắt may áo dài ngũ thân, công đoạn định hình của tà áo là công đoạn phức tạp nhất, bởi khi chiếc áo hoàn thiện, những vấn đề đẹp, xấu, cơ bản đều do công đoạn này mà ra.

THỰC TRẠNG CỦA CHIẾC ÁO DÀI TÀY  

Trải qua nhiều biến động của lịch sử, chiếc áo dài truyền thống của người Tày đã bị mai một. Hiện nay, do hội nhập kinh tế và phát triển kinh tế thị trường, chiếc áo dài Tày ít thịnh hành và dần mờ nhạt trong đời sống xã hội. Chiếc áo dài Tày từng là trang phục truyền thống của người Tày, tuy nhiên qua những thăng trầm của lịch sử, chiếc áo dài truyền thống của người Tày không còn hiện diện trong đời sống thường ngày, chỉ còn là những ký ức của các bà, các mẹ. Những kỷ vật cuối cùng của chiếc áo dài Tày chỉ còn tồn tại trong viện bảo tàng, văn học đương đại, sân khấu điện ảnh, nghệ thuật hội họa… 

Những năm gần đây do nhu cầu của nghệ thuật biểu diễn, chiếc áo dài Tày được phục hồi phục vụ chủ yếu cho biểu diễn trang phục, các nhà thiết kế đã phục dựng và trang trí, tô điểm thêm nhiều loại hoa văn dựa trên hoa văn thổ cẩm của người Tày để trang trí lên chiếc áo dài truyền thống, tạo thêm nét lung linh, sinh động hơn.

Nhưng dù là cách tân hay cổ điển vẫn cần sự hài hòa, trang nghiêm, tinh tế và tôn trọng lịch sử chiếc áo dài truyền thống của người Tày, bởi đó là biểu tượng, là bản sắc, giá trị văn hóa nhân văn của chiếc áo dài gắn với nhân cách sống của người Tày.

Thiên Phước

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh