Bạn đang xem: Trang chủ » Văn hóa

Cần gìn giữ, khôi phục nhà sàn truyền thống

Thứ bảy 03/08/2019 16:00

Nhà sàn truyền thống từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa đặc trưng, tiêu biểu của đồng bào dân tộc trên địa bàn tỉnh ta. Nhưng hiện nay, trước những đổi thay của cuộc sống, những nếp nhà sàn truyền thống đang dần bị thay thế bằng nhà ngói, nhà xây hoặc nhà sàn kiểu mới với kiến trúc lạ lẫm. Bên cạnh đó, xu hướng mang nhà sàn từ miền ngược về miền xuôi đang trở thành “mốt”, là thú chơi tầm cỡ của người có tiền.

Vẻ đẹp làng quê với hình ảnh những nếp nhà sàn truyền thống đặc trưng ở xóm Bồng Sơn, xã Đàm Thủy (Trùng Khánh). Ảnh: Minh Anh

 Đến xóm Bản Guồng, xã Tiên Thành (Phục Hòa), nơi 100% hộ người Tày sinh sống trong những ngôi nhà sàn có niên đại hàng trăm năm nằm dưới chân các dãy núi bao quanh xóm. Cảnh sắc thiên nhiên thanh bình, giữa màu xanh của núi đồi, rừng cây thấp thoáng ẩn hiện những nếp nhà sàn tạo nên không gian cổ kính đậm đà bản sắc của làng người Tày cổ. Đây là một trong những xóm còn gìn giữ được những nếp nhà sàn truyền thống khá nguyên vẹn trên địa bàn tỉnh hiện nay. Đối với các cụ cao niên, ngôi nhà của họ còn được xem như một không gian sống có từ lâu đời. Chính vì vậy mà giá trị của nhà sàn không thể tính bằng tiền bởi nó còn chứa đựng ý nghĩa nhân văn, đại diện cho một cộng đồng dân tộc.  
Nhưng từ những năm 1990 trở lại đây, trên địa bàn tỉnh, những xóm, làng còn gìn giữ nếp nhà sàn truyền thống như ở Bản Guồng không còn nhiều. Đến các bản, làng hiện nay rất dễ bắt gặp cảnh một số nhà sàn truyền thống bị bỏ hoang hay bị tháo dỡ xuống để xây dựng những ngôi nhà xây hiện đại…
Tại xã Ngọc Động (Thông Nông), nơi có 90% hộ dân tộc Nùng, Dao sinh sống, trước kia hầu hết các gia đình sống trong những ngôi nhà sàn. Nhưng hiện nay ngoài những nếp nhà sàn cũ thì số nhà sàn được dựng mới chỉ đếm trên đầu ngón tay hoặc đã bị hiện đại hóa. Chủ tịch UBND xã Ngọc Động Vương Văn Bộ cho biết: Toàn xã hiện chỉ còn giữ lại được khoảng 20% số nhà sàn truyền thống được dựng cách đây vài chục năm. Số nhà được xây dựng mới trong chục năm trở lại đây chủ yếu là nhà ống, nhà hộp bằng bê tông, cốt thép; một số nhà sàn dựng mới nhưng không mang kiến trúc và cách bài trí theo nhà sàn truyền thống. Theo bà con, cùng một diện tích sử dụng nhưng làm theo kiểu kiến trúc căn nhà sàn truyền thống thì có giá đắt gấp 1,5 lần trở lên so với làm nhà xây cấp 4 hiện nay. Thanh niên địa phương sau khi lập gia đình đều làm nhà xây theo kiến trúc hiện đại, không còn ai thiết tha làm nhà sàn truyền thống.
Trong ngôi nhà sàn với nhiều thế hệ trong gia đình đang sinh sống, bà Lý Thị Thân, xóm Chông Mạ, xã Cải Viên (Hà Quảng) chia sẻ: Tôi đã ở nhà sàn quen rồi, mọi sinh hoạt của cả gia đình đều gắn với nếp nhà sàn nên dù cuộc sống có thay đổi tôi vẫn chỉ thích ở nhà sàn truyền thống. Nhưng do gỗ tốt hiếm, giá cả đắt đỏ, bọn trẻ lại bảo nhà sàn không phù hợp nên dỡ bỏ ngôi nhà sàn này để làm nhà xây. Tôi buồn lắm vì trong ngôi nhà này nơi nào cũng là kỷ niệm, sau này bọn trẻ lớn lên chắc sẽ không còn được sống trong không gian nhà sàn nữa.

Nhà sàn mới được xây dựng ở xã Kim Cúc (Bảo Lạc).

Nhà sàn được coi là biểu tượng văn hóa đặc trưng, tiêu biểu của đồng bào dân tộc từ bao đời nay. Nếp nhà sàn trong đời sống tinh thần của người dân không đơn thuần là nơi ăn, nghỉ mà còn chứa đựng nhiều tín ngưỡng đặc sắc. Tuy nhiên, những giá trị vô giá ấy đang dần mất đi để nhường chỗ cho các ngôi nhà xây bê tông cốt thép. Với tình trạng “bê tông hóa” như hiện nay, các ngôi nhà sàn truyền thống đang có nguy cơ bị xóa sổ. Từ đó, nhà sàn truyền thống có lẽ bị quên lãng, chỉ nay mai là nó sẽ không còn đọng lại trong tiềm thức của người dân. Còn các căn nhà sàn mới dựng thì kiểu kiến trúc cũng đã thay đổi nhiều, như: mái lợp bằng tôn, phibrô ximăng; cầu thang lên xuống không còn theo số bậc thang như xưa mà theo chiều cao và sở thích mỗi gia đình… Đặc biệt, có một thực tế khá nghịch lý đang diễn ra, đó là nhà sàn truyền thống không còn được đồng bào tại các bản làng vùng cao gìn giữ nhưng lại được miền xuôi, các gia đình có điều kiện tại trung tâm thành phố trong và ngoài tỉnh tìm mua về dựng lại. Điều đáng lo ngại là tại một số thôn, bản hiện xuất hiện tình trạng thương lái hỏi mua những bộ cột gỗ lâu năm của các nhà sàn truyền thống, vì cái lợi trước mắt nên không ít người đã tháo dỡ để bán.
Anh N.V.Q - một người chuyên tìm mua các nhà sàn truyền thống trên địa bàn tỉnh để giới thiệu, bán lại cho “đại gia” các trung tâm thành phố trong cả nước, cho biết: Nhu cầu mua khung nhà sàn truyền thống hiện rất lớn. Họ thường muốn mua lại bộ khung nhà sàn truyền thống làm từ các loại gỗ tốt lâu năm đem về thành phố dựng lại. Giá một bộ khung nhà sàn truyền thống (cột, kèo, xà ngang…) gỗ tốt từ 40 - 60 triệu đồng/nhà. Có những nhà sàn cổ gỗ quý có thể còn cao hơn lên đến 100 triệu đồng. Hiện nay người dân tại các huyện Thông Nông, Bảo Lạc, Bảo Lâm, Hạ Lang… đã bán rất nhiều khung nhà sàn truyền thống.
Những năm qua, tại một số xóm, làng trên địa bàn tỉnh xây dựng các điểm du lịch cộng đồng, như: Khuổi Khon (Kim Cúc, Bảo Lạc); Khuổi Ky (Đàm Thủy, Trùng Khánh); Pác Rằng (Phúc Sen, Quảng Uyên)… Theo đó, các nếp nhà sàn truyền thống được gìn giữ, bảo tồn và phát huy. Tuy nhiên, con số này rất ít vì trước những đổi thay đời sống hiện nay, tại các bản, làng tình trạng “chảy máu” nhà sàn đang diễn ra âm ỉ và nếu không có biện pháp ngăn chặn kịp thời, có lẽ chỉ 10 - 20 năm nữa, những nếp nhà sàn sẽ chỉ còn tại các điểm du lịch cộng đồng. Hình ảnh những nếp nhà sàn ẩn hiện sau chân núi, rừng cây là một phần tạo nên “hồn cốt”, nét văn hóa truyền thống trong đời sống tinh thần của người dân sẽ bị lu mờ. Lúc đó, thế hệ trẻ liệu có còn biết đến một nét văn hóa giàu bản sắc cha ông ta qua những nếp nhà sàn truyền thống.

Bản Guồng, xã Tiên Thành (Phục Hòa) - nơi gìn giữ nguyên vẹn những nếp nhà sàn truyền thống.

Điều đáng nói khi đề cập đến vấn đề gìn giữ, khôi phục nhà sàn truyền thống tại cộng đồng dân cư với cấp ủy, chính quyền, cơ quan chức năng liên quan, chúng tôi đều nhận được câu trả lời chưa có kế hoạch, chủ trương gì cho vấn đề này. Vậy nếu chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền và vận động bà con thì liệu tình trạng “chảy máu” nhà sàn có chấm dứt?. Giữ gìn và kế thừa kiến trúc nhà sàn truyền thống trong cuộc sống hiện nay không chỉ là trách nhiệm mà còn là việc cần làm nhằm lưu giữ bản sắc vùng miền. Đây cũng chính là một trong những tiêu chí Chương trình xây dựng nông thôn mới của Đảng và Nhà nước đang hướng đến. 

Xuân Lam

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh