Bạn đang xem: Trang chủ » Non nước Cao Bằng

Xôn xao chợ quê

Thứ bảy 08/12/2018 06:00

Không biết chợ quê vùng cao có từ bao giờ. Cũng xôn xao lạ, trong kí ức, chợ quê nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ. Theo thời gian, chợ quê vùng cao dù thay đổi từng ngày nhưng những nét sinh hoạt, phong tục và văn hóa ẩm thực của cộng đồng vẫn được lưu giữ và mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Một góc chợ phiên Bảo Lạc. Ảnh: Minh Tuyền

Chợ quê từ miền Đông đến miền Tây của tỉnh đều giống nhau, cứ 5 ngày họp một phiên. Thế mà lạ, ít chợ ở cùng một khu vực trùng nhau về thời gian. Chợ có khi chỉ là một bãi đất trống nơi tập trung trao đổi mua bán những mặt hàng dân dã “của nhà tự trồng, tự nuôi”. Hoặc chợ sầm uất ngay giữa trung tâm phố huyện. Nhưng dù có đổi thay, phiên chợ vùng cao vẫn đầy sự lôi cuốn và thôi thúc những du khách ưa khám phá với bao điều kỳ thú.
Có lẽ ở khu vực phía Tây của tỉnh thì chợ phiên vùng cao Thị trấn huyện Bảo Lâm, Bảo Lạc là đặc sắc hơn cả. Đến chợ phiên nhộn nhịp như lễ hội. Từ các ngả đường, phụ nữ Mông, Lô Lô, Sán Chỉ... diện trang phục truyền thống xuống núi, nhìn xa như những đóa hoa rừng khoe sắc. Ai đã đến chợ sẽ được hòa mình với nét văn hóa bản sắc của các dân tộc.
Chợ Thị trấn huyện Bảo Lạc chỉ là một con phố nhỏ bên sông Gâm với những nóc nhà của người dân địa phương. Theo các cụ kể lại, trước đây chưa có đường ô tô đến bản vùng cao, xe máy ít được sử dụng thì trước hôm chợ chính, từng tốp người đến chợ khi trời đã chập choạng tối. Áp phiên chợ, buổi đêm trở nên nhộn nhịp. Những khúc giao duyên, những điệu khèn Mông dìu dặt. Từng tốp nhỏ quây những tấm vải thổ thành từng ô rồi rải chiếu trong đình chợ và giao lưu, tâm tình với nhau.

Sản phẩm từ nghề rèn của người Nùng An được nhiều người tin dùng.

Bây giờ chợ quê Bảo Lạc đã khác hơn nhưng không vì thế mất đi nét đặc sắc của một phiên chợ vùng cao. Sớm mai, trong không khí se lạnh của ngày mới, khói bếp từ những hàng ăn hòa cùng màn sương mỏng trong Thị trấn vờn lên lưng núi. Chợ được đánh thức bởi mùi thức ăn, mùi gia vị ngào ngạt từ những hàng phở, bánh cuốn. Hơi thở của núi rừng còn quện người qua lại với những đặc sản như tam thất, linh chi, mật ong rừng vàng óng trong những chai thủy tinh, hay đơn giản hơn là mớ rau rừng, những con gà mái ghẹ, những củ măng, củ ấu... được bày bán. Ở một góc chợ, những con cá còn nhảy tanh tách trước mặt người mua. Có nhiều thanh niên đến chơi chợ dắt theo con bò hay một số phụ nữ vùng cao gánh củi ướt đẫm sương tìm chỗ đặt bán. Lề đường khu phố rộng thênh thanh bỗng chốc trở nên chật chội. Giữa lòng đường, người bán bày sản phẩm nông sản đã tạo thành hàng bốn, hàng năm đều tăm tắp. Bên các hè phố, nhà nhà đua nhau bán hàng khô, nhu yếu phẩm.
Bình minh lên, nắng tỏa xuống thung lũng, chợ trở nên nhộn nhịp. Nhiều thiếu nữ dân tộc với gùi hàng trên lưng đi lựa chọn nhu yếu phẩm như: muối, dầu hỏa, mì chính... Tập trung đông đúc nhất ở phiên chợ đó là các hàng phở, bún. Phở ở đây được người dân tự tráng bánh bằng bột gạo nguyên chất, sau đó cắt thành sợi phơi khô để đến phiên chợ mang ra dùng. Nước canh chan phở ngọt bởi được ninh từ xương ống của lợn. Bưng bát phở thật đầy với những miếng thịt lợn quay vàng rộm, nghi ngút hương vị hành khiến thực khách chưa ăn đã ứa nước miếng. Ngoài các món thịt lợn đen hun khói, thịt bò khô, Bảo Lạc còn nổi tiếng món thịt chua. Thịt được ướp gia vị, ủ trong chum và được làm chín bằng cách lên men từ bột ngô.

Chợ bò huyện Bảo Lâm.

Chợ vùng cao thị trấn Pác Mjầu, huyện Bảo Lâm có sức hấp dẫn riêng và như một xã hội thu nhỏ phản ánh đặc sắc đời sống của người dân nơi đây. Đến chợ phiên, mọi người không chỉ giao lưu trò chuyện hẹn hò nhau mà còn nhắn mời việc hiếu, hỉ. Ở một góc đình chợ ồn ào bởi một tốp đàn ông ngồi bên những bát rượu và chếnh choáng mời nhau, bên cạnh là những bà vợ ngồi nhìn hoặc thầm thì to nhỏ. Đối với họ, chồng mình càng nhiều bạn, càng giao lưu thì chứng tỏ có địa vị và được tôn trọng. Khi chợ vãn, một số đàn ông không gượng bước được thì người vợ nhẫn nại và lặng lẽ ngồi bên cạnh, tay chuốt từng sợi đay đợi chồng tỉnh rượu mới về cùng.
Về miền Đông, chợ Thị trấn huyện Quảng Uyên cách trung tâm thành phố Cao Bằng 37 km. Chợ thường diễn ra rất sớm. Khi ánh mặt trời vẫn còn núp sau những ngọn núi cao là người dân trong vùng đã đi chợ. Dáng vẻ ai cũng tất tả, vội vã. Trên đôi quang gánh đung đưa theo nhịp chân của những người nông dân đầy ắp những sản vật quê nhà. Thỉnh thoảng, trên đường nhựa lại có tiếng móng ngựa kêu lọc cọc như đánh nhịp thời gian báo cho người ngồi trên xe biết rằng đường đến khu chợ chẳng còn xa nữa.
Chợ huyện Quảng Uyên được chia làm 3 khu đình riêng biệt. Mỗi đình chợ lại được quy định bày bán những mặt hàng khác nhau để người tiêu dùng dễ lựa chọn. Cạnh hai bên đường dẫn vào chợ, hàng quán mọc lên san sát, chủ yếu là những thức quà quê dân dã, đồ ăn vặt hoặc hàng ăn sáng. Giờ đây, khi phố thị thay đổi cùng với sự đan xen của các ngôi nhà cao tầng, các hàng quán này cũng trở sang trọng và đủ đầy hơn. Trong những ngày chớm đông, chẳng có gì tuyệt vời hơn được ăn một bát phở vịt nóng hổi đang nghi ngút khói vào sáng sớm. Phở vịt Quảng Uyên nức tiếng bởi hương vị đặc trưng không có một vùng miền nào có được. Nhiều khách thập phương khi ghé thăm, có dịp ăn một bát phở vịt ngọt nước canh xương hầm, beo béo của thịt vịt và dai dai của sợi phở cứ xuýt xoa mãi. Không tấp nập như hàng phở, người ghé mua hàng bánh bò, bánh rán, bánh bao... lại đủng đỉnh như có rất nhiều thời gian để thưởng thức.  
Đến chợ huyện Quảng Uyên, ai cũng ấn tượng bởi những bóng áo chàm bán sản phẩm rèn của người Nùng An ở xã Phúc Sen. Dụng cụ nông sản của người Nùng An cũng là một trong những mặt hàng được nhiều người dân trong và ngoài tỉnh ưu chuộng. Ở Phúc Sen hiện nay có 10 xóm thì có đến 6  xóm phát triển nghề rèn. Với 157 hộ làm nghề, 358 thợ lành nghề và hàng trăm thợ phụ, mỗi năm làng nghề Phúc Sen sản xuất và cung ứng ra thị trường hơn 4.000 con dao và công cụ sản xuất các loại. Đã có một thời gian, các làng nghề rèn ở Phúc Sen chao đảo trước sự xuất hiện ồ ạt của các loại dao, kéo nhập ngoại từ Trung Quốc, Thái Lan với mẫu mã đẹp, màu trắng sáng, giá rẻ hơn. Thị trường tiêu thụ không ổn định cũng là nỗi trăn trở lớn của người làm nghề. Thế nhưng, với người Nùng An ở Phúc Sen, họ chưa bao giờ có ý định từ bỏ nghề mà cha ông đã truyền lại.  
Một cơn gió heo may kéo theo hơi sương se se lạnh thoảng qua thổi vào bầu không gian nhộn nhịp của khu chợ một mùi hương đặc trưng, mà cũng thân quen. Mùi hương trầm của làng Phja Thắp. Sản phẩm do hơn 50 hộ dân làm và còn giữ nguyên được hầu hết các công đoạn của nghề truyền thống. Với thành phần nguyên liệu hoàn toàn từ tự nhiên, hương Phja Thắp tạo nên mùi cay cay, nồng nồng do thành phần đặc trưng từ lá của cây trầm. Những que hương được người bán hàng đốt thử dậy mùi, bay là là trong không gian làm níu chân các bà, các mẹ.
Xa hơn nữa, chợ Thông Huề là khu vực trung tâm của cụm xã Thông Huề, Trung Phúc, Đức Hồng, Thân Giáp, Đoài Côn của huyện Trùng Khánh. Trước đây, chợ nằm sát bên lề đường với là những gánh, những mẹt hàng được bày một cách dân dã mà không thiếu món gì. Từ bánh khảo, tương mạch, đến đậu phụ chao đều là những món ăn nổi tiếng. Chợ quê đánh thức tâm hồn bởi hình dáng của những người dân lam lũ. Họ từ những làng, bản xa xôi đi bộ khi trời còn tối. Trên vai là những con lợn giống hay những gánh ngô, thóc lặc lè. Các bà, các chị đi chợ, đầu đội khăn, tay xách giỏ bằng tre đựng đồ, thức ăn và mọi thứ chỉ gói bằng lá chuối. Ai ghé thăm chợ phiên Thông Huề cũng sẽ chọn mua những sản vật riêng có của từng mùa.

Hương trầm được bán ở chợ quê.

Chợ Thông Huề nay đã từ làng lên phố với chợ lớn, hiện đại hơn. Thế nhưng, hình ảnh ngôi chợ nơi quê nhà cùng với nét xưa không dễ phai nhòa. Chỉ có điều, sắc chàm đã ít hơn, thay vào đó là sự tấp nập của phố thị.
Mỗi một mùa qua đi, trên nhiều phố phường tấp nập với các cửa hàng, siêu thị ngập tràn hàng hóa, nhưng ở tại nhiều làng quê, những phiên chợ vùng cao vẫn mang những sắc thái riêng, tạo nên những cảm xúc, gợi lên những kỷ niệm đẹp của miền non nước Cao Bằng.

Tiến Quyết - Thủy Tiên

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh