Bạn đang xem: Trang chủ » Non nước Cao Bằng

Về Thông Huề xem Hội giao duyên

Chủ nhật 05/05/2019 05:00

Cứ vào ngày 27/3 và 27/7 âm lịch hằng năm, người dân các huyện miền Đông của tỉnh lại đến dự Hội giao duyên dân tộc Tày, Nùng tại phố Thông Huề, xã Thông Huề (Trùng Khánh). Với đặc trưng tại ngày hội, các làn điệu dân ca Tày, Nùng được thể hiện đã khẳng định những giá trị văn hóa, đậm chất nhân văn sâu sắc.

Các nghệ nhân tham gia Lượn Then tại đình chợ.

Hội diễn ra đúng chợ phiên Thông Huề. Đây là khu vực trung tâm của cụm xã Thông Huề, Trung Phúc, Đức Hồng, Thân Giáp, Đoài Côn (Trùng Khánh) nên thu hút đông đảo người dân đến chợ, dự hội.
Theo các cụ cao niên kể lại, hội có từ bao đời nay và diễn ra lúc nông nhàn, bởi theo mùa vụ sản xuất nông nghiệp, ngô đã vun trồng, lúa đã cấy xong. Khi đó, các nam thanh nữ tú đến các bậc trung niên hẹn nhau đến ngày hội giao lưu, gặp gỡ và hát giao duyên. Hội truyền thống có bắn pháo hoa và múa rồng, múa kỳ lân. Đoàn rước sẽ đến miếu Long Vương, miếu thổ địa để thắp hương cầu mùa màng tốt tươi, thiên hạ thái bình, gia đình hạnh phúc. Sau đó đoàn rồng, kỳ lân và đội múa khua chiêng gõ trống, thanh la vang cả phố và đến từng nhà chúc phúc. Gia chủ sau khi được chúc thành đạt, hạnh phúc đã tạ ơn bằng phong bao lì xì, rượu.
Hội giao duyên ở Thông Huề đặc trưng hơn các hội giao duyên ở khu vực khác là là có cả dân tộc Tày, Nùng đến dự hội và mang bản sắc, sự độc đáo của dân tộc mình góp vui ngày hội. Nếu người Tày có Lượn Then, lượn Phong Slư thì người Nùng có lượn Hà Lều. Từ đêm hôm trước, từng tốp nam hoặc nữ vận trang phục dân tộc đến dự hội và nghỉ tại đình chợ. Họ chuẩn bị chu đáo từng bài hát theo làn điệu của dân tộc mình. Không hẹn mà cùng gặp nhau tại ngày hội, nhóm dân tộc Tày sẽ tìm người cùng dân tộc và cất lên bài lượn.
Phong Slư trong ngày hội Thông Huề là một thể thơ hết sức đặc sắc của trai gái Tày nói về cung bậc tình cảm của những người đang yêu, giống như đọc thơ có diễn cảm của người Kinh. Tình yêu nam, nữ thể hiện trong Phong Slư là tiếng nói thủ thỉ tâm tình, lúc hóa thành dòng thác nhớ nhung tha thiết nên rất lãng mạn, nhân văn, có tính tao nhã, thanh cao. Sau khi đã bắt được ý tứ, người con trai sẽ dùng khăn tay ra dấu và hẹn người con gái ra gốc cây đầu chợ, bờ ruộng để lượn Phong Slư. Cũng từ đây, có nhiều đôi nam nữ nên duyên, nhưng nếu như không thành vợ chồng, sẽ có những bài lượn ra đời tạo một nét đẹp trong văn hóa độc đáo thấm đẫm phong vị trữ tình, rất phù hợp với cuộc sống người dân lao động. Từ ý nghĩa ban đầu, các làn điệu Phong Slư đã phát triển phục vụ các mục tiêu của cộng đồng, xã hội, như bài "Dồm Thông Huề" (nhìn Thông Huề): Mì rườn ủy ban xã ký tầng/Ban lãnh đạo mọi cần mọi giỏi/Thư toàn dân phấn khởi hất kin/Mọi rườn đạt gia đình văn hóa. (Tạm dịch: Có nhà ủy ban xã mấy tầng/Ban lãnh đạo xã mọi người đều giỏi/Để toàn dân phấn khởi làm ăn/Mọi nhà đều đạt gia đình văn hóa).
Ngày hội hát giao duyên tại Thông Huề còn có Lượn Then được từng đôi nam nữ thể hiện tại đình chợ và hát có bài bản. "Hôm nay ngày hội Thông Huề/Các anh, các chị cùng về với nhau/Nay em xin gửi vài câu/Chúc mừng ơi, anh ơi". Đặc sắc là những nghệ nhân đến dự hội và thể hiện những trích đoạn Lượn Then Tứ quý thu hút đông đảo người dự hội cổ vũ, tán thưởng.
Đối với người Tày, nếu như Lượn Then được trình diễn tại đình chợ, lượn Phong Slư hát ở nơi kín đáo riêng tư thì lượn Hà Lều của người dân tộc Nùng lại được hát trong nhà. Tại ngày hội, từng nhóm nhỏ người Nùng vào một nhà người quen để hát. Gia chủ bày cơm rượu và mời khách hát. Nữ lượn: Nhỉ chất nầy bó lót sắc pày/Phát sinh noọng thăm thày mà cón. (Tạm dịch: Ngày hai mươi bảy này chờ không bao giờ đến/Tức mình em về trước ngày hội). Nam đối lại: Khẩu rườn roòng bố tắng sắc mòn/Khen sửa quất phát moong dẻ nẳng. (Tạm dịch: Vào nhà không có bàn ghế gì/Tay áo phủi bụi rồi hãy ngồi).
Lượn Hà Lều mỗi bên hai nam, hai nữ đồng xướng, cách nhau một quãng, nâng đỡ nhau đến cuối câu. Câu lượn lại được phát ra ngọt ngào, da diết làm lòng người xao xuyến đến mê say. Người đáp rất hay, rất khéo làm người nghe hài lòng, thán phục. Lượn Hà Lều có thể là các bài quen thuộc hoặc ứng khẩu đối đáp nhau. Đặc biệt hơn, có nhiều nghệ nhân sáng tác ngay tại đó, nhưng vì lý do như mất giọng, già không hát được thì sáng tác và cho nhóm của mình hát đối.
Hà Lều có âm điệu ì ì... à lều... à đới... có sức cuốn hút lạ thường: Vằn nẩy vằn hang hội đây lai/Mọi cần dủ tí đai mà dòm. (Tạm dịch: Hôm ngày hội chợ đẹp lắm/Mọi người ở khắp nơi về xem). Nội dung của hát đối rất đa dạng, có thể là lời trách khéo hay là sự châm chọc để tạo sự hưng phấn trong giao lưu văn hóa. Đến chiều tối, nếu như hát chưa thỏa, họ lại rủ nhau về nhà của một người trong nhóm gần đó và hát cho thỏa thích.
So với hội truyền thống, hiện nay ngày hội giao duyên của dân tộc Tày, Nùng ở Thông Huề vẫn được giữ gìn nhưng ngày càng bị mai một. Dù vậy, hội vẫn thu hút đông đảo nghệ nhân, người dân đến chơi chợ và tự lập nhóm để hát giao duyên. Nghệ nhân dân gian Chung Hần, phố Thông Huề cho biết: Là nghệ nhân ở địa phương, tôi nhiều lần huy động cộng đồng tổ chức hội để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Điều đáng buồn là dự hội chỉ có các bậc cao niên mà không còn thanh niên nam nữ. Những năm gần đây, vài nhóm người dân tộc Nùng Giang ở một số địa phương lân cận không đến dự vì tuổi cao sức yếu. Nếu hội giao duyên dân tộc Tày, Nùng ở xã Thông Huề không được bảo tồn thì sẽ có khả năng mất hẳn.
Hội giao duyên dân tộc Tày, Nùng xã Thông Huề là nét đẹp trong đời sống văn hóa tinh thần đối với người dân địa phương, tuy nhiên đang đứng trước nguy cơ bị mai một, rất cần được các cấp, ngành quan tâm bảo tồn và phát huy.

Lệ Hằng

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh