Bạn đang xem: Trang chủ » Non nước Cao Bằng

Thanh minh trong tiết tháng Ba

Thứ tư 18/04/2018 06:00

Người dân quê tôi chọn ngày 3 tháng 3 âm lịch hàng năm làm ngày rải mả - ngày tảo mộ, hay gọi cách khác slo slam bươn slam - Tết Thanh Minh. Tôi nghe nói tục này được bắt nguồn từ phương Bắc, người Hán gọi là Tết Hàn thực.

Tết Tảo mộ của người Tày Trùng Khánh.                                                                  

Chuyện kể rằng, vào đời Xuân Thu, vua Tấn Văn Công gặp loạn, phải bỏ kinh thành mà đi lánh nạn. Nhà vua nay đây mai đó rất gian khổ và đầy sự nguy hiểm. Lúc bấy giờ có một người tên là Giới Tử Thôi, ông là một hiền sĩ theo vua để hiến kế. Trên đường lánh nạn, tới một hôm, lương thảo cạn kiệt, không còn gì ăn, nghĩ mãi Giới Từ Thôi bèn lén cắt một miếng thịt đùi của chính mình nấu chín rồi dâng lên vua. Ăn xong ngài mới biết sự thể và đem lòng vô cùng cảm kích người cận thần gần gũi của mình. Trải qua biết bao gian truân, nguy hiểm, rồi vua Tấn Văn Công cũng giành lại ngôi báu, lại trở lại làm vua nước Tấn. Ngài lập tức phong thưởng cho những ai đã hết lòng phụng sự, nhưng lại quên mất Giới Tử Thôi. Không những không oán hận, Giới Tử Thôi còn vui lòng khi thấy mình đã hoàn thành nghĩa vụ của một bầy tôi trung thành trước vua.

Giới Tử Thôi từ giã kinh thành, trở về nhà rồi đưa mẹ vào núi Điền Sơn ở ẩn. Vua Tấn Văn Công lúc bấy giờ mới sực nhớ ra người đã cứu mình. Ngài cho người đi khắp nơi tìm bằng được Giới Tử Thôi triệu về để ban thưởng. Nhưng Giới Từ Thôi cương quyết không chịu rời Điền Sơn về kinh nhận thưởng. Vua Tấn Văn Công bèn ra lệnh cho đốt rừng, bắt buộc Giới Từ Thôi phải ra. Nhưng ông thà chết cháy nhất định không chịu tuân lệnh vua ban.

Vì quá thương xót một bầy tôi hết lòng tận tụy phục vụ mà bị chết oan, vua cho xây miếu thờ và ra lệnh toàn dân kiêng đốt lửa ba ngày, chỉ ăn đồ nguội, để tưởng nhớ công đức Giới Tử Thôi.

Ở Việt Nam cũng theo tục ăn Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3. Tuy nhiên mỗi dân tộc cúng tổ tiên theo cách riêng của mình. Người Kinh chỉ cúng bánh chay bánh trôi để thay cho đồ lạnh, ít có liên hệ với tích Giới Tử Thôi.

Còn người Tày, Nùng lại theo cách của riêng mình. Đây là dịp con cháu sửa sang mồ mả tổ tiên. Đó là ngày duy nhất trong năm mở cửa mồ. Con cháu tỏ lòng hiếu thảo, tri ân công đức tổ tiên. Người trên dương thế được gặp hồn vía người âm. Người âm hiện hồn lên trò chuyện cùng con cháu. Hồn người âm khi là một luồng gió quẩn. Khi là một con bướm vàng bay lên đậu xuống. Khi là con ong đất. Khi là con kiến nâu. Khi là làn khói trắng cuộn thành hình ống…

Tết Tảo mộ tiến hành trong tiết trời ấm áp, núi rừng cây cỏ sông suối sạch làu làu, lòng người thư thái thanh thản. Vào cữ này, hãy còn có chút hương sắc mùa xuân, đó đây còn hây hẩy gió buồn. Nắng mùa hè chưa đến nỗi gay gắt. Những người thân đi làm ăn xa, lần lượt về. Nếu như Tết Nguyên đán, giỗ chạp hoặc cưới xin, đầy tháng… vì mải bận công việc, không thu xếp về được, sẽ chẳng một ai phàn nàn, chỉ nở một nụ cười thông cảm, thế là xong. Nhưng đến ngày Tảo mộ vắng mặt, thì lập tức bị người làng cười chê. Người anh em trong họ mạc trách mắng. Người trong nhà bực tức và giận dữ.

Từ sáng sớm, trước khi mặt trời lên, người người gồng gánh, dao cuốc, mâm bát, hương nến, quần áo, vàng mã… đi ra nghĩa trang. Mâm cỗ cúng trước mộ tổ tiên phải đầy đủ những món: xôi ngũ sắc, bánh gai, gà thiến luộc cả con, cá chép rán vàng, thịt lợn rán bì giòn, măng vầu hấp thịt nạc, đậu chao… Cúng xong, cả họ ngồi quây quần thụ lộc. Người âm nhìn người dương ăn uống. Thấy con cháu ăn khỏe, ham học, ham làm, biết kính trên nhường dưới, hồn người âm lấy đó làm mừng. Lửa bốc lên thành đám. Lửa vỗ tay như tiếng sao rơi. Lửa tung ra những chùm hoa phát sáng. Nhưng nếu con cháu biếng ăn, ham cờ bạc, học hành dốt nát nhưng lại kiêu căng khinh người, hồn người âm buồn rầu. Hương đang cháy bỗng lụi. Nến đang sáng bỗng phụt tắt. Biết là hồn người âm không vừa lòng. Người dương lập tức bảo nhau sửa mình. Cha phải làm gương sáng cho các con. Anh phải đáng làm anh, để đàn em nể phục. Ai có lỗi thì dập đầu xuống đất ba lạy. Chắp hai tay ba vái. Vái từ đỉnh đầu xuống trán. Từ trước trán xuống ngang tim. Mọi việc đều đi từ trái tim, từ lòng thành cầu gì ắt sẽ được như nguyện.

Tết Tảo mộ là một nét văn hóa độc đáo vùng Tày, Nùng. Dù ăn đâu làm đâu nhớ mùng 3 tháng 3 về quê thắp hương cúng tổ. Có thể xem đây là ngày tết cổ truyền của hai dân tộc Tày, Nùng. Tết Tảo mộ không kém phần quan trọng so với Tết tháng Giêng năm mới.

Y Phương

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh