Bạn đang xem: Trang chủ » Non nước Cao Bằng

Tết truyền thống của người Tày Cao Bằng

Thứ bảy 09/09/2017 07:00

Người Tày có nhiều Tết mang nét đặc trưng của nền sản xuất nông nghiệp lúa nước. So với các dân tộc khác trong cộng đồng, Tết của dân tộc Tày rất phong phú, đa dạng, diễn ra liên tục vào các tháng trong năm.

Chọn mua vịt trong ngày Tết Rằm tháng Bảy.              Ảnh: Thế Vĩnh
Tết Nguyên đán, là Tết lớn nhất trong năm, đó là điểm giao thời kết thúc một năm và khởi đầu cho một năm mới, giữa một chu kỳ vận hành của đất trời, vạn vật cỏ cây. Tết Nguyên đán diễn ra từ ngày 30 tháng Chạp năm cũ đến hết mùng 3 tháng Giêng âm lịch của năm mới. Người Tày rất coi trọng ngày Tết cổ truyền, ngay sau rằm tháng 7 âm lịch, bà con đã lo chuẩn bị cho Tết Nguyên đán, thiến gà, vỗ lợn, may quần áo cho con trẻ. Không khí Tết rộn ràng từ những ngày cuối năm, người ta sửa sang nhà cửa, bài trí cành đào, câu đối Tết trên bàn thờ tổ tiên và mổ lợn, thịt gà, làm bánh chưng, chè lam, khẩu sli, thúc théc, mâm ngũ quả, vàng mã... cho đêm giao thừa. Cả nhà, ai cũng hồi hộp chờ đợi thời khắc giao thừa đang đến, điểm lại thành quả năm qua và chuẩn bị bước vào năm mới; trên sàn ngoài nhà, bà con cắm cây nêu. Khi bước sang thời khắc năm mới sau giao thừa, người Tày có tục lệ đi lấy nước mới ở mỏ nước đầu làng hoặc sông, suối, mong muốn một năm mới tài lộc sẽ vào như nước, mọi sự trôi chảy, thuận hòa. Sang ngày mùng 1 Tết, mọi người trong nhà vui vẻ, quây quần bên mâm cơm. Ngày đầu năm, nhà nào cũng mong có quý nhân vía tốt đến thăm, chúc Tết. Từ mùng 2 trở đi, mọi người thăm thân, chúc Tết vui vẻ, đội kỳ lân đến từng nhà chúc mừng, đồng thời tổ chức các trò chơi dân gian: tung còn, đánh yến... Chiều mùng 3 hóa vàng, bẩm báo tổ tiên, kết thúc Tết Nguyên đán. Đây là dịp con cháu, họ hàng về sum họp, hội ngộ đông vui nhất trong năm.
Tết Đắp nọi, bà con tổ chức vào ngày cuối tháng Giêng âm lịch. Người ta gói thêm bánh chưng, làm bánh xì chen để ăn Tết. Đắp nọi có nghĩa là Nguyên đán nhỏ, dành cho những ai vì bận việc nước, việc quân... chưa về đoàn tụ cùng với gia đình dịp Tết Nguyên đán. Cũng có ý là tiễn tháng Giêng qua, bước vào vụ mới.
Tết Thanh minh, còn gọi là Tết "so slam, bươn slam", tức mùng 3 tháng Ba âm lịch hằng năm. Tết này, người ta làm xôi cẩm và xôi sắc màu, thịt gà, mổ lợn, hương hoa, giấy tiền đi tảo mộ. Tết Thanh minh thể hiện truyền thống đạo lý "uống nước nhớ nguồn", tỏ lòng thành kính, tri ân tổ tiên, những bậc tiền bối đã khuất, cầu mong tiên tổ ban phước lành, giàu sang, phú quý.
Tết Đoan ngọ, tổ chức ngày mùng 5 tháng Năm âm lịch, đó là Tết diệt trừ sâu bọ gây hại mùa màng. Người Tày làm bánh gio, rượu nếp, ăn quả mận đầu mùa, tắm các loại lá đắng, như: lá đào, lá kim ngân để tránh rôm sảy, mẩn ngứa..., làm cho con người khỏe mạnh chống chọi được với thời tiết nắng gắt, khắc nghiệt của mùa hè. 
Tết Khoăn vài (vía trâu), là Tết thu vía, trả công cho trâu, bò và trẻ em mục đồng chăn thả coi sóc trâu, bò sau vụ mùa cày cấy vất vả. Tết Khoăn vài tổ chức vào ngày mùng 6 tháng Sáu âm lịch hằng năm. Bà con làm xôi, bánh, bún, thịt gà, vịt cúng thần nông xin trả lại vía cho trâu, bò. Ngày này, con trẻ đi chăn thả trâu, bò được người lớn trong nhà gói cho bánh, bún và những chiếc đùi gà, vịt to béo ngậy để ăn cùng nhau, có ý động viên, khuyến khích mục đồng.  
Tết Rằm tháng Bảy (Tết Trung nguyên), tổ chức vào ngày 15 tháng Bảy âm lịch, là Tết lớn thứ hai sau Tết Nguyên đán. Người Tày thịt vịt, làm bún, bánh gai, bánh dợm để thờ cúng tổ tiên và các vong hồn không nơi chốn. Có gia đình khá giả mổ hẳn con lợn để ăn hoặc ăn chung nhau. Tết Rằm tháng Bảy là dịp để các đôi vợ chồng, con cái mang theo lễ vật về thăm bên ngoại tỏ lòng biết ơn ông bà, các cụ ngoại.
Tết Trung thu vào đêm 15 tháng Tám âm lịch, là dịp tổ chức vui chơi cho thiếu nhi. Phẩm vật đặc trưng là bánh nướng, tiếng Tày là "pẻng hai" (bánh trăng), quả bưởi, hồng. Dưới ánh trăng rằm, trẻ nhỏ háo hức với các hoạt động vui chơi, rước đèn ông sao, đèn lồng, phá cỗ. Vào ngày này, người ta kiêng không ăn thịt cá chép mà còn thả cá chép nhỏ để cho cá vọng nguyệt (ngắm trăng).
Tết mừng cơm mới (Tết Trùng cửu), tổ chức vào ngày 9 tháng Chín âm lịch. Các món ăn đặc trưng là xôi trám đen, xôi đỗ, thịt gà, các loại cốm bằng lúa nếp non đầu mùa. 
Tết Trùng thập (ngày 10 tháng Mười âm lịch), tổ chức sau khi hoàn tất mùa gặt, người ta làm bánh dày để ăn, có ý nghĩa rửa và trả công cái nhíp cắt lúa.
Tết Đông chí, đúng vào ngày Đông chí hằng năm, thời tiết giá lạnh, người Tày làm bánh trôi (còn gọi là phù noòng, coóng phù), là thứ bột gạo nếp nhào nước nặn thành viên tròn, thả xuống nồi nước đường phên sôi với vài lát gừng. Bát coóng phù làm cho người ấm hẳn lên và dễ chịu trong tiết trời rét buốt.
Có thể nói, Tết truyền thống của người Tày diễn ra quanh năm, đó là nét văn hóa đặc trưng đậm đà bản sắc dân tộc, đã trở thành tập quán lâu đời. Đến nay, các loại hình Tết cơ bản vẫn được lưu giữ, tồn tại trong đời sống xã hội.
Lê Chí Thanh

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh