Bạn đang xem: Trang chủ » Non nước Cao Bằng

Sắc xuân trên trang phục phụ nữ dân tộc Lô Lô đen và Dao Đỏ

Thứ ba 16/02/2021 06:00

Mùa xuân về trên khắp các bản làng vùng cao khi những cánh hoa đào phớt hồng, đóa mận trắng mong manh rung rinh khoe sắc trong gió núi. Mùa xuân trên vùng núi cao không chỉ tưng bừng lễ hội, độc đáo lễ nghi mà còn rực rỡ bởi những bộ trang phục của người phụ nữ sơn cước. So với các dân tộc khác, trang phục của phụ nữ Lô Lô đen và Dao Đỏ ở các huyện Nguyên Bình, Bảo Lạc rực rỡ, sặc sỡ và độc đáo nhất.

Trang phục truyền thống của phụ nữ Dao Đỏ xóm Tàn Pà, xã Yên Lạc (Nguyên Bình).

RỰC RỠ KHOE SẮC

Cũng giống như nhiều dân tộc khác, mùa xuân là dịp để đồng bào các dân tộc vùng cao nghỉ ngơi sau những ngày lao động vất vả. Tết là dịp để họ có thời gian thăm hỏi nhau, làm những món ăn cổ truyền của dân tộc mình dâng lên tổ tiên và đãi bạn bè. Tết cũng là dịp phụ nữ các dân tộc khoe sắc trong những bộ trang phục truyền thống. Với người Dao Đỏ ở Cao Bằng, Tết Nguyên đán là Tết quan trọng nhất, lớn nhất trong năm.

Xóm Tàn Pà, xã Yên Lạc (Nguyên Bình) là một trong những nơi có đồng bào Dao Đỏ sinh sống. Mỗi bộ trang phục thể hiện sự sáng tạo, tinh tế qua từng đường kim, mũi chỉ. Những cô độ tuổi lên 9, lên 10 đã được bà, mẹ dạy may vá, thêu thùa. Khi đến tuổi "cập kê" cũng là lúc các thiếu nữ biết làm những bộ trang phục đẹp cho riêng mình.

Trang phục truyền thống của phụ nữ Dao Đỏ gồm áo, quần, khăn vấn đầu, thắt lưng và các đồ trang sức đi kèm. Mỗi trang phục với các màu cơ bản đỏ, xanh, trắng, vàng, đen, trong đó tông đỏ là chủ đạo. Theo quan niệm của người Dao Đỏ, màu đỏ mang lại hạnh phúc, may mắn và mọi điều tốt lành cho con người. Người Dao Đỏ thường dùng vải lanh nhuộm chàm để may trang phục.

Chiếc áo dài (tiếng Dao gọi là lùi đáo) là điểm nhấn và phần quan trọng nhất của bộ trang phục. Diềm bông đỏ trang trí che kín toàn bộ phần cổ áo. Nẹp áo, gấu, xẻ tà là những dải hoa văn rộng. Cổ tay áo cũng giống như nẹp áo, có họa tiết hoa văn hình sóng nước xen lẫn các họa tiết khác tô điểm thêm màu sắc sặc sỡ cho thân áo. Ở hai bên xẻ tà là một dây hạt cườm có đeo tua chỉ màu đỏ, vàng ở đầu.

Đầu cổ tay áo thường được khâu tay các dải hoa văn thêu sẵn hoặc miếng vải xanh rộng khoảng 2 cm tùy sở thích của người mặc. Chiếc áo dài đệm thêm một lớp vải lót màu xanh ở phía trong làm áo dày hơn. Áo bé (lùi ton) được làm bằng vải tự dệt nhuộm chàm. Cổ áo tròn, quanh cổ viền vải đỏ và đính trên là hai hàng hoa bạc song song với nhau.

Một phụ kiện không thể thiếu trong bộ trang phục phụ nữ Dao Đỏ là dây lưng. Dây lưng được làm bằng vải màu chàm, trang trí hoa văn ở hai đầu. Các hoa văn được trang trí theo bố cục chia thành các hàng nằm ngang theo trình tự: Các bông hoa nhỏ ngoài cùng rồi đến một bông hoa văn to hơn, trong cùng là băng hoa văn to nhất. Hai đầu dây lưng thêu nhiều họa tiết khá bắt mắt như: hình cây cỏ, hoa lá; hình dấu chân hổ, xung quanh là hình động vật; hình ngôi sao màu đỏ, vàng; hình cây thông màu đỏ, vàng...

Chiếc quần của phụ nữ dân tộc Dao Đỏ được trang trí cẩn thận bằng nhiều họa tiết hoa văn khác nhau. Trong đó, họa tiết trên quần được chia thành 6 khoanh, kéo dài từ gấu quần trở lên. Trong các khoanh, họa tiết được thêu chia thành từng cột bằng chỉ màu trắng, màu vàng nghệ và chỉ đỏ. Hoa văn ở các khoanh nhỏ là hình cây, hình sóng nước. Hoa văn ở khoanh to thứ nhất là hình nước mắt. Khoanh trên cùng có hoa văn hình bàn chân động vật. Hầu hết các họa tiết khắc họa trên trang phục đều lấy hình tượng từ thiên nhiên, thể hiện ý chí, khát vọng chinh phục núi rừng.

Yếm của phụ nữ Dao Đỏ được trang trí bằng kỹ thuật thêu chỉ màu đỏ, vàng, xanh và đính bạc. Quanh cổ yếm thân trước và dọc trước ngực yếm được trang trí các bông hoa bằng bạc trong khung hình chữ nhật và gắn các miếng bạc hình chữ nhật nằm ngang nối tiếp nhau. Khăn quấn đầu của phụ nữ Dao Đỏ thường là khăn mặt có dệt họa tiết bông hoa màu đỏ, nền màu trắng và có sọc xanh nước biển.

Trong những dịp lễ lớn như đám cưới, phụ nữ Dao Đỏ đội "trùm phả". Khi chùm lên đầu, "trùm phả" được đỡ bằng khung làm bằng tre. Khung đỡ (goòng phá) có hình bướm dang cánh, đế của khung đỡ trùm phả buộc chặt vào goòng phá đã đội trên đầu.

Phụ nữ Dao Đỏ thường tự tay làm trang phục với các công đoạn tỉ mỉ, đòi hỏi sự kiên trì, khéo léo. Trước khi về nhà chồng, các cô gái tập trung thêu thùa, khâu vá, hoàn thành bộ trang phục của riêng mình. Bộ trang phục này sẽ theo họ đi suốt cuộc đời. Và khi qua đời, bộ trang phục sẽ chôn theo người mất để tổ tiên đón nhận.

Giữa không gian ngập tràn sắc xuân với những chồi non xanh biếc đang hé mở, bộ trang phục của người phụ nữ Dao Đỏ như tô điểm thêm cho không khí nhộn nhịp của mùa xuân vùng cao.

GIẢN DỊ, ĐỘC ĐÁO

Khác với dân tộc Dao Đỏ, trang phục của phụ nữ dân tộc Lô Lô đen xóm Khuổi Khon, xã Kim Cúc (Bảo Lạc) không sặc sỡ, mang một sắc thái khác biệt, là tinh hoa hòa quyện của núi non vùng cao nơi đây. Tuy là dân tộc ít người, đời sống còn nhiều khó khăn và sinh sống ở những khu vực núi đá biệt lập nhưng người Lô Lô đen luôn có ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa, thể hiện rõ trên bộ trang phục truyền thống của dân tộc mình. Từ chất liệu đến hoa văn trang trí đều được các thế hệ phụ nữ Lô Lô đen truyền cho con cháu để giữ mãi nét văn hóa độc đáo của dân tộc.

Đối với người phụ nữ Lô Lô đen Bảo Lạc, trang phục của họ mang tông màu chủ đạo đen chàm, vàng, đỏ, xanh lá cây và trắng. Bộ trang phục chủ yếu gồm có 3 phần: khăn quấn đầu, áo ngắn và quần. Phụ nữ Lô Lô đen thường mặc áo ngắn, màu đen chàm để hở bụng, xẻ ngực, hai ống tay hẹp nối từ bả vai xuống cổ tay bằng những khoanh vải màu xanh, đỏ, tím, vàng (thường là chín vòng màu khác nhau).

Hai vạt áo đằng trước trang trí bởi một diềm vải hoa đỏ, khuy áo bằng vải, cài bằng cúc đồng có hình tròn; phía sau lưng được chắp những miếng vải màu hình tam giác tạo thành các ô vuông với những hoa văn răng cưa kiểu bông lúa, hình sóng nước, mạng nhện; gấu áo trang trí bằng diềm hoa đỏ rộng khoảng 1 cm và đường vải màu xanh rộng khoảng 0,5 cm chạy từ hai vạt cổ áo xuống đến gấu áo...

Phụ nữ Lô Lô xóm Khuổi Khon, xã Kim Cúc (Bảo Lạc) trong trang phục truyền thống.

Quần theo áo là quần ống rộng, phía ngoài quần được choàng một tấm vải từ phía sau ra đằng trước mặt và cuộn chặt trước bụng, tấm vải này có tác dụng cuốn chặt cạp quần, tạo cho dáng của người phụ nữ đẹp hơn.

Trên đầu người phụ nữ được đội khăn cuốn rất cầu kỳ, gồm có ba lớp khăn, hai lớp bên trong màu trắng, lớp bên ngoài màu đen, khi đi làm hoặc đi chợ, họ đội loại nón lá được đan rất đẹp mắt, nón được đan bằng tre, chóp hơi khum, quai nón buộc bằng hai sợi dây được se từ chỉ hoặc len nhiều màu. Dây đeo thắt lưng được trang trí khá cầu kỳ, đằng trước bao gồm nhiều đồng xu và chìa khóa làm bằng nhôm. Đằng sau có treo một túi trầu bọc bằng tấm vải nhỏ màu xanh.

Đồ trang sức của người Lô Lô đen làm bằng bạc, nó không chỉ mang yếu tố thẩm mỹ, tâm linh mà còn là của hồi môn cho con gái khi đi lấy chồng. Người Lô Lô quan niệm, khi đeo đồ trang sức bằng bạc có thể trừ được tà ma, giúp cho con người phòng được gió độc. Trong bộ trang phục của người phụ nữ Lô Lô đen không thể thiếu chiếc vòng cổ bạc, đây là trang sức quan trọng điểm tô cho bộ trang phục thêm độc đáo và ý nghĩa.

Nét độc đáo trên những bộ trang phục của phụ nữ dân tộc vùng cao, nhất là phụ nữ dân tộc Dao Đỏ và Lô Lô đen ở Cao Bằng là kho tàng nghệ thuật dân gian phong phú, đa dạng. Các hoa văn trên bộ trang phục không chỉ thể hiện trình độ thẩm mỹ cao mà còn khẳng định đức tính cần cù, kiên nhẫn, sáng tạo của cộng đồng người Dao Đỏ và Lô Lô đen. Những ngày đầu xuân, thật rộn ràng và tươi vui khi không chỉ đất trời bừng sáng chào đón một năm mới mà sắc xuân còn đọng lại trên trang phục dân tộc của phụ nữ Dao Đỏ và Lô Lô đen.      

Thủy Tiên

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh