Bạn đang xem: Trang chủ » Non nước Cao Bằng

Những nghệ nhân đam mê chế tác đàn tính

Thứ sáu 19/02/2021 06:00

Cây đàn tính luôn là nhạc cụ không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc Tày, Nùng Cao Bằng, đặc biệt là dịp Tết đến, xuân về. Những nghệ nhân chế tác đàn tính đã và đang phát huy vai trò chủ thể văn hóa trong công cuộc giữ gìn, trao truyền cho thế hệ trẻ, tạo ra sản phẩm văn hóa vừa phục vụ nhu cầu sinh hoạt, vừa phục vụ mục tiêu phát triển cộng đồng và tạo nguồn thu nhập, nâng cao đời sống.

Nghệ nhân Triệu Đức Môn hướng dẫn cháu cách đánh đàn tính.

Những ngày giáp Tết Nguyên đán Tân Sửu, chúng tôi tìm đến nhà nghệ nhân chế tác đàn tính Triệu Đức Môn, 59 tuổi, tổ 17, phường Sông Hiến (Thành phố), người có hơn 30 kinh nghiệm trong việc chế tác đàn tính. Sinh ra trong gia đình giàu tình yêu văn nghệ, từ nhỏ ông Môn đã say mê đàn tính, những lúc nông nhàn ông tìm kiếm nguyên liệu và học cách chế tác đàn tính.

Cầm một chiếc đàn vừa mới hoàn thiện trên tay, ông Môn say sưa kể: Với kiến thức, kinh nghiệm và tình yêu hát Then, đàn tính của mình, tôi bắt tay vào chế tác đàn tính. Thời gian đầu, cây đàn làm ra chưa được đẹp, khi đánh tiếng không vang, tôi lại bắt tay làm tiếp, sau hàng trăm, hàng nghìn lần chỉnh sửa, rút kinh nghiệm mới đạt được kỹ thuật làm đàn chuẩn như hiện nay.

Để làm được một chiếc đàn tính đẹp, có âm sắc chuẩn, vừa vang vừa đúng âm đòi hỏi người thợ phải chú tâm, tỉ mỉ trong từng công đoạn chế tác. Theo ông Môn, hộp tạo âm là bộ phận quan trọng nhất, quyết định chất lượng của đàn, cần lựa chọn những quả bầu không quá to, không quá nhỏ, miệng tròn, chu vi từ 60 - 70 cm, phải là quả già, hình dáng bên ngoài tròn đẹp, vỏ dày, tiếng kêu đanh thì đàn mới có âm sắc chuẩn.

Sau khi lấy bầu về cắt bỏ phần ruột và ngâm nước vôi để không bị mối mọt. Những bộ phận khác như mặt đàn, tai đàn, mỏ đàn…, cũng được lựa chọn cẩn trọng, nhất là cần đàn phải chọn loại gỗ già, mịn, ít vân, mắt để đàn dùng được lâu và không bị cong vênh. Tất cả mọi công đoạn đều làm thủ công, đục đẽo chuẩn xác.

Việc chỉnh lỗ cho bầu đàn đòi hỏi phải có đôi tai điêu luyện và dây đàn đúng chủng loại, kích cỡ thật chuẩn cho cả 3 dây, với âm điệu riêng. Mỏ đàn có thể làm theo yêu cầu của khách, chạm rồng hay hoa văn cổ, chính vì thế thời gian làm một cây đàn tính của ông Môn lên tới vài ngày, thậm chí cả tuần. Ngoài ra, đối với đàn tính, âm chuẩn hay không một phần dựa trên kinh nghiệm và năng khiếu thẩm âm của người thợ đàn.

Do đó, muốn có được cây đàn tốt, thanh âm chuẩn thì người thợ còn biết hát các điệu Then, hiểu về những quãng âm, nhạc lý cơ bản. Từ việc chế tác đàn tính phục vụ đam mê hát Then của mình là chính, những cây đàn tính của ông Môn giờ đây được nhiều người yêu thích, không chỉ phục vụ khách hàng trong tỉnh mà còn được nhiều khách hàng ngoài tỉnh tìm mua và đặt hàng.

Nghệ nhân Trương Văn Đức chế tác đàn tính.

Những năm qua, nghệ thuật trình diễn hát Then được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, từ đó phong trào phục dựng, gìn giữ và phát huy văn hóa truyền thống được các cấp chính chuyền địa phương quan tâm. Theo Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Kim Tuế, Hội Bảo tồn dân ca các dân tộc tỉnh, hiện nay, tỉnh ta chỉ còn một số người đam mê, gìn giữ nghề chế tác đàn tính, loại nhạc cụ gắn liền với nghệ thuật trình diễn hát Then.

Theo giới thiệu, chúng tôi tìm đến tổ 3, phường Hòa Chung (Thành phố) gặp nghệ nhân Trương Văn Đức, ông đã bước vào cái tuổi “thất thập cổ lai hy”. Tuy tuổi cao nhưng ngày nào cũng vậy, tại căn nhà nhỏ ven đường, ông vẫn cặm cụi, tỉ mẩn đục, đẽo, căng chỉnh dây, cật, hộp âm… để chế tác ra những cây đàn tính chất lượng.

Ông Đức chia sẻ: Ai đến đặt làm đàn tôi đều nhận lời, mỗi ngày cố lắm thì làm được một chiếc, Để có thể truyền dạy cho lớp trẻ một cách hệ thống, bài bản những giá trị độc đáo của nghề chế tác đàn tính, tôi tham gia tập huấn “Bảo tồn nghề chế tác đàn tính truyền thống của người Tày, Nùng Cao Bằng” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Tôi thường xuyên hoạt động tại các câu lạc bộ hát Then, đàn tính ở xã, phường; tham gia biểu diễn ở phố đi bộ…, để có thể đóng góp nhiều hơn nữa trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng tỉnh Cao Bằng.

Với mong muốn văn hóa dân tộc không bị mai một, bằng tâm huyết, trách nhiệm của mình, ông Đức, ông Môn cũng như các nghệ nhân khác đã và đang trao truyền những giá trị độc đáo của nghề chế tác đàn tính cho lớp trẻ hôm nay và mai sau để lời Then, tiếng tính cùng với những làn điệu dân ca tiếp tục bay cao, bay xa và sống mãi với thời gian.                         

Thế Hiển

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh