Bạn đang xem: Trang chủ » Non nước Cao Bằng

Lạ lẫm áo tân thời

Thứ bảy 03/06/2017 06:00

Hằng năm, cứ vào độ cuối thu đầu xuân, những người dân ở quê tôi lại nhúng nhính rộn ràng bước vào mùa cưới.

Trang phục đám cưới người Tày tại huyện Trùng Khánh.

Phần nhiều những đám cưới được tổ chức theo nghi thức cổ truyền của người Tày. Lễ cưới được tổ chức trang trọng trong nghi thức, lịch sự, ấm áp trong giao tiếp. Cỗ cưới có đầy đủ các đồ ăn thức uống mặn ngọt được chế biến khá công phu. Thanh niên trai gái vui hát lượn tràn đêm đến sáng bạch. Nhưng cũng có không ít đám cưới chạy theo người thành thị. Họ bày biện cỗ bàn chẳng giống ai, thưa gửi giữa hai họ cũng chẳng giống ai, nửa theo kiểu của ta, nửa kiểu giả cầy. Nửa đã chín nục chín nạc, nửa còn sống sít. Nửa nông thôn miền núi, với nửa thị thành chưa rõ hình hài. Những cái nửa ấy, đan cài xâm lấn vào nhau làm thành một thứ lễ cưới loạn xì ngầu. Người ta gọi đó là lễ cưới tổ chức theo thời đại mới! Nghe mà sang!

Khi người già thắc mắc vì sao lại làm như thế? Các bậc cha mẹ đổ dồn hết cho đám thanh niên con cháu. Rằng các anh các chị bây giờ học hành cao, hiểu biết nhiều, thì nó vậy. Các cụ đành tự biết mình cổ lỗ sĩ rồi, dẹp ngay cái tự ái của người già đi. Các bậc bề trên cứ yên tâm nhâm nhi ngồi uống rượu. Hãy học tập ngô thóc trong bồ bịch. Ngô thóc có nói năng gì đâu, mà mùa màng vẫn tươi tốt xanh rì trên cánh đồng làng Hiếu Lễ. Nhưng, nói gì thì nói, đúng là đám cưới ở thời hiện đại, khác rất xa với ngày cha chú, rồi đến tận lứa các anh chị chúng tôi khi đến ngày làm dâu làm rể. 

Ngày nay, nhờ cha mẹ chúng ăn nên làm ra, những chàng trai cô gái trạc tuổi 8x, 9x, thuê xe ô tô bóng loáng, mới coong, cái hiệu Toyota, cái hiệu Hyundai… vào tận cửa chuồng trâu, để rước dâu về nhà mình. 

Hơi xăng A92 trộn lẫn với phân trâu bò, làm thành cái mùi đặc biệt cho cái ngày đại hỷ, tại miền quê heo hút còn nghèo nàn. Các chàng rể, phù rể tuyền áo complê đen thắt cà vạt đỏ. Các cô dâu, phù dâu áo tân thời, đeo nữ trang vàng chóe. Họ bật cửa, thò đôi chân sáng bóng như gương, lọc tọc lộc ngộc bước xuống xe. Nhìn trước nhìn sau xem có ai nhìn, rồi họ mới ghé vai bưng mâm bê tráp. Mâm tráp có phủ khăn nhiễu màu hồng, thêu chữ song hỷ. Song hỷ rung rinh râu tua ngù vàng. Áo hồng, áo đỏ, áo xanh nõn chuối lấp ló bên bờ rào, bên các con rơm, đi bên cạnh những chú bò vàng, đàn lợn khoang. Làm chúng hốt hoảng lồng lên, chạy ào ào tán tác vào chân rừng như đang có cơn động đất. Áo tân thời ngoác miệng lên cười he he, làm phừng cả núi đá, đống rạ ngoài đồng. Vốn nơi đây từ xưa tới nay âm u thiếu ánh sáng. Rừng cây tối om từ xưa. Hang đá lạnh lẽo thâm xì từ xưa. Nay bỗng dưng nhất loạt ầm ì sáng bừng lên. 
Tôi thấy lạ lẫm quá. 

Này là áo tân thời khoét rộng ngực, vai bồng. Này là guốc cao gót lênh khênh nghiêng ngả. Này là dép xăng đan năm phân ẽo ợt. Này là phấn son lòe loẹt như tuồng. Này là nước hoa SAIGON mùi gắt như đàn bà đỏm dáng. Họ đi tới đâu khiến người làng nhức đầu đến đó. Tôi thấy các noóng neéng trèo lên thang tre một cách khó nhọc. Thang tre vừa trơn vừa run lên cọt kẹt. Các noóng neéng cúi lom khom đi vào cửa nhà sàn. Khung cửa thấp lè tè, làm khổ áo đẹp, rồi chui người qua. Áo tân thời eo cắt cao, để hở cả cạp quần. Một mảng da thịt tươi ngon như phở vịt Mùi Sláy. Họ làm như thế là để thu hút sự hiếu kỳ của người làng chăng? Những người lớn tuổi và người có học hành đều không dám nhìn, vì ngượng. Còn đám trẻ thì bụm miệng cười tho lo. Hai con mắt thi nhau liếc. Chắc chúng nó lấy làm thích thú lắm rồi. Nhìn thì biết liền. Nhưng chưa hết đâu, áo tân thời còn kèm theo mái tóc thề “để gió cuốn đi”. Áo tân thời ôm khít khịt vào người, nên nó càng làm nổi cái túng tính tùng tình đôi quả bưởi. Trời ơi là trời! Đất đá rừng cây nhảy cẫng lên, dựng đứng tóc gáy. Đời này đời gì à nhỉ…

Những chàng rể, nàng dâu người Tày ngày nay, xem ra họ muốn lột xác nhanh chóng để trở thành những chàng trai cô gái như người Kinh thật rồi. Điều này không có gì xấu cả, nhưng xa lạ với văn hóa Tày - Nùng. Xa lạ với truyền thống cha ông. Nó mất hết tính độc đáo, mất hết màu sắc riêng biệt. Nhưng lấy ai hướng dẫn, lấy ai khuyên bảo nên tổ chức đám cưới theo kiểu cổ truyền. Lâu nay vẫn có chủ trương, vẫn có đường lối đấy thôi. Nhưng… nói là một chuyện. Còn làm, lại là chuyện khác.

Đâu rồi nhỉ, áo chàm thắt lưng the, đổ ra cả đằng sau hai dòng thác nắng. Hai dải thắt lưng buông một cách hững hờ, trễ nải trông như hai con nước màu chàm. Hai dải nước màu chàm êm đềm chảy xuống chạm gót của những nàng dâu. Nàng dâu bước đi khoan thai trên cỏ xanh, phát ra tiếng kêu leng keng của vòng bạc, của sợi dây xà tích. Tà áo chàm nay đâu rồi. 

Đâu rồi nhỉ, chiếc khăn vải láng coóng tùn, hay nhung ướt. Tự tay mình gấp thắt hình mỏ quạ, rồi thả một lọn tóc đuôi con gà trống thiến. Tiếng Tày gọi là thang cáy ton. Cái chỗ ý làm điểm nhấn cho cái đẹp toàn thể. Nó vừa tung tẩy tinh nghịch vừa dễ thương làm sao. Thang cáy ton có từ đời xưa, cái ngày các cụ răng đen quần ống túm. Vậy mà các cụ nhà ta có khiếu thẩm mỹ cực kỳ tinh tế. 

Đâu rồi nhỉ, đôi giày vải chàm cong cong hình mũi lợn. Hai bên má giày thêu đôi hoa kim ngần. Hoa kim ngần thơm nồng nàn, tươi hết cả ba tháng mùa xuân vẫn chưa tàn phai.

Đâu rồi nhỉ, nón chúp lảp nghiêng nghiêng, che nửa mặt người như nửa trăng ló hiện. Đâu rồi nhỉ… Đâu rồi nhỉ… Đâu rồi… ???

Hình ảnh nàng dâu người Tày một thời chưa xa. Chưa xa là bởi chỉ cách hôm nay mới trên dưới vài chục năm. Vẫn còn ở đâu đó, cảnh rước dâu bằng đôi chân pằm pặp của đoàn người đi bộ. Vẫn còn cảnh gồng gồng gánh gánh, bánh dày tròn, bánh chưng vuông với chú lợn cưới. Chú lợn cưới không nhìn thấy mắt. Trước khi khiêng về nhà gái, chú đã được nhà trai tắm rửa sạnh sẽ bằng nước lá khau lồm. 

Vẫn còn đâu đó cảnh gồng gánh chăn bông thêu dệt thổ cẩm sắc màu rực rỡ. Vẫn còn đâu đó cảnh cho nồi nhôm vào túi, chậu đồng cho vào dậu. Vẫn còn  đâu đó cảnh khiêng vác hòm xiểng bằng gỗ thông. Quà cưới cồng kềnh theo cô dâu về nhà chồng. Bà con cho rằng, quà cưới càng quá khổ thì càng mừng cho hai họ. Cưới xin chứ đâu có phải mua bán. Dâu con chứ đâu có phải bồ bịch. Vì thế cưới xin càng cồng kềnh thì càng đàng hoàng. 

Tôi cứ thấy tiếc. Tiếc là vì từ nay ít có dịp nhìn thấy bóng dáng mẹ ta, chị ta, em gái ta trong sắc áo chàm trong lễ cưới. 

Trong đời người chỉ có một ngày thật đặc biệt cho mình. Chỉ còn có đúng một ngày thôi, đâu mà nhiều. Một ngày chót chét được làm cô thanh nữ “zin”. Rồi từ mai, sau đêm tân hôn động phòng, cô gái bây giờ đã trở thành một người hoàn toàn khác. Một người đàn bà thực thụ. 

Ngày cuối cùng của đời thanh nữ, cần phải mặc trang phục cổ truyền của dân tộc. Đó là niềm tự hào vô cùng to lớn và chính đáng. Những người phụ nữ Tày mặc áo Tày, họ không chỉ đẹp một cách dung dị chân phương, mà còn thiêng liêng cao quý. Thiêng liêng cao quý vì nó là sản phẩm sáng tạo của tổ tiên ông cha giống nòi người Tày để lại. Thiêng liêng cao quý là vì sản phẩm tự tay mình trồng bông dệt vải. Tự tay nhuộm chàm. Tự tay may vá. Biết bao công sức cả năm trời dồn vào làm thành một chiếc áo. Nếu thấy áo chưa đẹp, thì bỏ đi, cắt cái khác. Chừng nào thấy áo vào mắt thì mới thôi. Từng đường kim mũi chỉ đi từ của người ruột thịt, nên nó được truyền bằng hơi thở ấm nóng. Khi nàng dâu xuất hiện trước ban thờ, ra mắt pú dzả, pa me, họ hàng nhà chồng, người ta đã thấy ngay cái sự có cùng lời ăn tiếng nói. 

Theo các nhà khoa học, chiếc áo Tày xuất hiện ở nước ta từ rất sớm. Có thể tính từ niên kỷ thứ nhất trước công nguyên. Trải qua hàng trăm đời, người Tày vẫn giữ gìn một kiểu chiếc áo chàm. Tuy mỗi thời có tiếp biến chút ít. Thời bà nội tôi dùng chiếc áo nạp về nhà chồng. Kiểu áo nạp khá giống với chiếc áo cỏ cổ truyền của người phụ nữ Hàn Quốc. Đến thời mẹ tôi thì áo chàm cài năm cúc đồng ở bên phải, đội khăn ngang. Rồi tới ngày chị tôi đi làm dâu, chít khăn mỏ quạ như người con gái Kinh Bắc. 

Nay áo tân thời may sẵn có bán đầy ở ngoài chợ. Ai cũng có thể tùy sở thích  mà chọn. Chả biết các cô dâu thấy áo tân thời tiện ích, hay bắt chước người Kinh ở nơi phố xá. Họ cảm thấy như thế nó sang hơn? Đẹp hơn? Sành điệu hơn? Trong khi đó, áo chàm mà nhà mình có sẵn, vừa đẹp, vừa thiêng liêng lại để vuột đi mất.  
Y Phương

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh