Bạn đang xem: Trang chủ » Non nước Cao Bằng

Khát vọng về tình yêu hạnh phúc

Thứ bảy 24/05/2014 06:25

Trong chuyến điền dã mà tôi cùng nhà nghiên cứu văn học dân tộc Vi Kiến Nam thuộc Viện Văn hóa - Thông tin và các nhạc sỹ Trần Sòi, Đinh Trọng Tuấn tại các huyện: Nguyên Bình, Bảo Lạc, Bảo Lâm để tìm hiểu về các làn điệu dân ca, dân vũ của các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao, Sán Chỉ... chúng tôi nhận thấy: Hát giao duyên là những lời tự sự của các chàng trai, cô gái dân tộc ít người nói lên khát vọng tình yêu, hạnh phúc đôi lứa trong cuộc sống con người.

Thanh niên nam, nữ dân tộc Nùng hát giao duyên.
Khi chúng tôi đến chợ Pác Mjầu (Bảo Lâm) trời đã về chiều. Trên các nẻo đường về bản, chúng tôi nghe thấy những lời hát giao duyên của các chàng trai, cô gái người Mông, Lô Lô tiễn chân nhau. Họ thổi khèn, thổi pí, hát những lời nhắn nhủ thương nhau. Chúng tôi chìm đắm trong lời bài hát của một chàng trai người Mông được 1 em học sinh Trường Dân tộc nội trú huyện dịch nghĩa:

Đoạn hát rằng: “Anh nghe trên rừng chim Tứ Quý kêu thánh thót

Làm cho lòng anh đầy bát ngát giọt sầu,

Anh thấy mình đầy nghĩa nặng, tình sâu

Núi núi, non non điệp trùng, sao cho kể xiết...

Em ơi!....”

Trong lộ trình qua các bản người Tày, người Nùng, người Mông, Dao, Lô Lô, Sán Chỉ, chúng tôi đã sưu tầm được nhiều câu, nhiều bài hát giao duyên. Những lời hát giao duyên tha thiết không chỉ ở người Mông, Lô Lô mà còn ở các chàng trai, cô gái người Tày, Nùng, Dao... dù hình thức thể hiện có thể khác nhau. 

Hãy nghe một đôi trai gái người Tày ở Bảo Lạc hát theo điệu Nàng ới:

Nam: Vỉ càm thâng thua bản ái đăm

Tha vằn lồng fạ khăm bấu tẻo

Noọng ơi, hử chài tổ slắc vằn

Mì duyên sle chắc căn đảy rụ.

Nữ: Tha vằn lồng mừ quắt bấu mà

Slương căn chài tặng kha dú nẩy

Rườn noọng khay mốc slẩy quảng luông

Lao chài bấu lị tươn dú tổ!

Tạm dịch:

Nam: Anh về đến đầu làng của em

Trời hoàng hôn nhá nhem chiều xuống

Em ơi, cho anh trọ một đêm

Để có dịp làm quen, duyên thắm!

Nữ: Mặt trời xuống núi khó chói chang

Bén duyên thì anh nên ở lại

Nhà em cửa rộng mở thênh thang

Sợ anh không dám dừng chân lại!

Lời cô gái đã níu chân chàng trai không nỡ cất bước và khi người con trai đã ở lại các câu hát giao duyên vẫn cứ đằm thắm... Rồi đến đoạn chàng trai bộc bạch:

Nam: Đin chài pây lai keng, lai kéo

Khảm lai tả, lai khuổi, tàng quây

Ẻo khẩu slam vằn pây dẳng piót

Lao noọng bấu đo sức đo rèng

Sle nèm chài khửn keng, khảm kẻo!

Nữ: Slương điếp căn lẻ bấu lao quây

Nhựng lao cần bấu ngày, bấu mjảc

Noọng bấu lao khửn đoỏng, pin phja

Nhựng lao cần viàng vìe vỉ noọng.

Tạm dịch:

Nam: Quê anh nhiều dốc, nhiều đèo

Lội qua nhiều sông, suối xa xôi

Phải ba ngày đường mới đi đến

Để theo anh qua núi, qua đèo!

Nữ: Thương nhau không sợ đường xa

Chỉ sợ lòng ai không thật thà

Em chẳng sợ núi rừng gian khó

Chỉ sợ lòng anh dối lòng em!

Đôi lứa hát say sưa trao tình cho nhau, chẳng chú ý gì về thời gian, không gian. Họ đắm đuối trong từng câu hát. Nhưng khi tình đang say thì cũng là lúc phải chia tay giã bạn. Vì vậy những lời chia tay bịn rịn, lưu luyến lại cất lên:

Nữ: Mủa xuân đét ún chăn là đây

Noọng đảy rẩp chài sặt là piòi

Hội xuân chăn vui noọng so ngoảc

Mừa hưa pá mé chướng rẩy nà.

Nam: Noọng mừa chài so mượn gằm đây

Ban au tình nghịa nèm pây rèo cần

Khửn keng, lồng kéo dá lừm

Slim chài rèo noọng tồng khoăn rèo cần.

Tạm dịch:

Nữ: Mùa xuân nắng ấm chan hòa

Em được gặp anh thật là hay

Hội xuân còn vui, còn náo nức

Nhưng xin giã bạn, em đi về.

Nam: Em về anh mượn lời hay

Bao nhiêu tình thắm gửi người yêu thương

Dù qua dốc núi chập trùng

Lòng anh theo bước với cùng chân em.

Rồi họ cùng hát:

“Hẹn xuân mấư cỏi mà

Rẩp căn hát hội boong rà giao duyên”

Tạm dịch:

“Hẹn nhau xuân tới lại về

Gặp nhau ta lại hát hò trao duyên”.

Có thể nói, hát giao duyên của các dân tộc ít người tỉnh Cao Bằng cũng đằm thắm, thiết tha, dịu ngọt như các làn điệu Quan họ, hát Xoan, điệu hò... của người Kinh và giá trị văn hóa ấy đã góp phần to lớn vào các giá trị văn hóa của người Việt Nam, làm cho cuộc sống mãi mãi tươi vui hạnh phúc, trường tồn.

Hà Hữu Huyền

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh