Bạn đang xem: Trang chủ » Non nước Cao Bằng

Dụng cụ thủ công phục vụ sản xuất, sinh hoạt của người Tày, Nùng

Thứ bảy 01/09/2018 06:00

Trước đây, khi khoa học kỹ thuật chưa phát triển, mọi dụng cụ phục vụ cho sinh hoạt và sản xuất đều được người dân Tày, Nùng tự làm ra từ các vật liệu có sẵn tại địa phương. Từ bàn tay khéo léo, các dụng cụ này có tính năng sử dụng rất hữu ích và độ bền cao.

Chiếc cày được người dân địa phương chế tác theo kinh nghiệm và chất liệu truyền thống.

Sản phẩm phục vụ cuộc sống của con người vừa bảo đảm về mặt mỹ thuật, độ bền và quan niệm tâm linh. Sản phẩm chủ yếu là cuốc, cày, bừa, cối xay thóc, cối giã gạo, dao, búa... Nhiều dụng cụ phục vụ cho đời sống sinh hoạt, sản xuất được làm bằng các loại gỗ trong rừng. Mỗi loại cây gỗ đều có chất liệu khác nhau, như độ cứng, độ dẻo dai, độ chịu mài mòn, chịu được độ ẩm... Như máng chăn lợn phải chọn các loại cây có độ cứng, độ dẻo dai mà một số địa phương gọi là “mạy phát”. Cây gỗ này có đặc tính thân mềm, bên trong thân cây có màu hồng, loại cây này có đặc tính chịu được độ ẩm, phù hợp với môi trường ẩm ướt quanh năm. Nếu so với gỗ nghiến, thì gỗ nghiến có độ cứng, chống mài mòn tốt nhưng không chịu được môi trường ẩm ướt. Đặc biệt theo quan niệm dân gian, loại cây này do có thân mềm, nên vật nuôi sẽ mau lớn.
Một số bộ phận quan trọng của cày, bừa cũng được lựa chọn từ gỗ. Theo kinh nghiệm dân gian, người ta chọn 2 loại cây gỗ chính để làm thân và răng bừa. “Mạy khàng” là cây có thân và lá gần giống như cây “mác kham” thường mọc tại các vùng núi đá xen lẫn với đồi đất. Cây này có đặc tính chịu được nắng, mưa ẩm ướt, mặc dù thân không quá cứng, nhưng khi sử dụng có độ dai, không bị nứt khi chịu tác động của ánh nắng mặt trời. Còn răng bừa được làm bằng “mạy thjây”, một loại cây trên núi đá. Loại cây này bên trong màu đỏ nhạt, màu hồng như mề gà, vịt. Thân cây chống mài mòn rất tốt, răng bừa được sử dụng nhiều năm mới cần thay thế.
Một số dụng cụ sử dụng trong sinh hoạt đều được tính toán cân nhắc để làm ra sản phẩm riêng biệt. Như cán đục gỗ được người thợ sử dụng cây “kếp hoi”, có nghĩa là vỏ ốc. Trong cuộc sống, các dụng cụ phục vụ sản xuất, sinh hoạt rất đa dạng và phong phú, có tác dụng trực tiếp đến hoạt động của con người. Như cối xay thóc phải sử dụng khúc gỗ to đủ nặng, khi quay có lực làm tróc vỏ trấu của thóc. Đồng thời răng của cối được làm bằng loại gỗ “toong rản”. Đây là loại cây có thân mềm, khi khô rất dai và chịu được sự mài mòn. Còn cối giã gạo thường chọn cây “cáng lò” có đường kính từ 60 - 70 cm. Cách  tạo mặt phẳng cối, đế cối theo hình dạng tùy ý người sử dụng. Cây “cáng lò” không có độ cứng cao nhưng chịu được mài mòn tốt, thích hợp với sự ma sát thường xuyên. Khi sử dụng lâu có độ nhẵn bóng và mòn đều xung quanh miệng cối; gỗ dễ chế tác hơn so với nhiều loại gỗ khác.
Hiện nay, khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, các loại máy móc hiện đại phục vụ sản xuất và đời sống con người có hiệu quả và năng suất cao nhưng một số vật dụng thủ công vẫn còn tồn tại trong cuộc sống ở những vùng nông thôn miền núi Cao Bằng.

Văn Hiếu

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh