Bạn đang xem: Trang chủ » Ký - Phóng sự

Tháng Ba Tây Nguyên

Thứ năm 28/03/2019 08:07

Chiếc xe 16 chỗ chạy êm ru lượn vòng lên đèo Lò Xo (quốc lộ 14) nằm giữa ranh giới 2 tỉnh Quảng Nam, Kon Tum nâng dần độ cao đưa chúng tôi lên vùng đất Tây Nguyên hùng vĩ trên dãy Trường Sơn; các cựu chiến binh râm ran kể chuyện về thời kháng chiến: Nơi đây từng là địa bàn chiến lược tập kết hành quân, vận chuyển lương thực, vũ khí đạn dược cho chiến trường B3 nổi tiếng khốc liệt.

Hội đua voi Buôn Đôn (Đăk Lăk). Ảnh: Chu Triều Đương
Đất nước hòa bình, quốc lộ 14 được cải tạo, nâng cấp mở rộng, nhưng đèo Lò Xo vẫn mệnh danh là “cung đèo tử thần” bởi những đoạn cua gấp khúc, thường xuyên xảy ra các vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng. Đau lòng nhất là vụ tai nạn ngày 21/4/2015 làm 31 cựu chiến binh Hà Nội trên đường về thăm  lại chiến trường xưa đã bị tử vong. Tấm bia tưởng niệm còn đó như một lời nhắc nhở những ai qua đây. Do vậy, ngay từ đầu năm 2019, Bộ Giao thông - Vận tải và tỉnh Kon Tum đã đầu tư 15 tỷ đồng kẻ lại vạch sơn, lằn ranh hạn chế tốc độ, lắp đặt lốp cao su và gia cố thêm các hàng rào lan can để tăng cường an toàn giao thông… Nhưng cũng phải vượt qua khỏi quãng đường đèo dài hơn 20 km,  chúng tôi mới thở phào nhẹ nhõm  phóng xa tầm mắt nhìn vùng đất cao nguyên mở ra mênh mang tràn đầy nắng gió Kon Tum - Gia Lai - Đắc Lắc… Đường phố rợp cờ hoa, những dòng người và xe nối nhau hối hả hướng về thành phố Buôn Mê Thuột, nơi khởi đầu Chiến dịch Tây Nguyên - Đại thắng mùa Xuân 1975.
Chúng tôi có mặt tại ngã 6 vào buổi chiều 10/3/2019, đúng dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Giải phóng Buôn Mê Thuột. Ngã 6 là nơi giao nhau giữa quốc lộ 14 - quốc lộ 26 và các đại lộ Phan Chu Trinh, Nơ Trang Lơng, Lê Duẩn. Chiếc xe tăng T54 kiêu dũng nằm trên bệ bê tông vững chãi, vươn nòng súng chếch lên nền trời xanh rực rỡ nắng vàng. Tượng đài chiến thắng Buôn Mê Thuột thật độc đáo, ai đi qua cũng dừng chân chiêm ngưỡng. Cả thành phố đang tưng bừng lễ hội  Cà phê Tây Nguyên với nhiều hoạt động phong phú, các chàng trai cô gái Tây Nguyên khỏe khoắn, vô tư trong những bộ trang  phục dân tộc  Ê đê, Mơ Nông, Ba Na, Cà Tu… Rộn ràng tiếng trống, cồng chiêng, tiếng đàn Tơ rưng, đàn Kroong púc kéo dài theo các tuyến phố, tạo nên nét bản sắc độc đáo vừa hiện đại vừa dân dã, âm vang trong ca khúc: Tháng ba mùa con ong đi lấy mật/Mùa con voi xuống sông hút nước/Mùa em đi phát rẫy làm nương…  
Trong hương cà phê thơm lừng đầu đường Lê Thái Tổ, anh Quốc Thái, nguyên là biên tập viên Đài Phát thanh - Truyền hình Đắc Lắc say sưa giảng giải: Lễ hội Cà phê năm nay mang chủ đề “Tinh hoa đại ngàn” với nhiều hoạt động phong phú nhằm quảng bá và kêu gọi đầu tư, tăng cường phát triển thương hiệu Cà phê Tây Nguyên - thế mạnh hàng đầu của Đắc Lắc. Cả tỉnh hiện có  hơn 200.000 ha cà phê, sản lượng trên 400.000 tấn, chiếm 40% sản lượng của cả nước và đứng hàng đầu về kim ngạch xuất khẩu, giúp cho nhiều doanh nhân, doanh nghiệp trở thành tỷ phú và đại gia danh tiếng cả nước. Hàng chục vạn hộ gia đình sống nhờ vào cà phê. Ngõ nào cũng có quán cà phê, cả nhà cùng đi uống cà phê; cà phê  đóng góp 60% số thu ngân sách... Cà phê Buôn Mê nổi tiếng thơm ngon, nên phải gọi là “tinh hoa đại ngàn” mới xứng tầm thương hiệu. Vùng đất Tây Nguyên  đã làm cho Việt Nam trở thành quốc gia xuất khẩu cà phê đứng thứ hai trên thế giới. Trong chiến tranh, Tây Nguyên - Buôn Mê Thuột nổi tiếng với trận mở màn lịch sử Đại thắng mùa Xuân 1975. Trong phát triển kinh tế, Buôn Mê Thuột cũng phải tạo ra cú hích mang tính đột phá để xứng danh với thủ phủ của Cao Nguyên…
Rời quán cà phê, ông Bế Văn Du mời chúng tôi về thăm nhà ở cuối phố Mai Hắc Đế. Ông Du nguyên là chiến sĩ Trung đoàn Đặc công 198. Tháng Ba năm ấy, đơn vị ông phải ém quân trong những cánh rừng già âm u đầy muỗi và sốt rét. Đơn vị bí mật bao vây, chia cắt kìm chân tiêu hao sinh lực địch. Ngày mở màn chiến dịch, đơn vị ông được giao nhiệm vụ đột kích đánh chiếm sân bay Hòa Bình và khu kho Mai Hắc Đế. 2 giờ sáng 10/3/1975, đại đội chủ công đã vượt qua cửa mở khai thông hành lang Tây Bắc, tiến đánh căn cứ Sư đoàn 23 Ngụy. Địch dùng máy bay, xe tăng, pháo binh chặn đánh quyết liệt, đại đội của ông bị hy sinh và thương vong quá nửa. Nhưng nhờ sự phối hợp của lực lượng binh chủng hợp thành của Trung đoàn 174, Sư đoàn 316 và Đại đội 9 xe tăng Trung đoàn 273, đến chiều tối 10/3/1975 quân ta đã chiếm được hầu hết các mục tiêu  trong thị xã; đến trưa 11/3/1975 thì làm chủ hoàn toàn sở chỉ huy Sư đoàn 23 Ngụy, bắt sống Đại tá Vũ Thế Quang, Sư đoàn phó Sư 23 và Đại tá Nguyễn Trọng Luật, tỉnh trưởng Đắc Lắc.  
Chiến thắng Buôn Mê Thuột thực sự là trận đánh điểm đúng huyệt làm cho địch bất ngờ đến hoảng loạn, đảo lộn toàn bộ hệ thống phòng thủ Tây Nguyên. Ngày 14/3/1975,  Ngụy quyền Sài Gòn quyết định bỏ Tây Nguyên - một cuộc tháo chạy thảm bại chưa từng có, cả Quân đoàn 2, Quân khu 2 Ngụy bị tan rã hoàn toàn. Ngày 25/3/1975, toàn bộ Tây Nguyên sạch bóng quân thù, mái nhà Đông Dương đã mở ra cục diện mới cho cả chiến trường miền Nam. Sau này  các nhà nghiên cứu lịch sử quân sự gọi “cuộc đấu trí tháng Ba” ở Tây Nguyên là  thắng lợi của nghệ thuật quân sự nghi binh bao vây chia cắt, tạo thế bí mật bất ngờ đánh hiểm, đánh trúng…
Câu chuyện chưa dứt thì xe chúng tôi đã dừng lại gần cuối đường Mai Hắc Đế. Phía trước có tấm biển báo “Khu vực cấm đi lại và quay phim chụp ảnh”. Phía sau hàng rào kẽm gai là cả khu đất rộng hoang vu, phất phơ lau sậy, lúp xúp những lùm cây dại úa vàng hiu quạnh. Người ta cho biết, đây là dãy hầm  ngầm bí mật chứa vũ khí, đạn dược của khu kho Mai Hắc Đế, các cửa ra vào đều được thiết kế chìm bên trong có khóa mã hóa. Cuộc tiến công vào khu kho Mai Hắc Đế diễn ra quyết liệt nhưng khá nhanh gọn, những người lính phía bên kia bị tiêu diệt hoàn toàn, vô tình đem theo cả những bí mật ẩn sâu trong lòng đất, mà hơn 40 năm qua vẫn chưa  được giải mã.
Ngôi nhà ông Du ở cách đấy 30 mét cũng chưa được phép xây dựng kiên cố… Con trai cả của ông theo nghiệp cha, đang trong quân ngũ đóng quân ở Gia Lai, gia đình vợ con cũng ở luôn bên đấy. Chỉ còn  hai vợ chồng già và đứa con gái thứ hai không may bị khuyết tật do nhiễm chất độc da cam/điôxin. Trong ngôi nhà gỗ 3 gian, cuộc sống khá thông thoáng đủ đầy, nhưng vẫn gợn lên nỗi đau thương mất mát. Mỗi khi nhìn đứa con ngồi trên chiếc xe lăn vô tư chào khách, ông bà lại chạnh lòng nghĩ đến: Mai ngày vợ chồng già  ra đi về cõi vĩnh hằng! Con gái mình sẽ về đâu?
Hôm sau chúng tôi đi Buôn Đôn - nơi khởi nguồn Lễ hội đua voi truyền thống. Từ Nam Dong, Cư Dút qua Ea Bô cắt ngang triền sông Sê Rê Pốc, dòng sông mùa này cạn nước trơ lên những ghềnh đá khô khốc. Những vạt đồi cà phê, hạt điều cụp lá phơi mình trong hầm hập nắng gió khao khát chờ mưa... Hơn 11 giờ trưa, vợ chồng chú Dâng (em của bạn tôi) mới trên nương trở về mồ hôi nhễ nhại phàn nàn: Hạt điều năm nay rớt giá, bọn em chẳng buồn nhặt, nhưng đang phải lo chống hạn cho cà phê may ra vớt vát lại vốn. Nhưng cây nào cũng thế thôi, cứ được mùa thì mất giá, hơn 20 năm vào đây vật lộn với từng vạt đất đỏ; những năm đầu còn mang tiếng “dân di cư tự do’’ lúng túng trong cảnh o ép, đến khi quen dần mới mạnh dạn gieo trồng đủ các loại cây (khoai, sắn, đỗ xanh, cà phê, tiêu, điều…) tính ra thì hàng héc ta, nhưng cũng chỉ đủ ăn và nuôi các cháu học hành, hai năm nay mới làm được ngôi nhà xây, muốn về thăm quê còn  phải tính toán cân nhắc tàu xe đi lại sao cho hợp với túi tiền… Không biết bao giờ mới khá lên được. Nói nghèo khổ vậy, nhưng bữa cơm trưa hôm đó vẫn rất   tinh tươm có đủ gà luộc, vịt om, lợn quay, nem chả, cá nướng, canh chua… và cả két bia Sài Gòn nhậu lai rai…
Ôi tháng Ba Tây Nguyên bao la bạt ngàn nắng gió, đầy ắp bao chuyện vui buồn đan xen giữa ký ức lịch sử hào hùng với thực tại xô bồ của muôn mặt cuộc sống và cả những dự định vươn tới tuơng lai. Câu chuyện bên quán cà phê của  ông Thái như chắp thêm ước mơ, nỗi khắc khoải của ông Du như nhắc ta đừng quên quá khứ. Điều trăn trở của vợ chồng chú Dâng cảnh tỉnh một thực tế của quy luật sinh tồn, giữa đấu tranh và tồn tại không chỉ khắc nghiệt trong chiến tranh mà trong cả cuộc sống đời thường: Trong hào quang chiến thắng luôn có sự gian khổ, mất mát, hy sinh… Tôi tin những người tôi gặp dù có phải vướng bận điều gì thì họ vẫn đã và đang gắn bó với Tây Nguyên. Dù ở cương vị nào  thì mọi suy nghĩ và việc làm của họ cũng đều mang nặng lòng mong muốn góp phần làm cho Tây Nguyên thêm xanh. Cho tháng Ba Tây Nguyên mãi mãi tràn đầy cảm xúc và sức sống trường tồn cho con Ong đi lấy mật, cho con Voi xuống sông hút nước và Em đi phát rẫy làm nương… sinh động tự nhiên, bền vững và gần gũi với thiên nhiên.                                     
Lã Vinh

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh