Bạn đang xem: Trang chủ » Ký - Phóng sự

“... Ngất ngây theo về”

Chủ nhật 25/08/2019 05:00

Chẳng hiểu vì sao, từ ngày rời nhiệm sở về với đời thường, hễ khi rảnh tôi lại thích lang thang về các xóm bản vùng sâu, vùng xa để mong được hưởng những cơn gió hoang thơm mùi rơm rạ, nghe tiếng lao xao của đồi trúc, rặng tre, thú vị hơn là được thưởng thức những món ngon dân dã của ông cha từ rừng hoang, nương đồi, ruộng rẫy...

Xóm Bản Ngắn, xã Quang Trung (Trà Lĩnh).

Mỗi lần như vậy giúp tôi hiểu thêm giá trị nhân văn của các điệu lượn, câu sli cha anh mình để lại. Riêng lần này vui hơn là được cùng một số nhà văn, nhà thơ, nhiếp ảnh gia trẻ theo chân nhạc sỹ Trần Sòi hành hương về quê anh - Quang Trung (Trà Lĩnh), xã biên giới đang có những bước chuyển mình trong xây dựng làng, xã văn hóa và đang nhích dần về đích trong công cuộc xây dựng nông thôn mới.
Thật bất ngờ, sau đôi chén trà và ly rượu làm quen, Phó Chủ tịch xã Nông Văn Trọng liền cất lên câu lượn: "Háng Ngẳn oóc vằn slam, vằn pét/Mái cả phân rụ đét cụng mừa", tạm dịch là: "Chợ Bản Ngắn ngày ba, ngày tám/Dù mưa to, nắng rám cùng về"! Nghe xong câu lượn, tôi liền hỏi:
- Là Phó Chủ tịch phụ trách mảng văn hóa mà mê lượn như vậy chắc là phong trào văn hóa, văn nghệ của xã nhà sôi nổi lắm nhỉ?
Câu hỏi tôi vừa dứt là Chủ tịch xã Chu Văn Bạc liền nhanh nhảu đáp thay Phó Chủ tịch:
- Điều đó khỏi phải bàn! Anh biết không, trong vòng 4, 5 năm nay cứ đến ngày 8 tháng 3 âm lịch là xã tổ chức ngày hội dân ca giao duyên. Các nghệ nhân từ Tổng Cọt (Hà Quảng); Quảng Hưng, Phi Hải (Quảng Uyên); Trung Phúc, Lăng Hiếu, Lăng Yên (Trùng Khánh) từng tốp về đây để so tài cao thấp, hát đối đáp nhau với đủ các làn điệu như lượn then, Phong slư, Hà Lều, Xà Xá, Pựt Lằn và cả Dá Hai anh ạ, mê lắm! Có năm có cả nam thanh, nữ tú từ Trịnh Tây, Nà Po (Trung Quốc) cũng đến giao lưu, làm âm vang cả một vùng biên ải! Không tin, mời anh đến mùng 8 tháng 3 năm sau đến đây cùng chúng em, bảo đảm anh sẽ bị chìm đắm vào ngày hội này. Nhiều ông, bà tuy đã chân chậm, mắt mờ, răng móm cũng đến hội, mà không chỉ để thưởng thức, để chia vui cùng con cháu mà còn trực tiếp lượn! Với cương vị là Chủ tịch xã, em thích nhất bài lượn then này: "Yêu sao mảnh đất Quang Trung/Nhiều mỏ quặng quý trong lòng đất sâu/Bản Ngắn, Tốc Tát đẹp giàu/Câu then, điệu lượn lắng sâu tình đời/Dẫu đi muôn nẻo, muôn nơi/Không bằng quê mẹ, tình người Quang Trung".
Có phải chính câu then mộc mạc, chân tình ấy đã có sức lay động, gọi mời những ai từng đi qua, từng trải nghiệm tình đất, tình người nơi đây thì vào những ngày đầu xuân dù vướng bận nhiều công việc, nhất là việc đồng áng vẫn hướng lòng về hội xuân Quang Trung để được trao nhau một điệu sli, một câu lượn nhằm góp phần thổi hồn vào cuộc vui, để từ đó làm cho lớp trẻ hôm nay thêm một lần tròn mắt, vểnh tai mà lắng nghe, mà trân trọng, nâng niu nét đẹp văn hóa này của quê hương mình.
Khi đang miên man về những gì mà Chủ tịch Chu Xuân Bạc vừa cởi lòng thì hai nghệ nhân Chu Thị Ruyên và Đàm Thị Dung xuất hiện. Biết tôi đang tìm hiểu về những nét đẹp văn hóa truyền thống của Quang Trung thì hai chị liền dốc bầu tâm sự của mình:
- Nhà báo biết không ? Quang Trung chúng tôi từ thuở xa xưa rồi, cứ có đám cưới, mừng nhà mới hoặc lễ kỳ yên, thượng thọ là chúng tôi tổ chức hát giao duyên. Những cuộc hát đó thường diễn ra sau bữa cơm tối cho đến tận khuya, gà gáy canh hai, canh ba, điệu lượn then "Anh ới... em ơi ..." gian bên này vừa dứt là gian bên kia vang lên điệu : "Ì ì ... hà lều ... hà đới ..." ngay! Nhiều cặp hà lều đối đáp nhau đến khi ánh bình minh xuyên qua cây nghiến sau nhà, rọi ánh nắng chênh chếch vào ô cửa mới tạm biệt nhau. Và đáng yêu nhất là sau những đêm lượn như thế, nhiều đôi đã yêu nhau say đắm, rồi thành vợ, thành chồng đấy anh ạ! Tôi nhớ hồi nhỏ, khoảng 14, 15 tuổi được nghe hai chàng trai người Trà Lĩnh lượn hai chị người Trung Phúc câu này: "Tẩu lò mì thả cả lây mà/Răng nhằng téch noọng a hò khắu" (Dưới đường có dòng sông trong mát/Cớ sao để em khát đến giờ) thì chỉ sau tích tắc hai chị người Trà Lĩnh liền ì ì ... Thà cải dú tẩu lò kheo râư/Tắm hâng noọng đảy ngầư lồng áp (Sông dưới đường vừa sạch vừa trong/Từ lâu em những mong được tắm), thế là sau này anh A và chị B bén duyên vợ chồng, hạnh phúc trăm năm, chung thủy trọn đời. Thấy rõ được giá trị nhân văn của các điệu lượn, câu sli của quê hương đẹp mê hồn như vậy, nên năm 2014 bằng nguồn kinh phí ít ỏi của mình, chúng tôi đã đứng ra tổ chức đêm giao lưu văn nghệ tại nhà văn hóa xã, thu hút được rất nhiều "liền anh", "liền chị'' đến đây. Và đêm ấy cả mấy xóm xung quanh chợ Bản Ngắn này hầu như không biết ngủ là gì, cả già lẫn trẻ đều thức cùng đêm lượn.

Từ đó các tổ chức, đoàn thể, cho đến lãnh đạo Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã vào cuộc quan tâm, tạo điều kiện cho các cuộc giao lưu. Riêng ngày hội mùng 8 tháng 3 vừa rồi, lãnh đạo Mỏ Măng gan hỗ trợ sáu mươi triệu đồng thực sự là nguồn động viên, khích lệ lớn cho cuộc giao lưu, khiến ngày hội kéo dài đến đêm mà các điệu sli, điệu lượn ngọt ngào cứ mãi văng vẳng vào đêm, khiến nhiều người cứ dùng dằng đến khuya, thật là "Đứng ngồi ai níu ai đây/Câu sli ở lại ngất ngây theo về''. Cũng nhờ đó mà hai cháu gái làng tôi là Hoàng Thị Thanh Trà và Nông Thị Hương Lan mới bước vào tuổi thẹn thùng biết yêu đã mê Pựt Lằn, Xà Xá, Phong Slư... Hiện nay hai cháu trở thành "con chim đầu đàn" của phong trào văn hóa, văn nghệ Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Trà Lĩnh.
Nhờ biết lưu giữ, bảo tổn và phát triển các làn điệu dân ca của quê hương mà phong trào xây dựng "gia đình văn hóa'', "xóm văn hóa'' đi vào thực chất, cả 10 xóm hành chính không xóm nào là không có nhà văn hóa.

Tính đến thời điểm này, cả xã đã có 28 gia đình tình nguyện tham gia vào các cuộc hát cũng như các môn thể thao như: cầu lông, bóng chuyền, bóng đá... làm sôi động cả một vùng biên ải. Thông qua các hoạt động văn nghệ, thể thao này, tình làng, nghĩa xóm được thắt chặt hơn. Mọi vui buồn, rủi ro đều được đông đảo bà con, cô bác làng trên, xóm dưới chung tay, góp sức để sẻ chia, gánh vác... Cũng từ đây mà sự gắn kết cộng đồng giữa các bản làng tiếp giáp của Quang Trung với các xã bạn, huyện bạn ngày một đằm thắm, keo sơn, để nơi thượng nguồn của dòng sông Bắc Vọng cứ mải miết xanh, mải miết rì rào cùng điệu lượn, câu sli ở đôi bờ.
Tạm biệt Quang Trung, quả là "Đứng ngồi ai níu ai đây/Câu sli ở lại ngất ngây theo về''.
      

Chu Sĩ Liên

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh