Bạn đang xem: Trang chủ » Ký - Phóng sự

Hy sinh giữa thời bình

Thứ năm 16/07/2020 06:00

Phòng truyền thống của Công an Cao Bằng trang trọng ghi danh trên bảng vàng 34 liệt sĩ hy sinh trong sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc. Trong số đó, duy nhất có liệt sĩ Trương Văn Đăm, xóm Luống Nọi, xã Ngọc Đào (Hà Quảng) hy sinh trong khi chiến đấu chống tội phạm. Cách đây gần 40 năm, trong cuộc truy bắt tội phạm có lệnh truy nã của Công an huyện Hòa An, đồng chí Đăm hy sinh, đồng chí Nông Văn Tuất bị thương.

Cán bộ, chiến sĩ Công an huyện Hòa An kiểm tra tang vật một vụ án mua bán trái phép chất ma múy. Ảnh: Thanh Duyên

Bản Luống Nọi nằm bên đường Hồ Chí Minh được nâng cấp rải nhựa phẳng lỳ, trong công cuộc đổi mới, ở miền quê nổi tiếng trồng thuốc lá có nhiều thay đổi. Căn nhà của chị Nông Thị Lại, vợ liệt sĩ Trương Văn Đăm xây dựng từ nguồn Quỹ “Nghĩa tình đồng đội” của lực lượng công an hỗ trợ nằm bên tỉnh lộ. Sau nhà là dãy núi đá vôi, phía trước là cánh đồng trải một màu vàng chanh mát mắt của những thửa ruộng thuốc lá đang mùa thu hái. Do có hẹn trước nên vừa gặp tôi, Lại đã khoe:

- Em cũng vừa đi nghỉ dưỡng ở Sầm Sơn (Thanh Hóa) về được mấy hôm, vui lắm. Huyện Hà Quảng có tất cả mười bảy người. Nói xong, chị ngước cặp mắt nhìn tôi như thăm dò, miệng nở nụ cười nhưng trên gương mặt lại phảng phất ký ức buồn của thời quá khứ.

Dù chuyện ngày xưa ấy đã lùi vào quá khứ nhưng chị không bao giờ quên. Theo năm tháng, nỗi đau vơi đi nhưng ký ức về sự hy sinh dũng cảm của người chồng trên mặt trận chống tội phạm mãi còn trong nỗi nhớ để tự hào, để nhắc nhở mình luôn sống thủy chung để răn dạy con cái học tập và noi theo tấm gương của bố mình.

Chị nhớ mãi ngày định mệnh 25/10/1986, tiết trời cuối thu ở vùng cao se lạnh, khi đang hái lúa nếp ngoài đồng chị nghe thấy một tiếng nổ ở làng bên rồi nhận được tin sét đánh: Anh Đăm đã bị thương nặng. Chị chạy đến hiện trường vụ nổ, trước mắt là cảnh tượng hết sức tang thương. Anh Đăm bị ngất xỉu, chân nát bươm vì sức công phá của lựu đạn. Bên cạnh đó, anh Nông Văn Tuất bị thương, cả hai đều trong tình trạng mất rất nhiều máu.

Chị ôm lấy chồng khóc nức nở, giữa cơn hoảng loạn chị nghe được câu chuyện qua lời kể của những người chứng kiến sự việc: Trong lúc Đăm cùng Tuất thực hiện nhiệm vụ truy bắt tên tội phạm có lệnh truy nã thì tên tội phạm liều lĩnh dùng lựu đạn chống trả. Những người dân giúp chị đưa Đăm đi cấp cứu tại Bệnh viện Nà Giàng nhưng vì vết thương quá nặng, mất nhiều máu nên anh đã hy sinh khi mới 31 tuổi.

Cảm kích trước tấm gương chiến đấu hy sinh dũng cảm của các chiến sĩ công an, nhân dân địa phương và Công an huyện Hòa An tổ chức tang lễ để tiễn đưa liệt sĩ Trương Văn Đăm đến nơi an nghỉ cuối cùng. Chồng qua đời, một mình chị nuôi hai con còn thơ dại giữa thời buổi kinh tế khó khăn, lắm lúc tưởng chừng không vượt qua nổi. Hiểu được nỗi cực khổ của mẹ, cậu bé Đoan dù còn nhỏ cũng cố gắng đỡ đần việc nhà, sẵn sàng giành mọi thiệt thòi về phía mình để giúp mẹ nuôi em. Giờ chị lên chức bà nội, mọi gian truân đều lùi xa vào quá khứ, chỉ còn lại niềm vui của tuổi già.

Chị Lại chia sẻ: “Sau khi anh Đăm hy sinh, động lực để tôi sống tiếp là hai đứa con thơ dại nên tôi cố gắng vượt qua tất cả”. Nghe những điều chị nói, tôi cảm nhận ở chị một người đàn bà vượt lên số phận và hội tụ khá đầy đủ những đức tính của một người vợ chung thủy, đảm đang; một người mẹ đức độ, cần cù, chịu khó, rất mực thương yêu con.

Cùng sát cánh với Đăm trong cuộc truy bắt tên tội phạm và bị thương là Nông Văn Tuất, quê xã Đức Long (Hòa An). Nhớ cũng độ này cách đây hai năm, tôi đến thăm anh ở bản Khau Huổng. Trong căn nhà tình nghĩa do lực lượng công an xây dựng, Tuất đang lúi húi làm những phần việc nhỏ giúp con đưa thuốc lá vào lò sấy. Lâu không gặp, trông Tuất gầy yếu đi nhiều. Với dáng người thấp, nhỏ, nước da tái nhợt, lưng hơi gù trong những bước đi chậm chạp càng làm cho anh già hơn nhiều so với tuổi.

- Anh Tuất dạo này có khỏe không? - Tôi chủ động hỏi.

- Sức khỏe em kém lắm rồi anh ạ. Đặc biệt những lúc trái gió trở trời là những vết thương lại đau nhức. Anh thấy đấy, người em hom hem thế này còn sống được là tốt rồi. Trong người em còn khá nhiều mảnh lựu đạn. Hồi bị thương xuống điều trị ở Bệnh viện 198 - Bộ Công an, các bác sĩ phẫu thuật chỉ gắp được những mảnh to thôi, những mảnh nhỏ thì họ bảo nếu lấy ra hết thì phải bới tung cả cơ thể vốn không khỏe mạnh, với lại vết thương làm em bị mất máu nhiều nên giờ phải chấp nhận sống chung với nó vậy.

Trên gương mặt anh đượm nét buồn, khắc khổ có lẽ do hoàn cảnh quá éo le. Cơ thể thương tật, cả nhà chỉ trông vào số tiền trợ cấp thương binh ít ỏi hằng tháng, vợ bị ốm triền miên không lao động được. Khi tôi gợi lại câu chuyện về cuộc truy bắt tội phạm dẫn đến thương tích, Tuất lục tìm trong trí nhớ để xâu chuỗi lại những tình tiết với niềm tự hào là người trực tiếp tham gia cùng liệt sĩ Trương Văn Đăm trong một vụ truy bắt tội phạm có một không hai trên mặt trận bảo vệ trật tự an ninh của Công an Cao Bằng.

Sau chiến tranh biên giới năm 1979, tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh luôn diễn biến phức tạp. Cùng với những hoạt động của bọn tội phạm trộm cắp, cướp giật, buôn lậu thì các tệ nạn cờ bạc, nghiện hút cũng phát triển gây nên tình hình bất ổn về trật tự xã hội. Để chủ động đối phó với những âm mưu chống phá của các thế lực thù địch, Công an tỉnh chỉ đạo tăng cường thành lập các cụm an ninh liên hoàn với mục đích đưa cán bộ công an đến cơ sở phối hợp cùng cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương vận động quần chúng xây dựng phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc.

Năm 1981, Tuất được lãnh đạo Công an huyện Hòa An cử đến làm Cụm trưởng An ninh liên hoàn an toàn số 2 gồm các xã: Đại Tiến, Ngũ Lão, Đức Xuân có trụ sở đóng tại xóm Nà Vỉnh, xã Đại Tiến. Mô hình phát huy hiệu quả, quần chúng nhân dân cung cấp cho công an nhiều nguồn tin có giá trị. Các tổ chức cơ sở đảng thực sự phát huy được vai trò lãnh đạo trong mọi lĩnh vực. Các tổ an ninh nhân dân được củng cố và chủ động gìn giữ an ninh trật tự ở các xóm.

Từ mô hình này, Công an huyện Hòa An nhân rộng xây dựng nhiều cụm an ninh liên hoàn khác, trong đó có Cụm an ninh các xã: Dân Chủ, Nam Tuấn, Đức Long do Trương Văn Đăm làm Cụm trưởng, sau đó do tính chất phức tạp của địa bàn giáp ranh với xã Phù Ngọc, Hà Quảng (cũ) là địa bàn nằm trên trục đường từ biên giới vào nội địa nên tình hình an ninh trật tự rất phức tạp. Bọn tội phạm lợi dụng địa bàn giáp ranh làm nơi trú ẩn.

Xét thấy đây là địa bàn xung yếu nên chỉ huy Công an huyện điều động Nông Văn Tuất tăng cường cho cụm. Có thêm lực lượng, các chiến sĩ công an chủ động đến các xóm nắm tình hình biến động của các đối tượng hình sự và đề ra biện pháp đấu tranh ổn định tình hình an ninh trật tự để nhân dân yên tâm sản xuất. Mô hình tổ chức Cụm liên hoàn an toàn phát huy hiệu quả, Tuất khẳng định với tôi như vậy. Rồi như chợt nhớ điều gợi ý của tôi, anh lại tiếp tục câu chuyện:

- Cuộc truy bắt tên tội phạm nguy hiểm đó sẽ mãi là kỷ niệm không thể nào quên, vì vết thương vẫn thường xuyên dày vò tôi suốt những năm qua. Ngày 24/10/1986, khi chúng tôi đi cơ sở về đến nhà anh Đăm ở bản Luống Nọi thì đã nửa đêm, ai cũng mệt mỏi vì suốt ngày phải đạp xe đi cơ sở nhưng để chuẩn bị cho công việc ngày hôm sau nên Đăm tranh thủ hội ý trước khi ngủ, dưới ánh sáng đèn dầu lờ mờ, bốn mái đầu chụm lại nghe Đăm thông báo:

- Qua nguồn tin cơ sở cung cấp, hiện nay có tên tội phạm truy nã đang ẩn náu ở khu vực xóm Cốc Chủ, Khau Mắt. Sáng mai, tôi sẽ kiểm tra lần cuối nguồn tin này. Nếu xác định chính xác nơi ẩn náu của đối tượng thì tổ chức bắt ngay nên chúng ta cần chuẩn bị chu đáo phương án hành động.

Tối hôm đó, chúng tôi cùng ngủ ở nhà Đăm. Sáng hôm sau thức dậy thì chị Lại - vợ anh Đăm chuẩn bị bữa cơm thịnh soạn có cả cơm nếp, thịt gà cho chúng tôi. Chúng tôi cùng gia đình ăn cơm vui vẻ vì đã nhiều ngày bận công việc luôn trong cảnh bữa đói, bữa no. Chúng tôi cũng chẳng ai ngờ đó là bữa cơm cuối ăn cùng anh Đăm, ăn cơm xong, chúng tôi triển khai thực hiện theo phương án đã bàn. Cả tổ chúng tôi lại cải trang lặng lẽ đến nhà người quen ở bản Cốc Chủ chờ anh Đăm đi kiểm tra lại nguồn tin. Gần đến trưa mới thấy anh trở về thông báo:

- Tên Liêu Văn Khì là tội phạm truy nã nguy hiểm đã xuất hiện trên địa bàn, hiện hắn đang tổ chức hút thuốc phiện tại một nhà dân. Nhiệm vụ của chúng ta là phải bắt khẩn cấp vì chúng đang ẩn náu trong nhà dân nên hành động của chúng ta phải rất thận trọng để tránh tổn thất cho gia đình. Tôi cùng anh Tuất tiếp cận bắt đối tượng, còn anh Nghiệp và anh Số có nhiệm vụ cảnh giới ở vòng ngoài sẵn sàng hỗ trợ khi cần thiết.

 Sau khi thống nhất phương án, tôi cùng anh Đăm đến nhà mà tên Khì đang ẩn náu. Theo phân công, tôi đi thẳng vào lối cửa trước, còn Đăm bí mật vào từ phía cửa sau. Nghe tiếng gọi, cô con dâu đang nấu rượu trong nhà ra mở cổng cho tôi vào. Từ phía cửa sau, Đăm cũng bí mật đột nhập vào nhà. Biết tên Khì đang cùng hai người nữa hút thuốc phiện ở trong buồng nên anh Đăm cảnh giới ở ngoài, còn tôi thận trọng tiến vào thấy cả ba người đang hút thuốc phiện. Nhận ra công an, tên Khì tỏ ra lúng túng, tôi hô:

- Các anh tổ chức hút thuốc phiện là vi phạm pháp luật, tất cả ngồi im.
Tên Khì lẳng lặng vờ cầm chiếc ấm pha trà đi thẳng ra bể nước để rửa. Tôi bám theo:

- Khì, anh không được đi đâu, phải theo tôi về Công an huyện ngay. Vừa ra lệnh, tôi vừa giật lấy chiếc ấm trà. Tên Khì vùng chạy ra cửa trước định trốn thì gặp Đăm chặn lối. Hắn quay lại, tay móc vào cạp quần lấy ra một quả lựu đạn giơ lên và nói:

- Chúng mày cứ vào rồi ta cùng chết.

Trước tình huống xảy ra ngoài dự kiến, tôi nhảy vào ôm chặt tên Khì như phản xạ tự nhiên:

- Anh Đăm ơi! Tước lấy quả lựu đạn trong tay nó.

Trong nháy mắt, tôi nhận ra quả lựu đạn đã bị giật nụ xòe và đang xì khói khét lẹt. Tên Khì tay nắm chặt quả lựu đạn. Tôi cố dồn toàn bộ sức lực gỡ lựu đạn khỏi tay hắn để ném ra ngoài mà không được. Trong tích tắc, tôi hiểu thời gian từ khi giật nụ xòe đến khi nổ chỉ có 7 giây. Chắc Đăm cũng nhận ra điều đó nên bất chấp nguy hiểm nhảy vào dùng chân đá quả lựu đạn đang xì khói trong tay tên Khì.

Nhưng không may là chân vừa chạm vào thì đúng lúc quả lựu đạn phát nổ. Một tiếng nổ inh tai làm cho cả căn nhà đầy khói đen mù mịt. Sức ép của quả lựu đạn làm tôi bị chảy máu mồm, người loạng choạng, mảnh đạn làm quần áo rách tươm. Tôi cố sức lao ra khỏi nhà nhưng kịp nhận ra anh Đăm đã bị nát hết chân đang nằm bên vũng máu. Tên Khì cũng bị nát bàn tay phải đang quằn quại, rên rỉ. Cùng lúc đó đồng đội là Nghiệp và Số kịp thời vào hỗ trợ đưa tôi đi Bệnh viện tỉnh cấp cứu. Còn anh Đăm và tên Khì bị chảy máu nhiều được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Nà Giàng. Nhưng do vết thương quá nặng, anh Đăm đã trút hơi thở cuối cùng trong chiều ngày hôm đó.

Sau khi sơ cứu tại Bệnh viện tỉnh, tôi chuyển về điều trị tại Bệnh viện 198 - Bộ Công an gần sáu tháng. Sức khỏe hồi phục, tôi về làm Đội phó Tham mưu tổng hợp thuộc Công an huyện Hòa An. Nhưng từ đó sức khỏe tôi bị giảm sút nghiêm trọng. Ở nhà, vợ tôi cũng ốm yếu triền miên không có ai chăm sóc con cái nên đành phải xin tổ chức cho nghỉ mất sức. Do thận trọng trong giải quyết đề xuất của tôi nên đến năm 1992 mới được nghỉ. Từ đó, gia đình tôi chỉ trông chờ vào nguồn trợ cấp thương binh ít ỏi. Còn tên Liêu Văn Khì vi phạm pháp luật có tính chất đặc biệt nghiêm trọng bị Tòa án nhân dân tỉnh xử tử hình.

Hành động dũng cảm của liệt sĩ Trương Văn Đăm, thương binh Nông Văn Tuất xứng đáng là tấm gương sáng được các thế hệ Công an Cao Bằng tôn vinh và học tập. Để bù đắp phần nào sự hy sinh, mất mát của người thân trong gia đình, ngành công an đã năng động trong việc thực hiện chính sách, dùng Quỹ “Nghĩa tình đồng đội” tổ chức thăm hỏi, xây nhà tình nghĩa, quan tâm tuyển đặc cách con liệt sĩ, thương binh vào công tác trong ngành...  

Phan Nguyệt

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh