Bạn đang xem: Trang chủ » Ký - Phóng sự

Cây nghiến Văn Thụ

Thứ bảy 18/03/2017 07:00

Từ trụ sở xã vượt qua dãy núi Khau Rằng, theo con đường rải đá leo dốc qua những vòng cua gấp khúc mới mở, lên đèo Mò Gẹn gập ghềnh, chúng tôi đến Văn Thụ, một xóm vùng cao của xã Nam Tuấn (Hòa An) nằm tiếp giáp giữa vùng đồng và vùng cao heo hút nắng gió. Đây là địa bàn sinh sống lâu đời của đồng bào dân tộc Mông. Do địa hình bị chia cắt nên dân cư sống rải rác thành 4 chòm xóm nhỏ gồm: Lũng Bua, Lũng Rầy, Lũng Nạn, Goọc Mu, mỗi chòm xóm cách nhau một quãng đèo, len lỏi theo những con đường mòn gồ ghề đá núi.

Người dân xóm Văn Thụ chăn nuôi trâu, bò vỗ béo, cho thu nhập cao.

Từ trên cao nhìn xuống, Văn Thụ như một lòng chảo, con đường ô tô chạy men theo vành chảo, nhưng chưa thể xuống được đến đáy, chỉ nghe tiếng mõ bò leng keng, tiếng trẻ em í ới vọng lên dội vào vách đá... âm âm u u, rồi chìm lắng trong khoảng không gian mênh mông. Trạm công tác của đội cán bộ huyện tăng cường nằm trên đèo yên ngựa, nơi ngã ba chia đi các xóm. Thành phần đội công tác có đủ công an, kiểm lâm, dân vận, mặt trận và các tổ chức, đoàn thể  đã cắm chốt ở đây hơn một năm để làm nhiệm vụ vận động nhân dân giữ gìn an ninh trật tự và xây dựng đời sống văn hóa...
Ông Lý Văn Sinh, Bí thư Chi bộ mời chúng tôi đi xem cây nghiến cổ thụ nơi đặt hòm thư bí mật. Lại thêm một quãng đèo xuyên nghiêng sườn núi dốc. Nhìn các dãy chuồng bò bằng gỗ đóng khung lát sàn khô ráo, chúng tôi nghĩ nuôi bò là một thế mạnh được bà con ở đây quan tâm chăm chút, nhà nào cũng nuôi vài con bò, người Mông chăm sóc bò kỹ như chăm sóc con trẻ, có nhà nuôi kèm theo dê. Nhờ địa thế xung quanh có núi cao bao bọc, tạo thành một hàng rào tự nhiên, lại có nhiều cây lá han mọc trên núi đá - món ăn khoái khẩu cho loài dê sinh trưởng và phát triển nơi môi trường hoang dã, nên ở đây có thể phát triển cả đàn dê núi. Theo ông Sinh, từ bao đời nay, mồ hôi của đá núi đã nuôi dưỡng nên nương bí, nương ngô và cả rừng cây nghiến, cây lim cứng cáp. Nhưng rất tiếc là do một thời ấu trĩ, hám lợi tức thì, người dân thi nhau chặt phá nên đến nay chỉ còn giữ được một cây nghiến cổ thụ duy nhất ở trước làng. Gốc cây nghiến này có nhiều hốc đá ăn thông theo rễ cây, ngày xưa là địa điểm đặt hộp thư bí mật để liên lạc với các cán bộ cách mạng. Từ nhỏ, ông đã được già làng nhắc nhở phải cố gắng giữ gìn, bảo vệ để làm kỷ niệm một thời cả làng đi theo cách mạng kháng chiến.
Để kiểm chứng lời ông Sinh, chúng tôi giở lại cuốn Lịch sử Đảng bộ tỉnh, đến Lịch sử Đảng bộ huyện, Dư địa chí xã đều ghi: Tháng 4/1941, các đồng chí Vũ Anh, Hoàng Văn Thụ đã triệu tập hội nghị cán bộ của các châu: Hà Quảng, Hòa An, Nguyên Bình để đánh giá kết quả và rút kinh nghiệm công tác xây dựng Mặt trận Việt Minh hoàn toàn, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đến thăm và chỉ đạo: Phải tổ chức các trạm giao thông liên lạc từ tỉnh xuống tới châu, xã; tạo thành hành lang thông suốt từ Lục Khu đến vùng đồng và nối với các tỉnh miền xuôi. Văn Thụ thời ấy còn rừng sâu núi thẳm, lại là nơi giáp ranh giữa vùng cao với vùng đồng, đây chính là địa bàn hoạt động của các đồng chí: Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Vũ Anh, Hoàng Văn Thụ… xây dựng nên các cơ sở cách mạng quần chúng sâu rộng.
Tại nhà anh Sùng Văn Bằng, cháu nội của ông Sùng Văn Páo (tức Sùng Mình Súng) - nguyên cán bộ Lão thành cách mạng, chúng tôi xem những kỷ vật được gia đình gói cẩn thận, cất dưới đáy lu đan bằng tre ám nâu màu khói bếp, treo ngay ngắn trên nóc nhà. Ở trong đó có tấm Huy hiệu Bác Hồ sáng màu vàng chanh, Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng của ông Sùng Mình Súng, cùng với những câu chuyện kể về một thời quá khứ hào hùng, chưa từng được ghi chép trong sử sách.

Do địa hình núi non cách trở, nên Văn Thụ tuy gần nhưng trở nên xa xôi hẻo lánh; điều kiện ăn ở, đi lại, sinh hoạt còn nhiều khó khăn, đất đai khô cằn thiếu nước, lao động vất vả quanh năm nhưng thu nhập không đáng là bao. Hỏi về tỷ lệ hộ nghèo, trưởng thôn Dương Văn Thà ngập ngừng bấm theo đốt ngón tay, cả thôn có 40 hộ thì 35 hộ nghèo, 4 hộ cận nghèo, 1 hộ được gọi là khá nhưng cuộc sống cũng gần như nhau thôi, chỉ hơn mấy con bò, con dê...  
Có lẽ sự ngăn cách bởi con đường đã tạo nên khoảng cách giàu nghèo và biến  nơi này thành vùng đất nhạy cảm, dễ bị tổn thương trước những luồng gió lạ trái mùa nên đoàn công tác hàng chục người phải xuống bản "cắm chốt". Khó khăn là thế nhưng người dân Văn Thụ vẫn lạc quan. Những người tôi gặp như ông Sinh, ông Bằng, ông Thà… đều trầm trồ thán phục: Đảng và Nhà nước làm được đường ô tô và kéo điện lưới lên Văn Thụ đã là một kỳ tích, bà con ai cũng vui mừng, phấn khởi. Nhưng Văn Thụ còn phải làm đường xe máy và hỗ trợ nhân dân chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, chuyển đổi cách làm ăn, hy vọng cuộc sống rồi sẽ đổi thay.   
Tiếp lời cho ông Sinh, ông Thà, mấy cán bộ tăng cường của huyện cho biết: Hiện nay, với Văn Thụ nan giải nhất là làm thế nào để chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao tiêu chí thu nhập và đời sống văn hóa. Điều đó cần phải có thời gian và sự cố gắng chung tay, góp sức nỗ lực không ngừng, mới có thể phát triển ổn định, bền vững.
Trở lại với cây nghiến cổ thụ còn sót lại đầu làng, nhìn bộ rễ to khỏe bám chắc trên lèn đá, đường kính thân cây hơn 1,5 m, chu vi 4,5 m, vươn cao sừng sững giữa nền trời xanh, đồng chí cán bộ kiểm lâm tăng cường xác định: Tuổi của cây nghiến này phải hơn 200 năm, một tốp thợ săn gỗ đã trả giá 150 triệu đồng nhưng giá trị truyền thống của nó là vô giá, giá như nó được công nhận là cây di sản văn hóa sẽ có tác dụng góp phần giữ gìn, bảo vệ và tôn vinh niềm tự hào truyền thống cho bà con. Tất cả đều muốn nhờ chúng tôi chuyển lời đề nghị đến Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường sớm tiến hành khảo sát và làm thủ tục công nhận cây nghiến của xóm là cây di sản trong một ngày không xa.
Nhìn lên bốn bề rừng núi đang dần bao phủ lại màu xanh, đung đưa tán lá theo làn gió xào xạc lùa qua thung lũng; bên cạnh cây nghiến cổ thụ, những cây nghiến non đang vươn lên khỏe khoắn bên triền đá núi. Tôi hy vọng có một ngày, cây nghiến cổ thụ còn sót lại kia sẽ không còn lẻ loi, đơn độc bởi chính sự khắc nghiệt của thiên nhiên đã nuôi dưỡng, tôi luyện tạo nên sức sống bền bỉ, dẻo dai và niềm tin vững chắc nơi vùng đất khó này.                      

Lã Vinh

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh