Bạn đang xem: Trang chủ » Hồ sơ - Tư liệu

Văn bia mộ Thang Trường Hợp - giá trị lịch sử, văn hóa

Chủ nhật 02/06/2019 09:00

Ngày 8/3/2019, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 251/QĐ-UBND về việc xếp hạng di tích cấp tỉnh đối với di tích lịch sử - văn hóa Văn bia mộ Thang Trường Hợp (mộ tổ họ Thang), Thị trấn huyện Trùng Khánh. Đây là một trong những di tích độc đáo của Trùng Khánh, được đánh giá là văn bia đẹp nhất trong hệ thống văn bia phát hiện trên địa bàn tỉnh Cao Bằng và có giá trị về lịch sử, văn hóa.

Văn bia mộ Thang Trường Hợp.

Nhìn từ ngoài, khu mộ nằm trong một bãi đất bằng phẳng ngay gần thị trấn, xung quanh được xây tường bao quanh và có cổng khóa. Ông Thang Văn Đồng, một người cháu đời thứ 7 của ông Thang Trường Hợp cho biết: Vừa qua huyện và dòng họ Thang tổ chức đón nhận Bằng di tích cấp tỉnh cho Văn bia mộ cụ Thang Trường Hợp, các con cháu họ Thang từ các nơi trong tỉnh, ngoài tỉnh, ở nước ngoài về dự đông đủ. Di tích Văn bia mộ Thang Trường Hợp được UBND tỉnh xếp hạng di tích cấp tỉnh, trở thành một trong những di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu của địa phương. Đây thực sự là niềm tự hào, vinh dự của dòng họ Thang chúng tôi.
Theo hồ sơ di tích, Thang Trường Hợp là một nhân vật lịch sử, có công lao đối với quê hương Trùng Khánh nói riêng, mảnh đất Cao Bằng nói chung trong việc dẹp phỉ nhà Thanh dưới triều vua Tự Đức. Ông có tên húy là Phát Trường, họ Thang Tam. Năm Minh Mạng thứ 8 (1854), chỉ huy các đoàn trưởng, phố, thị, lũng, trại, hô hào đoàn kết dân binh tuần tiễu biên giới phòng chặn phỉ nhà Thanh. Đích thân ông dẫn đại binh đến phố Thông Huề đánh bại phỉ, đoạt cờ xí, khí giới, ngựa, lừa, diệt và bắt sống nhiều phỉ nhà Thanh. Có công lớn đem lại cuộc sống bình yên cho người dân vùng biên giới, tháng 10 năm đó, ông được vua Tự Đức cấp bằng quyền Sung Thiên hộ quản suất Minh Hương hai mươi tư phố chợ. Tháng 11, ông được sắc phong hàm Cửu phẩm Quyền Bách hộ và được hậu thưởng tiền, bạc.
Văn bia mộ Thang Trường Hợp được lập năm 1861 (niên hiệu Tự Đức thứ 14) và được dựng trên địa điểm là một gò đất thấp, rộng và thoáng đãng ở xóm Thang Lý, thị trấn Trùng Khánh. Tổng diện tích toàn bộ khu mộ là 140,2 m2. Mặt bia quay hướng chính Bắc, phía trước có con đường dân sinh chạy qua.
Trong tổng số gần 50 văn bia được phát hiện tại tỉnh Cao Bằng tính đến thời điểm hiện tại, Văn bia mộ Thang Trường Hợp được coi là đẹp nhất cả về hình thức, trang trí hoa văn và nội dung thể hiện. Toàn bộ tấm bia được tạo tác từ đá nguyên khối, cứng, nhẵn, mặt mài phẳng. Các nét chữ khắc rõ, mềm mại, uyển chuyển. Đề tài họa tiết hoa văn trang trí thể hiện tập trung trên mái bia và hai bên diềm bia. Điều đặc biệt, ở tấm bia mộ Thang Trường Hợp là tất cả các bộ phận của bia, từ mái, thân, diềm bia đều liên kết với nhau bằng các mối ăn mộng rất chắc chắn. Mái bia chạm "Lưỡng long chầu nhật" - tức hai con rồng chầu mặt trời và hình hoa lá, dây leo. Được tạo tác dưới triều Nguyễn, nên hoa văn trang trí trên bia mộ Thang Trường Hợp (đặc biệt là hai bên diềm) mang đậm dấu ấn mỹ thuật chạm khắc đá của triều đại này. Với các đường nét chạm khắc tinh xảo, văn bia mộ Thang Trường Hợp đã thể hiện sự điêu luyện của nghệ nhân chạm khắc đá.
Toàn bộ nội dung bài minh khắc trên thân bia gồm 466 chữ, chia làm 4 phần. Hàng trên cùng là tiêu đề gồm 4 chữ to "Bốc vận cát tàng", có nghĩa là Vùng có nhiều điềm lành, điều đó cho thấy nơi xây mộ, lập bia là vùng đất tốt. Phần 1, nói về sự thiên di của dòng họ Thang từ vùng Quảng Đông (Trung Quốc) sang vùng Co Sầu (Trùng Khánh) và nói về sự nghiệp, công trạng của  nhân vật Thang Trường Hợp. Phần 2, nói về chức danh, phần mộ của ông Thang Trường Hợp. Phần 3, ghi niên hiệu, niên đại lập bia. Phần 4, liệt kê họ tên con, cháu phụng thờ.
Do được bảo quản tốt (có mái che), đến nay, toàn bộ tấm bia vẫn còn tương đối nguyên vẹn cả về chữ viết cũng như các mảng chạm khắc trang trí hoa văn. Văn bia mộ Thang Trường Hợp không chỉ là sử liệu chữ viết mà còn là tác phẩm tạo hình, phản ánh giá trị thẩm mỹ. Trang trí hoa văn, chữ viết trên bia được chạm khắc trên chất liệu đá - một loại chất liệu có tính bền vững cao nên được các nghệ nhân đầu tư công phu, sáng tạo, tỉ mỉ, trau chuốt thực hiện. Do đó, tấm bia trở thành tác phẩm điêu khắc mang hơi thở thời đại. Những nét chạm khắc này đã đạt tới đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc đá, mang đậm dấu ấn mỹ thuật, chạm khắc đá của triều đại nhà Nguyễn.
Theo Trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Trùng Khánh Lương Văn La, cũng như các văn bia khác trong hệ thống văn bia Cao Bằng, Văn bia mộ Thang Trường Hợp được coi như một tác phẩm thành văn ghi trên đá. Với chữ viết rõ ràng, mạch lạc, giản dị, bố cục chặt chẽ, ngôn từ giàu cảm xúc, bài minh trên bia mộ Thang Trường Hợp thể hiện được tiểu sử, chân dung nhân vật.

Dù chỉ mang tính sử liệu nhưng nội dung bài minh góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học cổ địa phương. Trong nội dung tấm bia này, sự kiện lịch sử được ghi lại một cách rõ ràng, cụ thể cả về thời gian, diễn biến cũng như kết quả của sự kiện. Do đó, các tư liệu trong văn bia có vai trò quan trọng trong việc bổ sung tư liệu lịch sử, phục vụ việc nghiên cứu lịch sử mảnh đất Trùng Khánh nói riêng, tỉnh Cao Bằng nói chung. Bên cạnh đó, giá trị văn hóa cũng được thể hiện rõ trong nội dung văn bia.

Trước hết đã góp phần phản ánh một cách sinh động phong tục, tập quán, tín ngưỡng của dân tộc Việt Nam nói chung, người dân Cao Bằng nói riêng - đó là phong tục cúng giỗ tổ tiên, thờ phụng người đã khuất, giúp chúng ta có được bài học quý giá về chữ hiếu - một trong những đạo làm người luôn được coi trọng và truyền lại qua nhiều thế hệ và là bài học quý giá về sự đoàn kết thống nhất.
Cùng với hệ thống các di tích của huyện Trùng Khánh, Di tích lịch sử - văn hóa Văn bia mộ Thang Trường Hợp sẽ góp phần vào việc phục vụ du khách đến tham quan và tìm hiểu về lịch sử của địa phương.

Minh Hòa

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh