Bạn đang xem: Trang chủ » Hồ sơ - Tư liệu

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát xoan ở Phú Thọ

Chủ nhật 15/04/2018 07:00

Đối với mỗi người dân đất Việt, Vua Hùng là người đã có công dựng nên nước Văn Lang - Nhà nước sơ khai đầu tiên của dân tộc Việt Nam. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương luôn chiếm vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh và tình cảm của các thế hệ con cháu người Việt.

Lễ hội Đền Hùng gắn với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tổ chức vào đầu tháng Ba âm lịch hàng năm là một trong những hình thức biểu đạt tập trung nhất của tín ngưỡng thờ Tổ, là sợi dây bền chặt gắn kết cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

Rước kiệu trong Lễ hội Đền Hùng.

Theo truyền thuyết, Hùng Vương là con của Lạc Long Quân - giống Rồng và Âu Cơ - giống Tiên, đã có công dựng lên nhà nước Văn Lang cổ đại, thuộc vùng đất Phú Thọ ngày nay. Văn Lang là nhà nước đầu tiên trong lịch sử của người Việt, được cai trị bởi 18 đời vua. Các Vua Hùng đã dạy dân trồng lúa nước và chọn núi Nghĩa Lĩnh, ngọn núi cao nhất vùng để thực hiện những nghi lễ theo tín ngưỡng của cư dân nông nghiệp như thờ thần lúa, thần mặt trời để cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, vạn vật sinh sôi, nảy nở. Để ghi nhớ công lao to lớn của các Vua Hùng, nhân dân đã lập đền thờ tưởng niệm (khu di tích lịch sử đền Hùng) mà trung tâm là núi Nghĩa Lĩnh và lấy ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm là ngày giỗ Tổ.

Theo thống kê, cả nước hiện có 1.417 địa điểm có di tích thờ cúng các Vua Hùng và nhân vật liên quan đến thời đại Hùng Vương. Riêng Phú Thọ có 326 di tích liên quan đến thời Hùng Vương, trong đó có 109 di tích thờ Vua Hùng. Hàng năm, vào ngày 10 tháng 3 âm lịch, lễ giỗ Tổ Hùng Vương được tổ chức ở các đình, đền thờ Vua Hùng trên khắp cả nước, trong đó nghi lễ lớn nhất diễn ra tại khu di tích lịch sử đền Hùng. Với những giá trị độc đáo và riêng biệt, ngày 6/12/2012, tại Paris (Pháp), UNESCO chính thức công nhận Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là di sản đầu tiên của Việt Nam được vinh danh ở loại hình tín ngưỡng. Đây cũng là lần đầu tiên UNESCO công nhận tín ngưỡng thờ Tổ là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Từ năm 2007, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã chính thức công nhận Giỗ tổ Hùng Vương là Quốc lễ. Được hình thành trên cơ sở truyền thống yêu nước, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta, tín ngưỡng thờ cúng vua Hùng/thờ Quốc Tổ đã khơi dậy ý thức hướng về cội nguồn trong lòng mỗi người, thúc giục hàng triệu con tim, khối óc từ già trẻ, gái, trai, cả những người con xa xứ, khi mỗi dịp tết đến xuân sang, họ đều nhớ về quê hương, nhớ về ngày giỗ Tổ.

Hầu hết các lễ hội và các nghi lễ thờ cúng Hùng Vương đều được tiến hành tổ chức thường niên tại các di tích đang thờ tự Vua Hùng với hình thức nổi bật là nghi lễ cầu quốc thái dân an, cầu xin mưa thuận gió hòa, làm ăn thuận lợi, con người khỏe mạnh, cầu tài, cầu lộc, cầu đinh (nhân khang, vật thịnh, đắc lộc đắc tài), đất nước hòa bình yên ổn (thái bình, thịnh trị). Sinh hoạt văn hóa của Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trong chừng mực nhất định là một lễ hội truyền thống vẫn giữ được những lớp văn hóa, những yếu tố văn hoá cổ xưa, thể hiện qua những nghi thức rước, tế, cúng, lễ và nhất là trong hình thức cũng như nội dung tiến hành phần hội bằng các diễn xướng, biểu tượng và các trò chơi dân gian gắn với tín ngưỡng cổ.

Với những giá trị văn hóa tâm linh, tín ngưỡng được vun đắp qua nhiều thế hệ, Lễ hội Ðền Hùng từ bao đời đã vượt ra khỏi một lễ hội thông thường, trở thành điểm tựa tinh thần, sức mạnh tâm linh, điểm hội tụ của tinh thần đại đoàn kết của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Di sản hát xoan Phú Thọ

Trong hội đền Hùng nhân ngày Giỗ Tổ có tiến hành nghi lễ hát thờ (tục gọi là hát Xoan) - một lễ thức rất quan trọng và độc đáo. Hát Xoan còn được gọi là Khúc môn đình (hát cửa đình), là lối hát thờ thần, tương truyền có từ thời các vua Hùng. Thuở xa xưa, người Văn Lang tổ chức các cuộc hát Xoan vào mùa xuân để đón chào năm mới.

Biểu diễn hát xoan tại lễ hội.

Theo sử sách ghi lại thì hát Xoan đã tồn tại hơn 2.000 năm, là di sản văn hóa dân gian hết sức quý báu. Các làn điệu Xoan cổ đều được bắt nguồn từ những làng cổ nằm ở địa bàn trung tâm bộ Văn Lang thời các vua Hùng dựng nước. Gốc của hát Xoan ở vùng Phú Thọ, sau đó lan tỏa tới các làng quê thuộc đôi bờ sông Lô, sông Hồng, qua cả tỉnh Vĩnh Phúc. Bốn phường Xoan cổ là An Thái, Phù Đức, Kim Đới và Thét nằm ở 2 xã Kim Đức và Phương Lâu (Phú Thọ). Có 3 hình thức hát xoan: hát thờ cúng các vua Hùng và Thành hoàng làng; hát nghi lễ cầu mùa tốt tươi, cầu sức khỏe; và hát lễ hội là hình thức để nam nữ giao duyên. Hát Xoan có bề dày lịch sử, có tổ chức nghệ thuật chặt chẽ, không gian văn hóa rộng lớn và sức lan tỏa mạnh mẽ khắp cộng đồng.

Với những giá trị nổi bật toàn cầu, ngày 24/11/2011, tại Hội nghị lần thứ 6 của Ủy ban liên Chính phủ về Bảo tồn Di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO tổ chức tại Bali - Indonesia, Hồ sơ Hát Xoan - Phú Thọ của Việt Nam được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại. Hát Xoan nằm trong danh sách cần bảo vệ khẩn cấp là bởi vì những giá trị văn hóa, nghệ thuật cũng như quá trình lịch sử cùng với những tư liệu và di tích về di sản này đang có nhiều nguy cơ mai một và mất vĩnh viễn. Trước thực trạng đó, những năm qua, vấn đề giữ gìn và bảo tồn nghệ thuật hát Xoan được các ngành, các cấp, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và cả cộng đồng hết sức quan tâm. Tỉnh Phú Thọ đã tổ chức phục dựng tục hát Xoan, đưa Hát Xoan gắn với du lịch, tham gia vào các hội diễn, các buổi giao lưu văn hóa, văn nghệ trong tỉnh, tại các tỉnh bạn và ở nước ngoài… tuyên truyền giới thiệu, phổ biến, quảng bá nâng cao nhận thức, năng lực, trách nhiệm của cộng đồng, tạo điều kiện để cộng đồng được giao lưu, trình diễn, học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm với các cộng đồng di sản văn hóa phi vật thể trong nước và quốc tế… Ngày 8/12/2017, tại Hội nghị lần thứ 12, Ủy ban liên Chính phủ về Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO đã chính thức đưa Hát Xoan Phú Thọ ra khỏi tình trạng bảo vệ khẩn cấp và trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là trường hợp đầu tiên và duy nhất trong lịch sử của UNESCO. Sự kiện này đã đánh dấu thành công bước đầu của tỉnh Phú Thọ và của cộng đồng đã nỗ lực, quyết tâm thực hiện cam kết bảo vệ di sản Hát Xoan trong tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp suốt 6 năm qua.

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2018 sẽ được tổ chức từ ngày 21/4 đến 25/4/2018 (từ ngày mùng 6 đến mùng 10/3 âm lịch), do UBND tỉnh Phú Thọ chủ trì và có sự tham gia của 4: Thái Nguyên, Quảng Nam, Bình Dương và Kiên Giang. Các hoạt động tại lễ hội nhằm giáo dục truyền thống yêu nước, biết ơn sâu sắc các Vua Hùng và các bậc tiền nhân đã có công dựng nước và giữ nước; giáo dục truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc Việt Nam trong lao động sản xuất, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đồng thời, khẳng định nỗ lực, cố gắng của tỉnh Phú Thọ trong việc bảo tồn các giá trị di sản văn hóa trên quê hương đất Tổ, nhất là tôn vinh giá trị 2 di sản “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” và “Hát Xoan Phú Thọ” là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

M.T

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh