Bạn đang xem: Trang chủ » Hồ sơ - Tư liệu

Tiếng tính Hoàng Hưng

Thứ sáu 09/11/2018 06:00

Hát Then là sản phẩm văn hóa phi vật thể của dân tộc Tày ở 6 tỉnh Việt Bắc xưa. Từ những năm 60 của thế kỷ XX, xuất hiện làn điệu Then “giàng” mượt mà, thắm thiết, rất đặc sắc từ miền Đông tỉnh Cao Bằng. Làn điệu ấy còn được gọi là điệu then Hoàng Hưng - mang tên người có công lựa chọn từ các làn điệu Then “giàng” để sáng tạo nên làn điệu Then nghệ thuật này.


Ông Hoàng Hưng.

Các làn điệu Then của người Tày có từ đầu thế kỷ thứ XVI, thời kỳ vương triều Mạc đóng đô ở Cao Bằng. Chuyện kể rằng: Năm 1604, vua Mạc Kính Cung đem quân về xuôi đánh chiếm lại thành Thăng Long, nhưng bị thua quân Lê - Trịnh, phải lui về cố đô Cao Bình và mắc bệnh trầm uất. Khi ấy, có hai danh nhân đỗ tiến sỹ ở Trường Quốc học Bản Thảnh của vương triều Mạc là ông Bế Văn Phụng, ở châu Thạch Lâm (Bản Vạn, Bế Triều, Hòa An ngày nay) sáng tạo nên làn điệu Then “bụt” cho một tốp nữ miền Tây và ông Nông Quỳnh Văn ở tổng Nga Ổ, châu Thượng Lang (xã Chí Viễn, Trùng Khánh ngày nay) sáng tạo làn điệu Then “giàng” cho một tốp nam ở miền Đông vào cung hát cho vua nghe. Vua Mạc Kính Cung dần dần hồi phục rồi khỏi hẳn. Sau đó, các nam, nữ “diễn viên” phân tán về các vùng nông thôn, tổ sư Then “bụt”, Then “giàng” ở miền Đông và Tây của Cao Bằng.
Trải qua 4 thế kỷ, các “bụt”, “giàng” hát Then ngày càng nhiều, ở khắp mọi vùng quê, tham gia vào các việc hiếu, hỷ ở các bản, làng mang tính tâm linh và gia truyền.

Ông Hoàng Hưng (bí danh khi đi làm cách mạng) tên thật là Hoàng Ích Khải, sinh năm 1920, ở xã Đàm Thủy (Trùng Khánh), do kế nghiệp bố là “giàng” Cương, nên ông Hoàng Hưng còn có tên là “giàng” Khải. Giàng Khải có dáng thư sinh, đẹp trai, hát hay và rất năng động. Khi phong trào Việt Minh về đến địa phương, ông hăng hái tham gia cách mạng. Đầu năm 1946, xã Đàm Thủy được thành lập, ông Hoàng Hưng được Huyện ủy Trùng Khánh chọn cử làm Bí thư đầu tiên của xã Đàm Thủy. Đầu năm 1948, ông được điều động lên công tác ở huyện, sau đó tỉnh trưng dụng vào đoàn cán bộ hạ phóng xuống các địa phương trong tỉnh để tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, phục vụ kháng chiến và xây dựng đời sống mới ở các vùng nông thôn. Thời kỳ này, ông đã phát huy tiếng Then của mình phục vụ cho công tác tuyên truyền. Từ các chủ trương, chính sách, ông sáng tác thành những bài hát Then và với cây đàn tính làm “giàng” của mình trực tiếp biểu diễn ở các buổi họp thôn xóm. Tiếng hát, tiếng đàn của ông mượt mà, say đắm lòng người, nên đến đâu tổ chức các cuộc họp để tuyên truyền thì không cần triệu tập đi họp mà nhân dân tự kéo đến dự rất đông. Khi tuyên truyền về nộp thuế nông nghiệp, với bài hát then mang nội dung của cuộc tuyên truyền, nghe ông hát xong, sau đó mọi gia đình đến nộp thuế đầy đủ. Có lần đến vận động ở một làng, được biết trong làng có những chuyện không hay, thường xuyên mất đoàn kết trong gia đình, hoặc có những ông chồng nghiện thuốc phiện…, ông chuẩn bị trước bài hát về tình nghĩa mẹ chồng với nàng dâu, bài về nỗi khổ của những người vợ có chồng nghiện ngập... Trước khi vào buổi họp, ông biểu diễn các bài theo nội dung chính và các bài về tâm lý, tình cảm gia đình. Những ngày sau, mẹ chồng con dâu tự thấy xấu hổ và làm lành với nhau, những người chồng nghiện biết lỗi của mình mà quyết tâm từ bỏ thuốc phiện.
Tiếng lành đồn xa, danh tiếng ông Hoàng Hưng được các lãnh đạo ngành văn hóa của tỉnh biết đến và đã mời ông về đoàn văn công của tỉnh. Về đoàn văn công năm 1962, ông vẫn tự sáng tác, tự biểu diễn được khán giả mọi miền ngưỡng mộ bởi lời thơ, làn điệu then ngọt ngào, tha thiết. Có thời gian, ông vừa phụ trách đoàn, vừa dạy cho lớp diễn viên trẻ, sáng tác bài theo tinh thần chỉ đạo của Ty Văn hóa.
Danh tiếng và vai trò của ông Hoàng Hưng ngày càng lan xa trong ngành văn hóa tỉnh Cao Bằng và cả Khu tự trị Việt Bắc. Ngày 11/11/1965, Trường Trung cấp Văn hóa nghệ thuật Việt Bắc thành lập, lãnh đạo Khu tự trị Việt Bắc đã yêu cầu nhà trường mời ông Hoàng Hưng ở Đoàn Văn công tỉnh Cao Bằng về làm giảng viên, để duy trì và phát triển làn điệu Then “giàng” của dân tộc Tày. Cuối năm 1965, ông Hoàng Hưng về Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc (sơ tán ở Khe Mo, Đồng Hỷ, Thái Nguyên) làm việc. Đài Phát thanh Khu tự trị Việt Bắc đến đặt hàng với ông sáng tác và hát để thu âm phát trên đài. Từ đây, giọng hát mượt mà, thắm thiết của Hoàng Hưng đã đưa làn điệu Then “giàng” của miền Đông Cao Bằng đến khắp mọi miền Tổ quốc. Tiếc rằng, các tác phẩm của ông chỉ được lưu giữ ở các băng catset, không lưu giữ bằng văn bản. Các tác phẩm thi ca ấy là tài sản tinh thần đồ sộ nhưng thất tán dần, ít người còn nhớ trọn vẹn một bài hát do ông sáng tác.
Ông Hoàng Hưng đã về cõi vĩnh hằng, nhưng làn điệu Then “giàng” do ông sáng tạo, tiếng tính của ông mãi mãi trường tồn theo thời gian.

Nông Đình Đâu

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh