Bạn đang xem: Trang chủ » Giáo dục

Góp phần bảo tồn vốn ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số ở Nguyên Bình

Thứ năm 27/12/2018 17:00

Với tỷ lệ học sinh (HS) dân tộc Dao chiếm đa số, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú (PTDTNT) Nguyên Bình đã có cách làm sáng tạo khi chuyển ngữ Tày - Nùng sang tiếng Dao trong các tiết học Văn học địa phương, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa độc đáo trong ngôn ngữ các dân tộc của địa phương.

Học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Nguyên Bình trong tiết học Ngữ văn địa phương.
Năm học 2017 - 2018, trường có 68% HS dân tộc Dao, dân tộc Tày - Nùng 24%, Mông 8%. Khi học chương trình Văn học địa phương, tìm hiểu về tục ngữ, ca dao Tày - Nùng, phần lớn HS không hứng thú vì khác ngôn ngữ, khó đọc, khó hiểu. Trước thực tế đó, Ban Giám hiệu nhà trường đã quyết định chuyển ngữ một số câu, bài tục ngữ, ca dao Tày - Nùng trong chương trình Văn học địa phương sang tiếng Dao nhằm giúp HS dân tộc Dao hiểu được nội dung, ý nghĩa của các câu tục ngữ, ca dao Tày - Nùng, đảm bảo cho HS nắm bắt và hiểu được bài học. Đội ngũ giáo viên Ngữ văn của trường đã dày công sưu tầm, tìm hiểu các tài liệu về ngôn ngữ, văn học địa phương, như: “Ngữ văn địa phương tỉnh Cao Bằng” của tác giả Hoàng Minh Loan - Nhà xuất bản Đại học Sư phạm; “Văn học địa phương” của tác giả Hoàng Quảng Uyên - Nhà xuất bản Giáo dục; “Tài liệu bồi dưỡng tiếng Dao”,  “Tài liệu tự học tiếng Tày” của Bộ Giáo dục và Đào tạo... Sau quá trình nghiên cứu, tự học, trao đổi thực tế với HS dân tộc Dao, lấy ý kiến từ phiếu khảo sát HS trong nhà trường, nhóm giáo viên nhà trường đã đưa việc dạy song ngữ về tục ngữ, ca dao dân ca Tày - Nùng sang Tày - Dao. Qua các tiết học, HS rất hào hứng và tiếp thu nhanh các bài giảng so với những tiết dạy học ở các lớp trước.
Các tiết dạy về ca dao Tày - Nùng gồm các chủ đề khác nhau về thiên nhiên và con người trong lao động sản xuất. Ví dụ như: Tục ngữ Tày - Nùng về kinh nghiệm cấy lúa: Bươn slam lồng chả/Bươn hả đăm nà. Chuyển ngữ sang tiếng Dao: Fia há hả dang/Hứ lã xiếp liềng. Dịch nghĩa: Tháng ba gieo mạ/Tháng năm cấy lúa.
Lai đao lẻ đét/Fạ miẻp ái phân ((Tày - Nùng), chuyển ngữ sang tiếng Dao: Lẩy sam lồng hoóng/Buối pù câu lồng ỏi làm tùi buổng. Dịch nghĩa: Nhiều sao thì nắng/Trời chớp thì mưa.
Tục ngữ Tày - Nùng về con người và xã hội: Đin bấu slống ngần/Bân bấu slống cúa/Tốc đắc thứa dằng mì. Chuyển ngữ sang tiếng Dao: Đao hư mài cềm/Lồng mai pun hờn/Chấu khan mài nhẳn. Dịch  nghĩa: Đất không đưa bạc/Trời không đưa của/Phải rơi giọt mồ hôi mới có.
Ca dao Tày - Nùng về quan hệ xã hội: Slương căn, slíp vằn tàng nhằng xẩư/Bấu slương căn, nả tẩư, nả nưa nhằng quây. Chuyển ngữ sang tiếng Dao: Phì ham, chiệp hoi xia phát/Mai ham, hài noi puồng xia cô. Dịch nghĩa: Thương nhau, mười ngày đường còn gần/Không thương nhau, mặt giáp mặt vẫn xa.
Cô giáo Nông Thị Thanh Hà, giáo viên dạy Ngữ văn Trường PTDTNT Nguyên Bình chia sẻ: Để đạt hiệu quả trong những tiết dạy Văn học địa phương đòi hỏi người giáo viên phải hiểu cả hai thứ tiếng Tày - Nùng, Dao, đồng thời nắm bắt tâm lý lứa tuổi, hiểu biết về văn hóa của các dân tộc thì mới truyền đạt đầy đủ nội dung, ý nghĩa của bài giảng tới HS.
Ngôn ngữ là hồn cốt, tinh hoa của văn hóa mỗi dân tộc. Trong cuộc sống hiện đại, quá trình hội nhập và giao thoa tiếp biến văn hóa, ngôn ngữ của một số dân tộc thiểu số chủ yếu dừng lại ở hoạt động giao tiếp cộng đồng nên thế hệ trẻ ít có cơ hội được tiếp cận với tiếng nói và chữ viết các dân tộc thiểu số, dẫn tới ngôn ngữ dân tộc thiểu số nói riêng, văn hóa dân tộc thiểu số nói chung ít nhiều bị mai một. Cái đích của việc dạy học Văn học địa phương là lôi cuốn HS, khơi dậy trong các em hứng thú tiếp nhận văn học nói chung và mỹ cảm đối với những tác phẩm ngôn từ ở quê hương nói riêng, từ học theo chương trình đến tự học bằng nhiều hình thức (cá nhân, nhóm, trên lớp, ngoài lớp học, xã hội…), hướng HS đến những cảm xúc, thái độ và hành động tích cực về con người, quê hương, đất nước. Chính vì vậy, việc dịch thuật chuyển ngữ từ tục ngữ, ca dao Tày - Nùng sang tiếng Dao tại Trường PTDTNT Nguyên Bình là việc làm cần phát huy. Qua đó, góp phần quan trọng gìn giữ, bảo tồn ngôn ngữ các dân tộc thiểu số qua các bài học trong chương trình Văn học địa phương.
Sơn Hà

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh