Thành cổ Quảng Trị - 81 ngày đêm máu và hoa

Thứ ba 25/07/2017 10:00

Thành cổ Quảng Trị nằm giữa trung tâm thị xã Quảng Trị, cách quốc lộ 1A 11 km – mảnh đất thấm đẫm máu xương, nước mắt của hàng nghìn chiến sỹ và nhân dân Quảng Trị trong cuộc chiến đấu 81 ngày đêm (từ 28/6 - 16/9/1972) ác liệt quyết giữ Thành trong kháng chiến chống Mỹ. 45 năm qua, Thành cổ luôn là biểu tượng sáng ngời về tinh thần anh dũng, khát vọng độc lập, tự do, thống nhất đất nước của quân và dân ta.

Thành cổ Quảng Trị một ngày tháng 7/2017.

Theo các tư liệu lịch sử, Thành cổ Quảng Trị được xây dựng từ thời vua Gia Long và đến thời vua Minh Mạng mới hoàn thiện, kéo dài gần 28 năm (1809-1837), Thành lúc đầu được đắp bằng đất, đến năm 1837, Vua Minh Mạng cho xây lại bằng gạch. Khuôn viên Thành có dạng hình vuông với chu vi tường thành dài 2.160 m, thành cao 3m, dưới chân dày 13,5m, đỉnh dày 0,72m. Bên ngoài thành có hệ thống hào rộng bao quanh. Bốn góc thành là 4 pháo đài cao nhô hẳn ra ngoài. Thành có 4 cửa: Tiền, Hậu, Tả, Hữu xây vòm cuốn, rộng 3,4m, phía trên có vọng lâu, mái cong, lợp ngói, cả 4 cửa đều nằm chính giữa 4 mặt Thành. Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, khi thực dân Pháp đặt chính quyền bảo hộ đã xây dựng thêm trong Thành cổ nhà lao, tòa mật thám, trại lính khố xanh và cơ quan thuế đoan… Nhà lao Quảng Trị là nơi giam cầm các chiến sĩ cộng sản và những người yêu nước. Hiệp định Giơnevơ được ký kết ngày 20/7/1954, theo Hiệp định lấy vĩ tuyến 17 làm ranh giới chia cắt tạm thời. Một phần của Quảng Trị từ Sông Bến Hải trở ra được giải phóng, các huyện từ Gio Linh trở vào Hải Lăng trở thành thuộc địa kiểu mới của đế quốc Mỹ. Thị xã Quảng Trị, trong đó có Thành cổ Quảng Trị trở thành trung tâm chính trị, quân sự, kinh tế - xã hội. Mỹ - Ngụy biến Thành cổ thành khu quân sự, làm kho tàng quân đội và trung tâm chỉ huy chiến dịch toàn tỉnh, đồng thời mở thêm nhà giam để đàn áp phong trào cách mạng.

Năm 1972, cuộc tấn công chiến lược trên toàn miền Nam bắt đầu. Ngày 28/4, quân ta chiếm được Đông Hà và tiến đến sát thị xã Quảng Trị. Chiều 1/5, Thị xã Quảng Trị được giải phóng. Thắng lợi của Chiến dịch Quảng Trị năm 1972, đã làm thay đổi cơ bản cục diện chiến trường, đẩy chiến lược “Việt Nam hoá chiến tranh” của Mỹ đến bờ vực phá sản, tạo đà và thế cho việc giải phóng hoàn toàn miền Nam. Không chấp nhận mất Quảng Trị, được sự viện trợ tối đa của Mỹ, chính quyền Sài Gòn dốc toàn bộ lực lượng mở cuộc phản kích tái chiếm Quảng Trị, trong đó mục tiêu số 1 là chiếm lại tòa Thành cổ. Thị xã Quảng Trị trong 81 ngày đêm từ ngày 28/6 - 16/9/1972, được ví như một túi bom. Trung bình mỗi ngày địch huy động 150-170 lần chiếc máy bay phản lực, 70 – 90 lần chiếc B52 để ném bom huỷ diệt Thị xã và Thành cổ Quảng Trị. Với diện tích chưa đầy 3 cây số vuông, trong 81 ngày đêm Thị xã và Thành cổ Quảng Trị phải gánh chịu 328.000 tấn bom đạn, trung bình mỗi chiến sỹ của ta phải gánh chịu 100 tấn bom, 200 quả đạn pháo. Bom đạn của kẻ địch không làm sờn lòng những chiến sĩ anh hùng, các anh đã anh dũng, kiên cường bám trụ giữ từng tấc đất Thành cổ. Chiến công giữ vững Thành cổ là khúc tráng ca bất tử, đã đi vào lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc Việt Nam như những trang sử hào hùng nhất. Thành cổ như một bảo tàng ghi nhận sự hy sinh cao quý của biết bao chiến sỹ giải phóng quân và nhân dân Quảng Trị anh hùng. Cuộc chiến đấu anh dũng 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ đã bẻ gãy ý đồ cuồng vọng tái chiếm Quảng Trị của Mỹ - Việt Nam Cộng hòa, góp phần tạo thế mạnh cho ta trên bàn đàm phán Paris.

Đài tưởng niệm trung tâm Thành cổ Quảng Trị.

45 năm đã trôi qua kể từ mùa hè đỏ lửa năm 1972, mảnh đất Quảng Trị đầy bom đạn năm xưa đang từng ngày đổi mới bởi những công trình, tuyến phố sầm uất, những con đường rợp mát cây xanh… Thành cổ nằm yên bình bên dòng sông Thạch Hãn hiền hòa, xanh ngát. Cuộc chiến 81 ngày đêm anh dũng luôn ngân vang như một bản hùng ca bất diệt được ghi vào sử sách. Không phải lần đầu tiên đến với Quảng Trị, nhưng mỗi lần vào thăm Thành cổ trong tôi lại nghẹn ngào, trào dâng niềm xúc động. Những ngày tháng 7, rất nhiều đoàn khách hành hương về Thành cổ tri ân các anh hùng liệt sỹ, họ là những cựu chiến binh, lão thành cách mạng, học sinh, sinh viên và người thân của các liệt sỹ… Chúng tôi cùng đứng đây, trong không gian tĩnh lặng của ngày hoà bình, vẳng nghe như trong gió có tiếng bom gào, đạn nổ, tiếng xung phong vang dội của các anh.

Chị Cấp Thị Thu Trang, Trưởng Ban Quản lý Khu di tích Thành cổ cho chúng tôi biết: Thành cổ không chỉ là di tích lịch sử còn là một nghĩa trang không có nấm mồ. Khác với Nghĩa trang Liệt sỹ Quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang Liệt sỹ Quốc gia Đường 9 hay các nghĩa trang khác, liệt sỹ nào có mộ liệt sỹ đó cho dù biết tên hay chưa biết tên. Nhưng ở Thành cổ Quảng Trị, các anh chỉ có một ngôi mộ tập thể chung, một nấm mồ chung là Đài tưởng niệm trung tâm. Đài tưởng niệm được xây dựng trên cơ sở hình thành của triết lý âm - dương, mang tính siêu thoát. Dưới chân đài tưởng niệm đắp theo hình bát giác tượng trưng cho bát quái, bốn lối bậc cấp đi lên tượng trưng cho tứ tượng, tầng dâng hương là tầng lưỡng nghi. Trên tầng lưỡng nghi có một mái đình Việt cách điệu. Trung tâm mái đình Việt là bình thái cực. Tầng lưỡng nghi bên trong có những chòm được xây dựng theo thái cực độ. Một nửa là phía hồ nước xem như phần âm. Từ phần âm được đắp một cây đèn màu đỏ được ví như phần dương trong âm. Cây đèn này có chiều cao 8,1m tượng trưng cho 81 ngày đêm và được ví như “Đèn thiên mệnh” với chức năng thiêng liêng là chuyển tải linh hồn các chiến sỹ giải phóng quân từ cỏi âm về cỏi vĩnh hằng. Trên đỉnh của cây thiên mệnh có ngọn lửa mang ý nghĩa là ánh hào quang của cuộc chiến 81 ngày đêm quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh trên chiến trường Quảng Trị. Giữa cây thiên mệnh người ta làm ba áng mây tượng trưng cho tam tài: Thiên - Địa - Nhân với ý nghĩa là cầu nối giữa trời, đất và con người. Theo phong tục của người Á Đông chúng ta thường hay cúng cơm cho người đã khuất, vì vậy trên cây đèn người ta đắp 3 bát cơm để tượng trưng cho ý nghĩa đó. Phía bên ngoài tầng lưỡng nghi có 81 bức phù điêu là 81 tờ lịch ghi lại từng ngày một của cuộc chiến 81 ngày đêm tại Thành cổ Quảng Trị (từ 28/6/1972 - 16/9/1972) theo chiều ngược kim đồng hồ.

Nhà bảo tàng trong Khu di tích Thành cổ Quảng Trị.

  Nhìn những kỷ vật của 45 năm trước, chúng tôi cảm nhận được rõ nét hơn sự tàn phá ác liệt của chiến tranh, sự anh dũng chiến đấu hy sinh của quân và dân ta. Từng vật dụng, chiếc áo, đôi dép, cành cây, ngọn cỏ... đều chứa chan, thấm đẫm những tư liệu, khắc ghi những dòng lịch sử hào hùng của các chiến sỹ Thành cổ. Nhiều người ngã xuống khi chưa tròn mười tám, đôi mươi, nhiều người hy sinh đến nay vẫn chưa xác định được danh tính, thể phách các anh chu chuyển vào từng tấc đất, ngọn cỏ nơi đây tạo nên một tượng đài bất tử trong lòng dân tộc. Nhà bảo tàng nằm trong Khu di tích Thành cổ trưng bày khá nhiều hiện vật và hình ảnh của cuộc chiến; có cả những bức thư của những người lính chưa kịp gửi đi trước trận đánh cuối cùng.

                         Tám mươi mốt ngày đêm đất trời ken dày bom đạn

                         Cát trắng rang vàng, nghiêng lệch cả dòng sông

                                    ...

                          Súng trong tay và đôi mắt rực lửa

                         Trút hận xuống đầu thù rồi ngã xuống bình yên

                         Trời Quảng Trị trong xanh và lộng gió

                         Ru mãi bài ca Bất tử đến vô cùng.

                                              (Tấc đất Thành Cổ - Nguyễn Đình Lân)

81 ngày đêm máu và hoa đã đi vào lịch sử như một huyền thoại, mảnh đất kiên cường Quảng Trị và những con người năm ấy mãi mãi được khắc ghi như một biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Họ là tượng đài bất tử trong lòng dân tộc Việt Nam.

Minh Trang

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh