Bạn đang xem: Trang chủ » Bạn đọc

Ký ức về một dòng sông

Chủ nhật 19/03/2017 08:00

Đã có nhiều bài viết chứa chan cảm xúc về con sông Bằng Giang, dòng sông mà tôi và bạn mình những kẻ xa quê, mỗi lần hẹn gặp nhau nơi xứ người, trong muôn chuyện vẫn thường dành cho sông những tâm tình, kỷ niệm một thời xa ngái, nay con nước ấy vẫn cần mẫn thao thiết chảy vào nỗi nhớ khôn nguôi. Mỗi lần nhắc lại bồi hồi thương nhớ. 

Chiều trên sông Bằng. Ảnh: Thế Vĩnh
Sông Bằng Giang, cái tên đã trở thành nguồn cảm hứng cho những thơ, nhạc, mỹ thuật và cả những tác phẩm văn xuôi ra đời như tấm lòng hiếu thảo ân nghĩa bao người. Một khúc Bằng Giang trôi trong ráng chiều được ghi vào máy ảnh, một phác họa dáng hình, sắc màu con nước soi bóng mây trời, một câu thơ chứa chan hoài niệm của thi sỹ đã nói thay nỗi lòng bao người.
Tình đôi lứa mỗi người một riêng, nhưng tình sông nước đều chung một nỗi. Là cái chung tình vậy. Cái chung tình bền bỉ lòng người phải kể tới những bài ca viết về sông. Bằng Giang bao lần vang trong khúc hát không thể nhớ! Chỉ biết, đã có nhiều nhạc sỹ lấy sông làm cảm hứng tự tình. Tự tình thôi, bởi khi những âm điệu đầu tiên cất lên chỉ mục đích thỏa lòng, vậy mà tiếng ca ấy đã bước ra trang giấy, đi vào cuộc đời, lay động tâm hồn bao thế hệ. Lúc thầm thì, lúc ngân nga gửi gắm yêu thương của bao lớp người sinh ra, lớn lên trên đất Mục Mã. Nghe trong khúc ca có tiếng cá quẫy mình, tiếng sào khua đáy sông, con mảng dáng khèn bè lướt trên dòng xanh ngọc ngậm ánh chiều. 
Khoảng những năm 1960 đến 1970 của thế kỷ trước nhiều người còn nhớ ca khúc: “Hoa nở bên sông Bằng” của nhạc sỹ Trương Vĩnh. Thỉnh thoảng nghe đâu đó vang lên tiếng hát, lại nhắc nhớ thị xã một thời nhỏ xinh, thưa vắng bóng người. Nhớ buổi hoàng hôn tím dần sau dãy Lam Sơn, chợt nghe giọng ca nữ da diết cất lên trên loa truyền thanh thị xã: “Rực rỡ đôi bờ, Bằng Giang bốn mùa hoa nở, sương mai long lanh, cánh đỏ nhụy vàng…”. Tiếng hát của thời đạn bom lan trên mặt nước lấp loáng ánh đèn, theo bước chân ai sau một ngày lam lũ trở về ngõ nhỏ. Lời ca ấy, tiếng ca ấy tận bây giờ vẫn ngân thiết tha, nhắc nhớ thời nghèo khó mà đầm ấm thanh bình. Mơ một giấc mơ, ngày nào đó bài hát lại trở về.
Nhắc đến những bài ca viết về vùng đất quê nhà, tôi nhớ một kỷ niệm. Vào cuối năm 1999, tôi được Nhà xuất bản Quân đội mời dự trại sáng tác tại Đồ Sơn, Hải Phòng. Trong một chiều sắp kết thúc trại, viết gần xong cuốn tiểu thuyết “Hoa mận đỏ” (tiểu thuyết sau được dựng thành phim Khỏa nước sông Quy), tôi tự cho mình tạm nghỉ ngơi, thả bộ dọc bờ biển. Đang lững thững chợt nghe phía sau có ai hỏi. Quay lại, nhận ra nhà văn Nam Hà, nguyên đại tá quân đội, cùng tham gia trại viết lần này. Ông nổi tiếng với các tiểu thuyết “Đất miền Đông”, “Trong vùng tam giác sắt”… và tập thơ “Khi Tổ quốc gọi lên đường”, bài thơ lấy tên cho tập thơ đó có câu thơ nổi tiếng ai cũng nhớ: “Đất nước của những người con gái, con trai đẹp như những bông hồng cứng hơn sắt thép…”. Ông là người ít nói. Vẻ từng trải, dạn dày bom đạn dường như vẫn nguyên trên khuôn mặt cương nghị. Ánh mắt ông xa xăm, mình có kỷ niệm với Cao Bằng. Rồi ông kể, năm 1950 khi mới 15 tuổi ông đã tình nguyện nhập ngũ, và vinh dự được tham gia chiến dịch Biên giới. Những ngày đầu Cao Bằng giải phóng, một chiều bên sông Bằng, tâm hồn người lính trẻ chợt rung động trước vẻ đẹp mộng mơ của con nước. Trong hoa nắng lung linh, ông chợt thấy bóng một thiếu nữ áo màu chàm, trên vai quẩy đôi thùng gỗ, dáng đi mềm mại xuống bến sông gánh nước. Thấy có người đứng nhìn, má nàng ửng đỏ, khẽ nghiêng đầu cười e lệ. Bóng áo chàm vừa mới đó đã lại khuất dần sau rặng cây. Ông đứng ngây như đang giấc mơ tiên. Ánh mắt, nụ cười ấy đã theo ông suốt những năm tháng trận mạc. Tên nàng là gì, nhà ở đâu trong thị xã nghèo vắng này tận bây giờ vẫn chưa hay? Nhưng tình thì đã sâu nặng mất rồi. Lạ chưa! Chỉ một thoáng xanh chàm mà ám ảnh cuộc đời. Mỗi khi nhớ lòng lại ngân khúc u hoài. Ông bảo, lúc ấy chợt đâu đó vọng đến tiếng ai hát. Bài hát lần đầu tiên được nghe, lời ca mộc mạc, sâu lắng mà như mang cả tâm hồn và tình người phố núi. Bài ca ấy giờ vẫn in sâu trong lòng: “Chiều Cao Bằng kìa núi lam xa mờ, cây xanh biếc trong nắng vàng, chiều Cao Bằng bóng áo chàm khuất sau bóng núi đồi gió heo hút. Ôi lòng xao xuyến tình, núi sông đều như ấm ngày thanh bình…”. Tôi không khỏi ngạc nhiên về trí nhớ của ông. Đã hơn nửa thế kỷ, vậy mà người Cao Bằng mấy ai còn nhớ. Tôi bảo, đó là bài “Chiều Cao Bằng” của nhạc sỹ Văn Đức, viết trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Tôi nghe có tiếng thở dài kín đáo. Nhà văn nhìn ra biển, thì thầm như thể riêng cho mình nghe… đã đi nhiều và đến nhiều nơi nhưng chưa thấy đâu đẹp như Cao Bằng. Mảnh đất không chỉ có những di tích lịch sử Cách mạng quan trọng bậc nhất, mà còn rất nhiều cảnh đẹp thần tiên. Sông Bằng Giang là vẻ đẹp thần tiên đó. 
Những chuyện về sông của những kẻ xa xứ cứ như thể không có hồi kết. Chuyện nọ nối chuyện kia, có lúc rơi vào im lặng. Rồi ai đó thầm thì, Bằng Giang là “dòng sông ký ức” của chúng mình. Là thật vậy. Đó là nơi luôn dạt dào hoài niệm.  Dòng xanh trôi hiền hòa ấy cũng có lúc trỗi mình như thoáng giận dỗi của tình yêu lứa đôi khi mỗi độ lũ về. Nhưng lắng sâu ký ức vẫn dáng lụa mềm như thiếu nữ đương thì gắn với tuổi thơ, gắn với bạn bè, với thuở nhú nhí tình nụ. Nay đâu vắng cả, tận phương trời nào, có còn nhớ hay đã quên người xưa ta ơi?
 Cuối năm 1991 có một câu chuyện nữa không thể quên. Tôi có người bạn văn Tạ Duy Anh cùng học trường Viết văn Nguyễn Du, đem lòng yêu cô gái dân tộc Tày Chu Thị Nga người thị xã Cao Bằng. Ngày hai người tổ chức lễ cưới tôi được bạn mời cùng về dự. Trưởng đoàn nhà trai đi đón dâu là Giáo sư Phạm Vĩnh Cư, Hiệu phó nhà trường. Sau đám cưới, trước khi về Hà Nội, thầy nói với tôi muốn đi thăm một số nơi quanh thị xã. Tôi đưa thầy đi qua những phố phường. Đến bên sông Bằng thầy dừng lại ngắm nhìn con nước như vòng tay mềm mại ôm lấy thị xã xinh đẹp. Rồi thầy khẽ xúc động: “Sông Bằng Giang đẹp hơn cả sông Sel em ạ”. Đó là lời nhận xét chân thành, bởi tôi biết thầy đã đi nhiều nơi trên thế giới. Nước Pháp cũng là nơi thầy từng đặt chân không ít lần. Nhận xét đó khiến tôi ngỡ ngàng. Bởi biết thầy là người kiệm lời khen một ai đó hay việc gì đó khi nhận định chưa chắc chắn. Điều đó khiến tôi tự hào, và hãnh diện. Cái tình của khách viễn xứ thật đáng để chúng ta trân trọng, và cũng rất đáng để chúng ta lưu tâm về một dòng sông cần có hẳn chiến lược xây dựng và giữ gìn nét đẹp có tự bao đời.
 Thời gian vẫn nhích đi từng giây, từng giây. Vậy mà cái thứ tích tắc chậm rãi ấy đã gặm nhấm bao kiếp nhân sinh. Lấy đi một cách thản nhiên từng giây sống, đưa người ta về cõi không thể đảo ngược. Chỉ sông là không thế. Sông cần mẫn ôm ấp thành phố. Sông vẫn trôi qua bao thăng trầm lịch sử trên mảnh đất quê nhà. Hành trình không thay đổi suốt ngàn năm đó đã minh chứng sức bền bỉ, không khuất phục trước thời gian. Những gì sông dâng hiến có là bài học về lòng nhân từ và độ lượng? Chỉ biết cho đi mà không đợi nhận về! Hãy tạm quên đi cái ồn ào của đời sống hàng ngày, dành ít phút thả hồn chậm lại, ta sẽ nghe thấy lời dịu dàng của con nước. Đó là chuyển động của những âm thanh ngọt ngào nhất, tận hiến bền bỉ đời mình để duy trì sự sống muôn loài. Những thổn thức tỏ bày trong từng con chữ những muốn nhắc mình và bạn phương xa. Sống chỉ một lần, hãy gắng sống hơn một cuộc đời mình có. Tận hiến những gì tử tế nhất, ý nghĩa nhất cho cuộc đời. Bấy nhiêu thôi đã khoan thai nhẹ nhàng. Hãy học ở sông lòng cao cả dâng hiến và sức chịu đựng bền bỉ, để mà rằng không gì là mất đi tất cả. Hãy dành chút thời gian để được sống chậm. Sống chậm thôi ta sẽ nghe thấy tiếng nước miên man, tiếng thổn thức từ trái tim với nỗi niềm cao đẹp vọng từ dĩ vãng và hiện tại. Sống chậm thôi sẽ nghe thấy tiếng trở mình mệt mỏi của sông, dấu hiệu ốm yếu của dòng nước bị tác động bởi sự xả thải vô trách nhiệm của con người. Sông sạch là sông sống, sông bẩn là sông chết. Hãy giữ cho sông luôn sạch trong như châu ngọc để Bằng Giang chảy mãi trong ký ức muôn người.         
Cao Duy Sơn

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR 

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh