Bạn đang xem: Trang chủ » Ẩm thực

Mâm cỗ Tết của người Tày - sự hội tụ văn hóa

Thứ sáu 24/01/2020 16:00

Những thửa lúa nếp được người dân chăm chút tỉ mỉ; những chú gà thiến được gia chủ vỗ béo bằng hạt thóc, hạt ngô; con lợn đen được chọn riêng trong đàn để nuôi chỉ dành riêng cho ngày Tết… Cứ như vậy, người Tày ở Cao Bằng có khi mất cả năm để chuẩn bị một mâm cỗ Tết sao cho đủ đầy. Cái ngon, sự tinh túy của món ăn không chỉ ở hương vị mà còn ở sự cầu kỳ và trên hết là sự hội tụ văn hóa của dân tộc.

Làng người Tày Khuổi Ky, xã Đàm Thủy (Trùng Khánh) vẫn giữ được những nét văn hóa truyền thống.

TẤT NIÊN SUM HỌP

Những ngày giáp Tết Nguyên đán, những nụ hoa đào nở sớm trong vườn đung đưa cũng là lúc người Tày rậm rịch hỏi nhau “lịch” để chuẩn bị đón Tết. Chị Triệu Thị Chiêm, xóm Bản Co, xã Triệu Ẩu (Phục Hòa) chia sẻ: Người Tày ở đây nhà nào cũng vậy, phải lên lịch gói bánh chưng, mổ lợn để không bị trùng nhau. Để chuẩn bị Tết, tất cả anh em, họ hàng, làng xóm đều cùng nhau chung tay, góp sức, chuẩn bị xong Tết cho nhà này mới chuyển sang nhà khác, miễn là hoàn tất công việc trước giao thừa.

Chính vì thế, ngày gói bánh, mổ lợn được người Tày quan niệm là ngày tất niên, ngày sum họp của đại gia đình, ngày của niềm vui, sự gắn kết tình cảm gia đình. Dù ở bất kỳ nơi đâu, xa hay gần, đến ngày tất niên, các thành viên trong mỗi gia đình đều cố gắng về chung vui, cùng gói bánh và chuẩn bị mâm cỗ dâng lên tổ tiên để sang năm mới được bình an, gặp nhiều may mắn.

“NGÀY 30 TẾT THỊT TREO TRONG NHÀ”

Ông Hà Văn Thiên, xóm Pác Vầu, xã Quốc Toản (Trà Lĩnh) cho biết: Với người Tày, trong những ngày Tết, thịt lợn là thực phẩm chính và quan trọng nhất của các gia đình. Do vậy, dù giàu hay nghèo, mỗi gia đình đều cố gắng nuôi một con lợn đen để đến ngày 30 Tết mổ thịt.

Con lợn đối với người Tày thể hiện sự giàu sang, phú quý, đầy đủ của mỗi gia đình. Thời điểm mổ lợn Tết cũng được người Tày, Nùng quan niệm là thời gian linh thiêng. Khi những người đàn ông trong gia đình vào chuồng bắt lợn, tất cả các thành viên đều phải im lặng để tổ tiên có thể nghe thấy tiếng lợn kêu, báo hiệu sắp bước sang năm mới. “Ngày xưa, khi cuộc sống còn nhiều khó khăn, chỉ vào dịp Tết, các gia đình mới được mổ lợn. Thịt lợn một phần để làm cỗ Tết, phần còn lại được tẩm ướp làm thịt thính, thịt treo, rán lấy mỡ, tích trữ sử dụng cho cả năm” - ông Thiên chia sẻ.

Sau khi hoàn tất công việc mổ lợn Tết, người Tày mới chọn những chiếc bánh chưng làm từ gạo nếp ngâm với tro của cây núc nác bày lên bàn thờ tổ tiên. Trong lúc phụ nữ trong gia đình dọn dẹp nhà cửa, còn đàn ông tất bật nấu nướng, chuẩn bị mâm cỗ tất niên nóng hổi dâng lên tổ tiên, sau đó mời anh em, họ hàng đến sum họp. Mâm bánh, lễ vật bưng lên bày trang trọng cúng tổ tiên, chủ nhà cầu khấn mong tổ tiên phù hộ con cháu một năm mới sức khỏe, bình an, làm ăn phát đạt, gặp nhiều may mắn... Khấn xong đem hương thắp ngoài ngõ để dẫn lối đưa tổ tiên về nhà, thắp bàn thờ vua bếp, thắp hương trước chuồng trâu, lợn, gà, vịt...; trẻ em ngồi vào bàn đọc sách, học bài để cả năm học giỏi.

ĂN BÁNH CHƯNG ĐỂ MAY MẮN

Trong ký ức của các thế hệ người Tày, bánh chưng ngày Tết hội tụ tất cả tinh hoa, sự nỗ lực lao động, sản xuất trong cả một năm. Để chuẩn bị làm bánh chưng, người dân phải lên rừng từ những ngày đầu tháng Chạp âm lịch hái những chiếc lá dong bánh tẻ. Ngoài gạo nếp được chuẩn bị từ vụ mùa, người Tày chọn những đầu rơm lúa nếp hoặc chặt thân cây núc nác đặt lên gác bếp, phơi khô, trước ngày gói bánh chưng, gạo nếp được ngâm với nước màu đen quánh từ tro của rơm và cây núc nác.

Người Tày gói bánh chưng ngày Tết.

Không như một số dân tộc khác, bánh chưng của người Tày được gói tròn và dài gần như bánh tét của miền Nam. Theo các bậc cao niên ở xóm người Tày Khuổi Ky, xã Đàm Thủy (Trùng Khánh), bánh chưng gói như vậy vừa ăn, mọi người có thể ăn hết chiếc bánh, tránh lãng phí công sức của người gói. Trong mâm cỗ tất niên, ngoài những món ăn được chế biến từ thịt lợn đen nóng hổi, chiếc bánh chưng là thứ không thể thiếu.

Bà Triệu Thị Mơ, xóm Khuổi Ky tâm sự: Bánh chưng là sản phẩm rất linh thiêng của người Tày, chỉ sau khi dâng lên tổ tiên mọi người mới được thưởng thức. Nếu khách không ăn bánh, nghĩa là bánh chủ nhà làm không ngon, như thế sẽ xui cả năm.

Chiều 30 Tết, mọi gia đình đều tất bật chuẩn bị bánh chưng, bánh khảo, chè lam... phục vụ cho ngày Tết. Ngoài các món ăn truyền thống, không thể thiếu con gà thiến để cúng tổ tiên, gà cúng phải lựa chọn con to, béo nhất đàn. Khi đã hoàn thành các món ăn, mâm cúng được bày lên bàn thờ chính. Nhiều gia đình còn lập thêm mâm cúng được đặt bên ngoài nhà vì quan niệm để dành cho những linh hồn tha phương.

Sau khi cúng tổ tiên, các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau thưởng thức bữa cơm tất niên - bữa cơm sum họp gia đình và là dịp để họ hàng, anh em quây quần với nhau chia sẻ và đúc kết kinh nghiệm trong một năm lao động, sản xuất. Thời khắc giao thừa đến, khi con gà trống cất tiếng gáy đầu tiên, mỗi gia đình cử một thành viên mang ống tre đến mỏ nước hoặc giếng nước lấy nước mang về đặt lên bàn thờ. Người đến mỏ nước sớm nhất sẽ được ban phát nhiều tài lộc, gặp nhiều may mắn trong năm. Theo quan niệm, ống nước đặt lên bàn thờ để báo cáo tổ tiên phù hộ cho gia đình một năm mới làm ăn thuận lợi, gặp nhiều may mắn.

Năm mới đến, các gia đình tổ chức thành từng nhóm đến xông nhà nhau, mọi người chúc gia chủ sức khỏe, may mắn, bình an...; đoàn chúc Tết đến gia đình nào cũng được chủ nhà đặt lên mâm cơm hay uống một chút rượu. Tuy nhiên, theo quan niệm của người Tày, người đàn ông đến nhà chúc Tết đầu tiên trong năm mới thì gia đình gặp nhiều may mắn, có nhiều tài lộc nên đoàn chúc Tết thường để đàn ông xông nhà. Còn ngày mùng một Tết, đa phần phụ nữ ở nhà lo nấu cơm, tiếp khách, không ra khỏi nhà.

Mùng hai Tết, gia đình tổ chức đi tái Tết bên ngoại, con gái cùng chồng con gánh lễ vật về thăm ngoại để tỏ lòng biết ơn công lao nuôi dưỡng của ông bà ngoại. Ông bà ngoại và những người lớn trong nhà mừng tuổi các cháu phong bao bằng giấy điều, trong đó gói những tờ tiền mới chúc cho các cháu chăm ngoan, học giỏi. Ngày nay, cuộc sống của người Tày đã có nhiều đổi thay nhưng những nét đẹp văn hóa vẫn được gìn giữ trong dịp Tết cổ truyền của dân tộc.

Thanh Bình

Viết bình luận

Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng

 (*) 

  (*)

   

Số ký tự còn lại:

Protected by FormShield
Refresh